MTWE 9
“Msitile Ndamo Sya Cikululu!”
“M’yiwulaje sambano yakumbila ya mtima wenu ya cilambo capasi yayili mwa jemanja, mpela cikululu, yausakwa, ungalilekasya pa yindu yacikululu, ni umbombo, yayili kulambila milungu jine.”—AKOLOSE 3:5.
1, 2. Ana Balamu jwalinjile kutenda yamtuli kuti ŵajonanje ŵandu ŵa Yehofa?
JWAKULOPOSYA somba akusajawula pa malo gakusamanyilila kuti capate mtundu wa somba syakusaka. Akusasagulasoni nyambo jakuŵajilwa ni kuŵika ku cisopo ni kuciponya mmesi. Akusajembeceya mwakuwusimana mtima, kaneko sombajo pajimisile cisopoco akusajiwutila ku mkuli.
2 Mwakulandana ni yeleyi, ŵandusoni mpaka tutanjile. Mwacisyasyo, Ayisalayeli ali asigele panandi kwinjila m’Cilambo Celagucisye, ŵataŵile misakasa m’ciŵata ca Mowabu. Mwenye jwa ku Mowabu ŵamsalile Balamu kuti campe mbiya syejinji naga akukombola kwikasya likungu pa Ayisalayeli. Balamu jwakopocele litala lyakuti Ayisalayeli aliyikacisye likungu acimsyene. Jwasagwile mwakusamala nyambo jakwe. Ŵatumisye asikana Ŵacimowabu m’misasa ja Ayisalayeli kuti akanyenjelele acalume ŵa Ciyisalayeli kutenda nawo ya cikululu.—Numeli 22:1-7; 31:15, 16; Ciwunukuko 2:14.
3. Ana Ayisalayeli ŵatanjile camtuli ni nyambo ja Balamu?
3 Ana nyambo ja Balamu jakamwile masengo? Elo. Acalume ŵajinji Ŵaciyisalayeli ŵatesile “cikululu ni asikana Ŵacimowabu.” Ayisalayeliŵa ŵatanditesoni kulambila milungu jaunami, ŵayikene pakulambila mlungu jwakunyalaya mnope, mlungu jwa yakugonana jwakukolanjidwa Bala jwa ku Pewoli. Yakuyicisya yakwe, Ayisalayeli ŵakwana 24,000 ŵawile ali asigele panandi kwinjila m’Cilambo Celagucisye.—Numeli 25:1-9.
4. Ligongo cici Ayisalayeli ŵajinji ŵatesile cikululu?
4 Ana ligongo cici Ayisalayeli ŵajinji ŵatanjile ni nyambo jaŵakamulicisye masengo Balamu? Lyaliji ligongo lyakuti ŵaganicisyaga yakulinonyelesya acimsyene soni ŵaliŵalile yosope yaŵatendele Yehofa. Ayisalayeli ŵakwete magongo gejinji gakuŵela ŵakulupicika kwa Mlungu. Mlungu ŵakopwesye mu ukapolo ku Iguputo, ŵapele yakulya m’cipululu, soni kwayikasya cenene m’malile ga Cilambo Celagucisye. (Ahebeli 3:12) Atamose kuti papali magongo gosopega nambo Ayisalayeli ŵatesile cikululu. Ndumetume Paulo jwalembile kuti, “Tukatenda cikululu mpela muŵatendele ŵane ŵajemanjajo, mwamti ŵandu ŵajinji ŵawile.”—1 Akolinto 10:8.
5, 6. Ana tukulijiganya cici pa yayatendekwe pa Ciŵata ca Mowabu?
5 Cilambo casambano ciŵandicile mnope. Mwakulandana ni Ayisalayeli, tuli pamlango pasyesyene kuti tujinjile m’Cilambo Celagucisye. (1 Akolinto 10:11) Mu ndaŵi jatukutama jino, ndamo syacikululu siyice pakunyalaya mnope kupunda muyaŵelele ni Amowabu. Yili yangasawusya kuti ndamoji jajambucile ŵandu ŵa Yehofa. Kusala yisyene, nyambo jakukamulicisya masengo Satana jili cikululu.—Numeli 25:6, 14; 2 Akolinto 2:11; Yuda 4.
6 Aliwusye kuti, ‘Ana ngusaka kusangalala kwakandaŵi kamnono pakutenda yakusaka ya mtima wangu, kapena kutama mwakusangalala mpaka kalakala m’cilambo casambano?’ Ana ngatukusosekwa kulipeleka mnope kupikanila lilamusi lya Yehofa lyakuti, “Msitile ndamo sya cikululu”?—1 Akolinto 6:18.
ANA CIKULULU NI CICI?
7, 8. Ana cikululu ni cici? Ligongo cici kutenda cikululu jili ngani jekulungwa?
7 Ŵandu ŵajinji lelojino akwete ndamo syakwasilila soni syangacimbicisya malamusi ga Mlungu pangani ja kutenda cikululu. M’Baibulo, cikululu, kuli kugonana kwapasikati pa ŵandu ŵangalombana mwa Malemba. Yikusapwatika kugonana kwapasikati pa ŵandu ŵakulandana yiŵalo, kugonana kwa ŵandu ni yinyama. Kugonanaku mpaka kuŵe, kugonana mkamwa, kumapuluputu, kapena kung’andilana kuyalo mu litala lyakugonana.—Alole Maloŵe Gakumbesi 23.
8 Baibulo jikusasala mwakupikanika cenene kuti jwalijose jwakwendelecela kutenda cikululu nganaŵa ajendelecele kuŵa mu mpingo. (1 Akolinto 6:9; Ciwunukuko 22:15) Kupwatika pelepa, mundu jwacikululu akusalityocesya ucimbicimbi soni ŵandu akusaleka kumkulupilila. Cikululu cikusayikasya yakusawusya. Yeleyi yikusiyimtendekasya mundu kulaga ni cikumbumtima, kola citumbo cangajembeceya, yakusawusya ya mwiŵasa, ulwele, atamose kuwa kwene. (Aŵalanje Agalatiya 6:7, 8.) M’yoyo, naga mundu akuganicisya yakuyicisya ya cikululuyi, ngasasaka kuti aŵe jwacikululu. Nambo ndaŵi syejinji mundu akusaganisya yakukwanilisya nganisyo sya cikululu ligongo lyakutenda cindu candanda. Cindu celeci cili kulolela yakuŵagula.
KULOLELA YAKUŴAGULA KUKUSAMLONGOLELA MUNDU KUTENDA YA CIKULULU
9. Ligongo cici kulolela yakuŵagula kuli kwakogoya?
9 Yakuŵagula yikusapaganyidwa ni cakulinga cakuti yitandikasyeje yakumbila yagonana. Masiku agano yakuŵagula yili palipose, mwambone m’magasini, m’mabuku, mu nyimbo, soni pa TV, nambosoni pa intaneti. Ŵajinji akusaganisya kuti yakuŵagula nganiyiŵa yakusakala mnope. Nambo kusala yisyene yili yakogoya mnope. Mpaka yimtendekasye mundu kukola nganisyo syangalamulilicika syakumbila yakugonana. Mundu patandite ndamo jakulolela yakuŵagula, akusaŵa ali mkulijigalila ku yindu mpela ndamo jakung’andila kuyalo, yakusawusya ya mwiŵasa, soni atamose kumala kwa ulombela kwene.—Aloma 1:24-27; Aefeso 4:19; alole Maloŵe Gakumbesi 24.
Luli lunda kamulicisya masengo Intaneti mwakusamala
10. Ana ciwundo cacikusimanikwa pa Yakobo 1:14, 15 mpaka citukamucisye camtuli kuŵambala cikululu?
10 Tukusosekwa kuti tumanyilileje yindu yampaka yitutandisye kutenda cikululu. Alole maloŵe gakutukalamusya gagakusimanika pa Yakobo 1:14, 15. Gakuti, ‘Nambo mundu jwalijose akusalinjidwa ni yakumbila ya mtima wakwe. Kaneko yakumbila yakwe payikusile yikusaŵeleka ulemwa. Nombenawo ulemwa pawutendekwe ukusayikasya ciwa.’ M’yoyo, naga nganisyo syakulemweceka situyicilile, tukusosekwa kusityosya mwacitema. Naga mwangosi tuyiweni yiwulili yakuŵagula tukusosekwa kulola kumbali mwacitema, kuwugala kompyuta, kapena kucenga malo pa kompyuta jetu. Akasakunda yakumbila yakusakala kwinjila munganisyo mwawo, ligongo mpaka yiŵe yakusawusya kuyityosya payitamilicice munganisyo.—Aŵalanje Mateyu 5:29, 30.
11. Ana Yehofa mpaka atukamucisye camtuli nganisyo syakusakala pasituyicilile?
11 Yehofa akusatumanyilila cenene kupunda mwatukusalimanyilila acimsyewe. Akusamanyilila ungali umlama wetu. Nambosoni akusamanyilila kuti mpaka tukombole kumasya yakumbila yakulemweceka. Yehofa akutusalila kuti, “M’yiwulaje sambano yakumbila ya mtima wenu ya cilambo capasi yayili mwa jemanja, mpela cikululu, yausakwa, ungalilekasya pa yindu ya cikululu, ni umbombo, yayili kulambila milungu jine.” (Akolose 3:5) Atamose kuti yeleyi yili yakusawusya nambope Yehofa akusatutendela yindu mwakuwusimana mtima soni akusatukamucisya. (Salimo 68:19) Mnyamata jwine jwagwilile mu cakulingwa cakulolela yakuŵagula soni kung’andila kuyalo. Acimjakwe ŵakusukulu ŵatiga jeleji jili mbali jimo jakulosya kuti akukula, nambo jwalakwe jwatite, “Yeleyi yajonasile cikumbumtima cangu soni najigalice ni ndamo ja cikululu.” Jwamanyilile kuti akusosekwa kuleka ndamo jakumbila yakusakalaji soni ni cikamucisyo ca Yehofa jwakombwele kujimasya. Naga akulaga ni nganisyo syakumbila yakugonana, aŵende “macili gakupunda gacipago” kwa Yehofa kuti gakamucisye kuswejesya nganisyo syawo.—2 Akolinto 4:7; 1 Akolinto 9:27.
12. Ligongo cici tukusosekwa ‘kuwuteteya mtima wetu’?
12 Solomoni jwalembile kuti, “Awuteteyeje mtima wawo kupunda yine yosope yakusosekwa kuyiteteya, ligongo mwelemo ni mwawukusatyocela umi.” (Misyungu 4:23) “Mtima” wetu ukwimila umundu wetu wamkati, wakusalola Yehofa. Yatukusalola mpaka yitukwaye mwamacili. Jwakulupicika Yobu jwasasile kuti, “Ndesile cilanga ni meso gangu. M’yoyo mpaka namlolecesye wuli mwali mwakumkumbila?” (Yobu 31:1) Mpela Yobu, tukusosekwa kusamala ni yatukusalola soni kuganisya. Soni mpela jwamalumbo, tukusosekwa kumŵenda Yehofa kuti, “Atendekasye meso gangu kuti gakalola yindu yangali mate.”—Salimo 119:37.
DINA ŴASAGWILE MWANGALI LUNDA
13. Ana Dina ŵasagwile acimjakwe ŵamtuli?
13 Acimjetu mpaka akole lung’wanu mnope ni m’weji mu litala lyakuŵajilwa kapena lyakulemweceka. Naga akusagula acimjawo ŵakusakuya ndamo sya Yehofa, mpaka ŵakamucisye wawojo kuti atendeje yakulandanayo. (Misyungu 13:20; aŵalanje 1 Akolinto 15:33.) Tukusosekwa kusagula cenene acimjetu mwakulola yayamtendecele Dina. Jwalakwe jwaliji jumo mwa ŵanace ŵacakongwe ŵa Yakobo, soni jwakulile m’liŵasa lya ŵandu ŵaŵalambilaga Yehofa. Dina nganaŵa mundu jwakutenda yakusakala, nambo ligongo lyakuti jwatandite kunguluka ni asikana ŵa Cikanani ŵaŵaliji ŵangalambila Yehofa, jwalakwe jwatesile cikululu. Akanani nganakuwonaga kugonana mpela mwakusakuwonela ŵandu ŵa Mlungu soni ŵamanyikaga ni ndamo ja cikululu. (Lefitiko 18:6-25) Dina paŵaliji ni acimjakwe, ŵasimene ni jwamlume jwa Cikanani lina lyakwe Sekemu. Jwamlumeju jwam’weni kusalala Dina. Sekemu jwaliji “mundu jwakucimbicika mnope” mnyumba ja babagwe. Nambo jwalakwe nganamtumicilaga Yehofa.—Genesesi 34:18, 19.
14. Ana Dina camtendecele cici?
14 Sekemu jwatesile yayaliji yakuŵajilwa kwa jwalakwe. Ligongo lyakuti ŵamnonyele Dina, jwalakwe “ŵamjigele” soni “ŵamkamulile.” (Aŵalanje Genesesi 34:1-4.) Myoyo Dina soni liŵasa lyosope lyalasile ligongo lya yakuyicisya ya kumkamulilaku.—Genesesi 34:7, 25-31; Agalatiya 6:7, 8.
15, 16. Ana mpaka tutende wuli kuti tuŵe ŵalunda?
15 Ngatukusosekwa kuwilisya yakulemweceka yaŵatesile Dina, m’malo mwakwe tukusosekwa kulijiganya kuti ndamo sya Yehofa sili syambone kwetuwe. “Naga ukwenda ni ŵalunda uciŵa jwalunda. Nambo mjakwe jwa ŵakuloŵela caciwulala.” (Misyungu 13:20) Akoleje cakulinga cakupikanicisya “matala gosope gakutendela yindu yambone” ni caciŵambalaga yakusawusya soni yakupweteka.—Misyungu 2:6-9; Salimo 1:1-3.
16 Mpaka tuŵe ŵalunda mwa kulijiganya Maloŵe ga Mlungu, kupopela kwa jwalakwe mkanitutende yakusagula, soni kuya cikamucisyo cambone cakusapeleka kapolo jwakulupicika ni jwalunda. (Mateyu 24:45; Yakobo 1:5) Atamose yili m’yoyo, tukumanyilila kuti tuli ŵangali umlama. (Yelemiya 17:9) Ana mpaka atende wuli naga mundu jwine ŵakalamwisye kuti akatenda cikululu? Ana mpaka akane kwakalamusyako kapena mpaka akupocele?—2 Ayimwene 22:18, 19.
17. Apelece cisyasyo cakulosya umbone wampaka upagwe ligongo lyakupikanila yakutusalila Mklistu mjetu?
17 Kwende tuganicisye cisyasyo aci. Pamalo gakukamulila masengo, jwamlume jwangakusalambila Yehofa akutanda kumsalila mlongo kuti ajawule kwine kwakwe kuti akakunguluce. Nambope, jwamlumejo akuwoneka kuti ali jwambone soni jwacanasa. Mlongo jwine akuyiwona yayikutendekwayi ni akumkalamusya mlongo jula. Ana mlongoju akusosekwa kwanga mwamtuli? Ana capelece magongo gakulikululucila kapena caciwone cikamucisyoco kuŵa cakusosekwa? Mlongojo mpaka aŵe kuti akumnonyela Yehofa soni kusaka kutenda yambone. Nambo naga akwendelecela kwenda ni jwamlumeju, ana mpaka tujile kuti ‘akusitila ndamo sya cikululu’ kapena ‘akukulupilila mtima wakwe’?—Misyungu 22:3; 28:26; Mateyu 6:13; 26:41.
ALIJIGANYE KUTYOCELA KU CISYASYO CA YOSEFE
18, 19. Ana Yosefe ŵakombwele wuli kutila ndamo ja cikululu?
18 Ali jwacinyamata, Yosefe jwaliji ku ukapolo ku Iguputo. Lisiku lililyose, ŵamkwawo abwana ŵakwe ŵamŵendaga kuti agone najo. Nambo Yosefe jwamanyililaga kuti kutenda yeleyo kukaliji kulemwa. Jwalakwe ŵamnonyelaga Yehofa soni ŵasakaga kumsangalasya jwalakwe. M’yoyo ndaŵi jilijose jwamkongwejo pajwalingaga kumnyenjelela, jwalakwe jwakanaga. Ligongo lyakuti jwaliji kapolo, ngamkaniŵaleka abwana ŵawo. Lisiku line ŵamkwawo abwana ŵakwe paŵamkanganicisyaga kuti agone najo, jwalakwe ‘ŵatilile pasa.’—Aŵalanje Genesesi 39:7-12.
19 Yikaliji yakusawusya kuti Yosefe atile yikaŵe kuti ŵakwete nganisyo syakutenda cikululu kapena ganisya yakuti agone ni ŵamkwawo abwana ŵawo. Nambo Yosefe ŵayiwonaga kuti unasi wakwe ni Yehofa waliji wakusosekwa mnope kupunda cine cilicose. Jwalakwe ŵamsalile jwamkongwejo kuti, “Ambuje ŵangu . . . pangali ciŵandekasisye une kucitendela masengo akaŵe ŵalakwe, ligongo ali ŵamkwawo. Sambano mpaka yikombolece uli kuti une ndende cangalumbana cekulungwa mpela celeci, ni kumlemwecesya Mlungu?”—Genesesi 39:8, 9.
20. Ana tukumanyilila camtuli kuti Yehofa ŵasangalalaga ni Yosefe?
20 Atamose kuti Yosefe jwatamaga kwakutalikangana ni acinangolo ŵakwe soni kumangwakwe, ndaŵi syosope jwaŵaga jwakulupicika kwa Mlungu, soni Yehofa ŵamjaliwe. (Genesesi 41:39-49) Yehofa jwasangalele ni kulupicika kwa Yosefe. (Misyungu 27:11) Mpaka yiŵe yakusawusya kujikana ndamo ja cikululu. Nambo akumbucileje maloŵe aga, “Jemanja ŵamkumnonyela Yehofa, mŵenganeje naco cakusakala. Jwalakwejo akusunga umi wa ŵandu ŵakusiŵanonyela. Akwakulupusya m’miyala mwa ŵakusakala.”—Salimo 97:10.
21. Ana m’bale jwine jwacinandipile jwajigalile camtuli cisyasyo ca Yosefe?
21 Lisiku lililyose, ŵandu ŵa Yehofa akusalosya kuti ‘akusaciŵenga cacili cakusakala ni kucinonyelaga cacili cambone.’ (Amosi 5:15) Mpaka aŵe ŵakulupicika kwa Yehofa, mwangajigalila yaka yakwete. Cikulupi ca mbale jwacinandipile calinjidwe ku sukulu. Msikana jwine jwamsalile jwalakwe kuti cagone najo naga akumkamucisya mayeso ga masamu. Ana m’baleju jwatesile cici? Jwatesile mpela Yosefe. Jwalakwe jwatite, “Ndaŵi jijojo nakanile yaŵasalilagayo. Ligongo lyakuŵa jwakulupicika, nalisunjile ucimbicimbi wangu.” “Kusangalala kwa ndaŵi jamnono” kwakukusatyocela ku ndamo ja cikululu kukusayikasya yakupweteka. (Ahebeli 11:25) M’yoyo, kumpikanila Yehofa kukusayikasya kusangalala kwangamala.—Misyungu 10:22.
AMKUNDE YEHOFA KUTI ŴAKAMUCISYEJE
22, 23. Ana Yehofa akusatukamucisya camtuli atamose tuli tulemwisye mnope?
22 Satana akukamulicisya masengo cikululu kuti atukamule soni celeci cili cakusawusya cetu cekulungwa. Wosopewe ndaŵi ni katema tukusakola nganisyo syakulemweceka. (Aloma 7:21-25) Yehofa akusapikanicisya yeleyi soni akusakumbucila kuti “tuli luwundu.” (Salimo 103:14) M’yoyo, nambi wuli naga Mklistu atesile cikululu cacili cakulemwa cekulungwa? Ana pelepa nikuti basi jwangali cembeceyo cilicose? Iyayi. Naga mundujo apitikwice mtima yisyesyene, Yehofa mpaka amkamucisye. Mlungu ali ‘jwakoseka kululucila.’—Salimo 86:5; Yakobo 5:16; aŵalanje Misyungu 28:13.
23 Yehofa atupelesoni “mituka mwa acalume” ŵali acakulungwa ŵa mumpingo ŵacinonyelo ŵakusatusamalila. (Aefeso 4:8, 12; Yakobo 5:14, 15) Jwalakwe atupele acakulungwaŵa kuti atukamucisyeje kulinganya unasi wetu ni Yehofa.—Misyungu 15:32.
AKAMULICISYEJE MASENGO “LUNDA LWAMBONE”
24, 25. Ana Lunda mpaka lutukamucisye camtuli kuŵambala ndamo ja cikululu?
24 Kuti tutendeje yakusagula yambone, tukusosekwa tumanyilileje umbone wa malamusi ga Yehofa. Ngatukusaka kuŵa mpela mnyamata jwakumkolanga pa Misyungu 7:6-23. Jwalakwe jwaliji jwangali “lunda,” m’yoyo jwatanjile mu nyambo jakutenda cikululu. Kola lunda cili cindu cakusosekwa mnope. Naga tukwete lunda, nikuti tucipikanicisya kaganisye ka Mlungu soni tucikakamulicisyaga masengo paumi wetu. Akumbucileje maloŵe ga lunda gakuti, “Jwakwete mtima walunda akuwunonyela umi wakwe. Jwakupikanicisya cenene yindu, yindu yicimjendela cenene.”—Misyungu 19:8.
25 Ana akusasimicisya kuti ndamo sya Yehofa sili syakuŵajilwa? Ana akusakulupilila kuti kuya ndamo syelesi mpaka aŵe ŵakusangalala? (Salimo 19:7-10; Yesaya 48:17, 18) Naga nganaŵe kusimicisya akumbucile yindu yosope yambone yaŵatendele Yehofa. “Apasye ni calole kuti Yehofa ali jwambone.” (Salimo 34:8) Caciyiwona kuti pakutenda yeleyi, cacitanda kumnonyela mnope Mlungu. Anonyeleje yakusayinonyela jwakwe, soni ayiŵenjeje yakusayiŵenga jwalakwe. Agumbasyeje mu nganisyo mwawo yindu yayili yakuwona, yakulungama, yayiswela, yakunonyelasya, soni yakucimbicika. (Afilipi 4:8, 9) Mpaka tuŵe mpela Yosefe, juyamjendele cenene ligongo lya lunda lwa Yehofa.—Yesaya 64:8.
26. Ana citulijiganye cici mu mtwe wakuyicisya?
26 Cinga ali ŵalombele kapena iyayi, nambo Yehofa akusaka kuti wawojo asangalaleje ni umi. Mitwe jiŵili jakuyicisya cijisale yindu yakamucisya maŵasa kuti gaŵeje gakusangalala.