Tuŵeje Ŵakulupicika ku Boma ja Mlungu Ngaŵaga ku Maboma ga Ŵandu

1, 2. (a) Ana ciwundo capi caciŵele mkwalongolela ŵakumkuya ŵa Yesu? (b) Ana acimmagongo alinjilile camtuli kutusokonasya soni paŵele yakuyicisya yamtuli?

YESU ali awonecele kwa Pilato, juŵaliji jwakulamulila jwamacili mnope jwa Ayuda, jwaŵecete ciwundo caciŵele mkwalongolela ŵakumkuya ŵakwe kutandila pandaŵijo mpaka apano. Jwalakwe jwatite, “Ucimwene wangu nganiwuŵa kose wa cilambo capasi pano, ukaŵe wa cilambo capasi pano, ŵakunguya ŵangu akatesile ngondo kuti une ngapelecekwa m’miyala mwa acakulungwa ŵa Ayuda. Une Ucimwene wangu nganiwuŵa wa Cilambo capasi pano iyayi.” (Yoh. 18:36) Pilato jwatendekasisye kuti Yesu awulajidwe. Mwamti yakombolece. Nambo pali pagambile kupita masiku gamnono, Yesu jwajimwice kuŵawe. Ulamusi wamacili wa Ciloma, walinjilile kumalana ni ŵakumkuya ŵa Klistu, nambo nganiyikomboleka. Mwamti Aklistu ŵawandisye ya Ucimwene pacilambo cosope.—Akolo. 1:23.

² Ucimwene wa Mlungu ali awutamilikasisye mu 1914, maboma gamacili mnope gakulamulidwa ni asilikali galinjilile kwajonanga ŵandu ŵa Mlungu. Nambo pangali ŵakombwele kutujonanga. Maboma gamajinji soni makuga ga ndale galinjilile kutukanganicisya kuti tujigaleje nawo mbali m’mawukangani gawo. Nambo jemanjaji nganakombola kutugaŵikanganya. Masiku agano, ŵandu ŵali pasi pa Ucimwenewu akusimanikwa ciŵandika m’cilambo cilicose. Atamose kuti tuli m’yilambo yakulekanganalekangana, nambope ubale usyesyene wapacilambo cosope ukusatutendekasya kuŵa ŵakamulana. Yeleyi yikusatutendekasya kuti tukajinjililaga nawo ata panandi mu yakutendekwa ya ndale ya m’cilamboci. Mkamulanowu uli umboni wakusimicisya kuti Ucimwene wa Mlungu ukulamulila, soni kuti Mwenye, Yesu Klistu akupitilisya kulongolela, kuswejesya soni kucenjela ŵandu ŵakwe. Kwende tulole mwatendele yeleyi, soni yatite kutukamucisya pakuwina magambo patukupitilisya kuŵambala ‘kuŵa ŵa cilambo capasi.’—Yoh. 17:14.

Ngani Jajaŵele Jakusosekwa Mnope

3, 4. (a) Ana pandaŵi jakupagwa kwa Ucimwene patendekwe yamtuli? (b) Ana ŵandu ŵa Mlungu aŵele ali mkupikanicisya cenene ngani ja ungajinjilila ya m’cilambo? Alondesye.

³ Ali awutamilikasisye Ucimwene wa Mlungu kwinani, jatandite ngondo, mwamti Satana ŵamgwicisye pacilambo capasi. (Aŵalanje Ciwunukuko 12:7-10, 12.) Pacilambo capasisoni, jatandite ngondo, jajalinjile kulupicika kwa ŵandu ŵa Mlungu. Ŵanduŵa ŵaliji ŵakusimicisya kukuya cisyasyo ca Yesu cangajigala nawo mbali mu yitendo ya m’cilamboci. Nambo pandanda, ŵandu wa Mlunguŵa ŵaliji mkanapikanicisye cenene yaŵasosekwaga kutenda kuti akajinjililaga nawo ngani sya ndale.

⁴ Mwacisyasyo, buku jetu jine (Millennial Dawn, Volume 4),a jiŵajiwandisye mu 1904, jalimbikasisye Aklistu kuti aŵambaleje kuputa nawo ngondo. Nambo naga Mklistu amkanganicisye kwinjila usilikali, nikuti jwasosekwaga kulingalinga kuti akakamuleje masengo gane gangakwayana ni kuwulaga ŵandu. Naga yeleyi yilepelecekwe ni kumtumisya kungondo, jwalakwe jwasosekwaga kuŵambala kuwulaga ŵandu. Pakuŵeceta yayatendekwaga pandaŵijo, M’bale Herbert Senior, juŵatamaga ku Britain soni juŵabatiswe mu 1905, jwatite, “Yaliji yakusokonasya mnope kwa abale, ligongo lyakuti pandaŵiji paliji pangali yiwundo yakupikanika cenene ya nganiji. Abale nganamanyililaga naga kwaliji kwakuŵajilwa kwinjila usilikali nambo ni kamulaga masengo gane gangawulaga ŵandu.”

5. Ana Sanja ja Mlonda ja September 1, 1915, jatukamucisye camtuli kutanda kupikanicisya ngani ja ungajinjilila ya m’cilambo?

⁵ Nambope, Sanja ja Mlonda ja September 1, 1915, jakamucisye abale kutanda kupikanicisya cenene nganiji. Pakusala ya m’buku jetu jine (Studies in the Scriptures), Sanja ja Mlonda jeleji jatite, “Tukuyiwona mpela kuti kwinjila usilikali nikamulaga masengo gane gangawulaga ŵandu kulisoni kasa yiwundo yetu yaciklistu.” Nambi uli naga Mklistu akuwoneka kuti cawulajidwe ligongo lyakana kuwala yunifolomu ja usilikali soni kamula masengo ga usilikali? Nganijo jasasilesoni kuti, “Ana pana cakusawusya naga Mklistu akuwulajidwa ligongo lyakuti ali jwakulupicika kwa Mwenye Jwamtendele soni ligongo lyakana kasa malamusi ga mwenyejo? Ana yili yakuŵajilwa kwa Mklistu kuwulajidwa ligongo lyakamucisya mayimwene ga pacilambopa, mwakuleka kuya yakutujiganya Mwenye jwetu jwakwinani? Pa yiwundo yiŵiliyi, mpaka tusagule kuwa ligongo lyakuŵa ŵakulupicika kwa Mwenye jwetu jwakwinani.” Atamose kuti ciwundoci caliji camacili, nambo Sanjaji jatite, “Ngatukulimbikasya kuti akuyeje yeleyi. Tukwamba kusala nganisyo syetu panganiji.”

6. Ana alijiganyisye yamtuli kutyocela ku cisyasyo ca M’bale Herbert Senior?

⁶ Abale ŵane ŵapikanicisye cenene kuti kwinjila usilikali kwaliji kulemwa, mwamti ŵaliji ŵakoseka kusimana ni yakusawusya yiliyose. M’bale Herbet Senior, jwatumkolasile kundanda jula, jwatite, “Kwa une, nayiwonaga kuti pangali kulekangana kulikose pasikati pa kukamula masengo gakutulusya yida yangondo mu sitima ja pamesi [gagali masengo gangawulaga ŵandu] ni kuŵa msilikali jwa kuwulaga ŵandu ku ngondo.” (Luk. 16:10) Ligongo lyakana kwinjila usilikali, M’bale Senior ŵamtumisye ku ukayidi. Jwalakwe yalumo ni abale mcece ŵaliji mu likuga lya ŵandu 16 ŵaŵakanaga kwinjila usilikali. Pandaŵi jine jemanjaji ŵaŵisile mu ndende ja ku Britain jaŵajikolangaga kuti Richmond, jele kaneko ŵajikolasile kuti Richmond 16. Pandaŵi jine, Herbert ni acimjakwe ŵane ŵatumisye mwakusisa ku France kukuputa ngondo. Ali ayice ku maloga, ŵalamwile kuti awulajidwe. Jwalakwe ni acimjakwe ŵane ŵajimice kusogolo kwa asilikali kuti ŵagombele nambo nganiŵagombela. M’malo mwakwe ŵapele cilango cakuti atame mu ukayidi kwa yaka 10.

7. Ana pajatandaga Ngondo Jaŵili ja Pacilambo Cosope, ŵandu ŵa Mlungu ŵaliji ali apikanicisye cenene cici?

⁷ Pajatandaga Ngondo Jaŵili ja Pacilambo Cosope, ŵandu ŵa Yehofa ŵaliji ali apikanicisye cenene yayikusagopolela ungajinjila usilikali. Ŵapikanicisyesoni yakusasosekwa mundu kutenda kuti akuye cisyasyo ca Yesu. (Mat. 26:51-53; Yoh. 17:14-16; 1 Pet. 2:21) Mwacisyasyo, mu Sanja ja Mlonda ja November 1, 1939, mwaliji ngani jakusosekwa mnope ja mtwe wakuti, “Ungajinjilila ya M’cilambo.” Nganiji jasasile kuti, “Sambano ŵandu ŵa Yehofa akusosekwa kuya lilamusi lyakuti ngakusosekwa ata panandi kwinjilila mu yakutendekwa ya ngondo.” Pakusala ya nganiji, M’bale Simon Kraker, jwele kaneko jwatumicile ku likulu lyetu ku Brooklyn, mumsinda wa New York, jwatite, “Nayamicile kumanyilila kuti ŵandu ŵa Mlungu akusosekwa kuŵa ŵamtendele kwa ŵandu wosope atamose kuti m’cilambomo mwana ngondo.” Nganiji jaliji cakulya causimu ca pandaŵi jakwe cacakamucisye ŵandu ŵa Mlungu kosecela yindu yampaka yasokonasye kuŵa ŵakulupicika ku Ucimwene.

Yilagasyo Yakogoya Mpela “Lusulo”

8, 9. Ana yakulocesya ya ndumetume Yohane yakwanilicikwe mwamtuli?

⁸ Ndumetume Yohane jwalocesye kuti panyuma pakuti Ucimwene wa Mlungu upagwile mu 1914, cingwena, jwali Satana, cacilinga kwajonanga ŵandu ŵali ku mbali ja Ucimwene wa Mlungu mwakwasunila mesi gejinji gakuwanicisya gagali mpela lusulo.b (Aŵalanje Ciwunukuko 12:9, 15.) Ana maloŵe gakulocesya ga Yohanega gakwanilicikwe mwamtuli? Kutyocela mu yaka ya m’ma 1920 kwawula kusogolo, paliji ŵakusisya ŵajinji ŵakulimbana ni ŵandu ŵa Mlungu. Mpela mwayaŵelele ni abale ŵajinji ŵaŵaliji ku North America pandaŵi ja ngondo jaŵili ja pacilambo cosope, M’bale Kraker ŵam’ŵisile mu ukayidi ligongo lyakuŵa jwakulupicika ku Ucimwene wa Mlungu. Yeleyi yili yisyene ligongo lyakuti mundaŵi ja ngondoji, pa ŵandu ŵatatu ŵaliwose ŵaŵaŵikaga mu ukayidi ku United States, ŵaŵili ŵaŵaga Ŵamboni sya Yehofa. Ŵamboniŵa ŵaŵikaga mu ukayidi ligongo lyakuti cikulupi cawo nganicakundaga kuputa nawo ngondo.

⁹ Satana soni likuga lyakwe aŵele ali mkulinjilila kuti asokonasye cikulupi ca ŵandu ŵali ku mbali ja Ucimwene pacilambopa. Mu Africa, Europe soni ku United States, Ŵamboni sya Yehofa ŵaŵele ali mkwajigalila ku maluŵala ga magambo soni ku makuga gakulola naga akayidi akusosekwa kwakoposya kapena iyayi. Ligongo lyakulimba mtima kuti akajinjilila ya m’cilambo, Ŵamboniŵa ŵaŵikaga mu ukayidi, kwaputa soni ŵane ŵalemele ligongo lyakuputidwa mwangalwe. Ku Germany, ŵandu ŵa Mlungu ŵalasile mnope ligongo lyakana kusala maloŵe gakumlumba Hitler nambosoni kuputa nawo ngondo. Mu ndaŵi ja ulamusi wa Nazi, ŵandu ciŵandika 6,000 ŵaŵisile m’nyumba sya akayidi, soni Ŵamboni ŵa ku Germany ni yilambo yine ŵakupunda 1,600 ŵawile ligongo lyakutendeledwa ya ngalwe ni ŵakwalolela. Atamose kuti yaliji m’yiyi, Satana nganakombola kumasya likuga lya Mlungu.—Mak. 8:34, 35.

“Cilambo” Cimisile “Lusulo” Lula

10. Ana “cilambo” cikwimila cici, soni cakamucisye ŵandu ŵa Mlungu mwamtuli?

¹⁰ Yakulocesya yaŵalembile Yohane yalosisye kuti “cilambo” cikwimila makuga kapena ŵandu ŵane ŵamacili ŵanganisyo syambone pacilambopa. Cilamboco cicimila “lusulo,” lwalukwimila yipwetesi. Yeleyi yikulosya kwacenjela ŵandu ŵa Mlungu. Ana yakulocesya yeleyi yikwanilicikwe mwamtuli? Ngondo jaŵili ja pacilambo cosope mkanijitande, “cilambo” kapena kuti ŵanduŵa, ŵaŵele ali mkwacenjela ŵandu ŵali kumbali ja Ucimwene wa Umesiya. (Aŵalanje Ciwunukuko 12:16.) Mwacisyasyo, maluŵala ga magambo gakumanyika mnope gaŵele gali mkwiticisya kuti Ŵamboni sya Yehofa akwete ufulu wakukana kwinjila usilikali, soni kuti akwete ufulu wakukana kujigala mbali mu yakutendekwa yakulosya kucinonyela mnope cilambo. Candanda, kwende tugambe kulola gane mwa magambo gakumanyika mnope gakwayana ni ngani sya usilikali gele Yehofa ŵakamucisye ŵandu ŵakwe kuwina.—Sal. 68:20.

11, 12. Ana M’bale Sicurella ni Thlimmenos ŵasimangene ni yindu yapi soni yakuyicisya yakwe yaliji yamtuli?

¹¹ United States. Anthony Sicurella ŵaliji jumo mwa ŵanace 6 ŵaŵaleledwe mu liŵasa lya Ŵamboni sya Yehofa. Jwalakwe jwabatiswe ali akwete yaka 15. Pajwakwete yaka 21, jwalembesye ku ciwanja cakulemba ŵandu masengo ga usilikali kuti jwalakwe jwaliji jwa dini. Pali pamasile yaka yiŵili, mu 1950, jwacenjile nganisyosi nikuja kukulembesyasoni kuti aŵe mu likuga lya ŵandu ŵangajinjila usilikali. Atamose kuti lipoti lya ciwanja cine cakuwungunya ya magambo (Federal Bureau of Investigation) lyasasile kuti pangali kulemwa kulikose ni nganisyo syakwesi, nambo unduna wakulola yacilungamo, wakanile nganisyo syakwesi. Panyuma pakuti nganiji jijesile m’maluŵala gejinji, Luŵala Lwekulungwa Mnope ku United States lwapikanile magambo ga M’bale Sicurella. Luŵalalu lwalamwile kuti M’bale Sicurella nganalemwa, yayalekanganaga ni yagalamwile maluŵala gamwanamwana. Kulamula kweleku kwakamucisyesoni ŵakulamula magambo kukuya yalwalamwile luŵalu pa magambo ga ŵandu ŵane ŵaŵakanaga kwinjila usilikali m’cilambomu.

¹² Greece. Mu 1983, Iakovos Thlimmenos, ŵamsimene jwakulemwa ligongo lyakuŵeceta yacipongwe pakana kuwala yunifolomu ja usilikali, mwamti ŵamlamwile kuti akatame mu ukayidi. Ali akopwece ku ukayidi, jwapite kukuwucisya masengo gakusamalila mbiya. Nambo nganamlemba masengogo ligongo lyakuti pakwete patemi mu ukayidi. Kaneko jwalakwe jwajijigalile nganiji ku maluŵala ga magambo m’cilamboco. Nambo yindu nganiyimjendela cenene, mwamti ŵajijigalilesoni nganiji ku Luŵala lwa Magambo Lwakulola ya Ufulu wa Ŵandu ku Europe. M’caka ca 2000, Luŵalalu, lwakwete ŵakulamula magambo ŵakwana 17, ŵaŵalamwile kuti m’baleju nganalemwa cilicose. Kulamulaku kwakamucisye kuti ŵakulamula magambo akakolaga lusagu pakulamula magambo. Mkanalamule magamboga, abale ŵakupunda 3,500 ŵakwete mbili jakuti pakwete patemi mu ukayidi ligongo lyakukana kwinjila usilikali. Luŵalalu luli lulamwile magamboga, cilambo ca Greece calamwile kuti abaleŵa akwete ufulu wakulembedwa masengo m’boma pangajigalila kuti ŵakwete mbiliji. Konjecesya pelepa, lilamusi lyakuti ŵandu m’cilamboci akwete ufulu wakukamula masengo gane m’malo mwa usilikali, ŵaliwucisyesoni paŵalinganyagasoni Malamusi ga m’cilamboci.

13, 14. Ana tukulijiganya cici kutyocela pa magambo ga M’bale Ivailo Stefanov ni Vahan Bayatyan?

¹³ Bulgaria. Mu 1994, M’bale Ivailo Stefanov ali akwete yaka 19, ŵamkanganicisye kuti ajinjile usilikali. Jwalakwe jwakanile kwinjila usilikali soni kukamula masengo ga usilikali gangakwayana ni kuwulaga ŵandu. Camti m’yoyo, ŵamlamwile kuti akatame mu ukayidi kwa miyesi 18. Nambo pakujigalila kuti akwete ufulu wa kukana kwinjila usilikali, jwalakwe jwajijigalile nganiji ku luŵala lwine lwa magambo. Kaneko ŵajijawisye nganiji ku Luŵala lwa Magambo Lwakulola ya Ufulu wa Ŵandu ku Europe. Nambo Luŵalalu mkanilupikanile magamboga, cilambo ca Bulgaria mu 2001, cakambilene ni M’bale Stefanov yakumasya nganiji soni ngani sya akayidi ŵane wosope ŵaŵaliji ŵakusacilila kukamula masengo gane m’malo mwa usilikali.c

¹⁴ Armenia. M’caka ca 2001, M’bale Vahan Bayatyan ŵamkanganicisye kuti akamuleje masengo ga usilikali.d Jwalakwe ali akanile kukamula masengo ga usilikaliga, jwajijigalile nganiji ku maluŵala ga magambo ga m’cilamboco. Nambo nganawina magamboga. Mu September, 2002, m’baleju jwatandite kamula ukayidi wa yaka yiŵili ni miyesi 6. Nambo kaneko ŵamkopwesye ali akamwile kwa miyesi 10 ni hafu. Pandaŵijo, m’baleju jwajawisye nganiji ku Luŵala lwa Magambo Lwakulola ya Ufulu wa Ŵandu ku Europe. Luŵalu lwapikanile ngani jakweji. Nambope, pa October 27, 2009, Luŵalalu lwamlamwilesoni kuti ali jwakulemwa. Yalwalamwile luŵalalu yawonece kuŵa yakupweteka kwa abale ŵetu ŵaŵakwete ngani mpela ja m’baleju. Luŵalalu lwalolitesoni mulwalamulile magamboga. M’yoyo pa July 7, 2011, lwalamwilesoni kuti M’bale Vahan Bayatyan jwaliji jwangalemwa. Jeleji jaliji ndaŵi jandanda jele Luŵalalu lwamanyilile kusosekwa kwa kwacenjela ŵandu ŵakukana kwinjila usilikali ligongo lya yikulupi yawo. Lyatesile yeleyi pakujigalila kuti mundu jwalijose akwete ufulu wakuganisya, wakutenda yindu mwakamulana ni cikumbumtima cakwe soni wakuŵa mu dini. Kulamulaku kukwakamucisya ŵa Mboni sya Yehofa kola ufulu wakukana kwinjila usilikali. Nambosoni kukukamucisya ŵandu ŵajinji, ŵali m’yilambo yayili mu Ciwanja ca Yilambo ya ku Europe.e

Yakutendekwa Yakulosya Kucinonyela Mnope Cilambo

15. Ana ligongo cici ŵandu ŵa Yehofa akusakana kwinjilila mu yakutendekwa yakulosya kucinonyela cilambo cawo?

¹⁵ Ŵandu ŵa Yehofa akusalosya kulupicika kwawo ku Ucimwene wa Umesiya mwakukana kwinjila usilikali soni kana mwaucimbicimbi kwinjilila nawo mu yakutendekwa yakulosya kucinonyela mnope cilambo cawo. Kutandila mundaŵi ja Ngondo Jaŵili ja Pacilambo Cosope, msimu wakunonyela mnope cilambo waliji mpela mlili wa pacilambo cosope. Mwamti yilambo yejinji yikusasaka kuti ŵandu ŵawo alumbileje kuti caciŵa ŵakulupicika ku cilambo cawo. Ŵandu akusatenda yeleyi mwakwalumbilisya, kwimba nyimbo ja fuko kapena kucimbicisya mbendela. Nambope m’we tukusalipeleka mnope kwa Yehofa ngaŵa ku cilamboci. (Eks. 20:4, 5) Ligongo lya yeleyi, tuŵele tuli mkusimana ni yakusawusya yejinji. Atamose kuti yili m’yiyi, Yehofa akamulicisyesoni masengo “cilambo” kumasya yine mwa yakusawusyayi. Kwende tukambilane yindu yakuŵalanjika yakumanyika mnope yatukamucisye Yehofa kupitila mwa Yesu.—Sal. 3:8.

16, 17. (a) Ana Lillian ni William Gobitas ŵasimene ni yamtuli? (b) Ana wawojo akulijiganya cici kutyocela pa magambo gawo?

¹⁶ United States. Mu 1940, Luŵala Lwamagambo Lwekulungwa Mnope lwa United States, lwalamwile kuti Ŵamboni sya Yehofa ali ŵakulemwa pa magambo gele sukulu jine (Minersville School District) jalimbanaga ni liŵasa lya M’bale Gobitas. Lillian Gobitas,f jwa yaka 12, soni mlumbugwe jwa yaka 10 lina lyakwe William, ŵasacile kuŵa ŵakulupicika kwa Yehofa. M’yoyo, ŵakanile kujicimbicisya mbendela soni kusala maloŵe gakulumbila kuti cacicinonyela mnope cilambo cawo. Yakuyicisya yakwe, jemanjaji ŵatyosisye sukulu. Nganiji ŵajijawisye ku Luŵala Lwamagambo Lwekulungwa Mnope. Luŵalalu lwalamwile kuti sukuluji jatendaga mwakamulana ni malamusi ligongo jalimbikasyaga “mkamulano.” Kulamula kweleku kwayikasisye yakusawusya yejinji. Ŵanace ŵajinji Ŵamboni ŵatyosisye sukulu, acakulungwa ŵatyosisye masengo soni Ŵamboni ŵajinji ŵalagasidwaga ni ŵandu ŵaciwawa. Buku jine (The Lustre of Our Country) jasasile kuti, “kulagasidwa kwa Ŵamboni kukwatendekwe ku America kutyocela m’caka ca 1941 mpaka 1943 kwaliji kwekulungwa mnope kwanganikutendekweje m’cilamboci mu yaka yosope ya m’ma 1900.”

¹⁷ Kuwina kwa acimmagongo ŵa Mlunguŵa kwaliji kwa kandaŵi kamnono. Mu 1943, Luŵala Lwamagambo Lwekulungwa Mnope lwalamwilesoni magambo gakulandana ni liŵasa lya ga Gobitas. Magamboga galiji pasikati pa acakulungwa ŵa ciwanja cakulolela majiganyo ni Barnette. Pandaŵi aji, Luŵala Lwamagambo Lwekulungwalu lwalamwile kuti Ŵamboni sya Yehofa nganaŵa ŵakulemwa. Jeleji jaliji ndaŵi jandanda kuti Luŵala Lwamagambo Lwekulungwa m’cilambo ca United States lucenje nganisyo mwacitema m’yiyi. Panyuma pakulamulaku, kulagasidwa kwa Ŵamboni mu United States kwanandipe mwakusimonjesya mnope. Yakutendekwayi yalimbikasisye ufulu wa ŵandu wosope ku United States.

18, 19. (a) Ana Pablo Barros jwaŵecete yamtuli yayamkamucisye kuŵa jwakulimba? (b) Ana ŵakutumicila ŵa Yehofa ŵane mpaka asyasye camtuli cisyasyo cakwe?

¹⁸ Argentina. Pablo jwa yaka 8, soni Hugo jwa yaka 7, ŵatyosisye sukulu m’caka ca 1976 ligongo lyakukana kucimbicisya mbendela. Pandaŵi jine ticala jwamkulungwa pa sukulujo, juŵaliji jwamkongwe jwamtutile Pablo mwamti jwawulele mu mtwe. Aticalaŵa ŵasalile anyamataŵa kuti asigalile kwa awala jimo. Pandaŵi jeleji ŵakanganicisyaga anyamataŵa kuti ajigaleje nawo mbali pa yakutendekwa yakulosya kucinonyela cilambo cawo. Pakumbucila cakutendekwaci, Pablo jwasasile kuti, “Pakaŵe kuti paliji pangali cikamucisyo ca Yehofa, yaliji yakusawusya kuti mbitilisye kuŵa jwakulupicikape kwa Jwalakwe.”

¹⁹ Nganiji jili jipite ku luŵala lwamagambo, jwakulamula magambo jwajiticisye yakuti Pablo ni Hugo ŵatyosye sukulu. M’yoyo magamboga ŵagajawisye ku Luŵala Lwamagambo Lwekulungwa Mnope lwa ku Argentina. Mu 1979, Luŵala Lwamagambo Lwekulungwa Mnope lwasasile kuti, “Kumtyosya mwanace sukulu kuli kukasa lilamusi lyalikusasala kuti mwanace akwete ufulu wakulijiganya (Article 14). Kuli kukasasoni lilamusi lyalikusasala kuti cilambo cikwete udindo wakulimbikasya majiganyo ga ku pulayimale (Article 5).” Kuwina magambo gelega kwakamucisye ŵanace Ŵamboni ciŵandika 1,000. Mwamti ŵanace ŵaŵaliji ŵakuti ciŵatyose sukulu, nganiŵatyosya. Nambo ŵane ŵaŵatyosisye mpela Pablo ni Hugo ŵatandilesoni kwawula kusukulu.

20, 21. Ana magambo gaŵajimbidwe Roel ni Emily Embralinag gakusalimbisya camtuli cikulupi cetu?

²⁰ Philippines. Mu 1990, Roel Embralinagg juŵakwete yaka 9 ni mlumbugwe jwa yaka10 lina lyakwe Emily, yimpepe ni ŵanace acimjakwe Ŵamboni ciŵandika 66, ŵatyosisye sukulu ligongo lyangacimbicisya mbendela. Babagwe ŵa Roel ni Emily, M’bale Leonardo, ŵalinjile kukambilana ni ŵandu ŵa ukumu ŵa pasukuluji nambo nganiyikamucisya. Ligongo lyakuti nganiji jajendelecele kukula, M’bale Leonardo jwajijigalile nganiji ku Luŵala Lwamagambo Lwekulungwa Mnope. Nambo jwalakwe nganakola mbiya syakumkamucisya kupata loya jwakuti amjimile pa magambogo. Liŵasali lyapopesile kwa Yehofa kutyocela pasi pamtima kuti alilongolele. Pandaŵi josopeji, acimjawo ŵa ŵanaceŵa ŵaliji mkwaseka soni kwanyosya ligongo lyakana kucimbicisya mbendela. Leonardo jwalipikene kuti nganaŵa akombwele kuwina magamboga ligongo nganamanyililaga yejinji yakwayana ni malamusi.

²¹ Nambo mwangajembeceya, Felino Ganal juŵakamulaga masengo m’ciwanja cine cakumanyika ca maloya m’cilamboci, ni juŵalijimile liŵasali pa magamboga. Pandaŵi ja magamboga, ŵaliji ali alesile masengo m’ciwanjaci ni kuŵa jumo jwa Mboni sya Yehofa. Magamboga pagayice ku Luŵala Lwamagambo Lwekulungwa, mwangajembeceya, lwalamwile kuti Ŵamboni nganalemwa soni lwamasisye lilamusi lyakwatyosya ŵanace sukulu. Pelepa, nikutisoni ŵandu ŵaŵalingaga kusokonasya kulupicika kwa ŵandu ŵa Mlungu ŵalepele.

Kuŵambala Kwinjilila ya M’cilambo Kukusayikasya Mkamulano

22, 23. (a) Ana akuganisya kuti ligongo cici tupundile magambo gejinji m’yiyi? (b) Ana ubale wa pacilambo cosope wa ŵandu ŵa Mlungu ukusalosya umboni wa cici?

²² Ana ligongo cici ŵandu ŵa Yehofa awinile magambo gejinji m’yiyi? Ngatukusaŵa pa mkamulano wuliwose ni likuga lililyose lya ndale. Atamose kuti yili m’yiyi, nambope, ŵakulamula magambo ŵajinji ŵanganisyo syambone, aŵele mkutucenjela kwa ŵandu ŵangalwe ŵakumula mtima m’yilambo soni m’maluŵala gejinji gakulamula magambo. Yaŵele mkutenda pakalamule ka magamboga, yipelece cisyasyo cambone ku maluŵala gane ga magambo. Yili yangakayikasya kuti Klistu aŵele ali mkutukamucisya kuwina magamboga. (Aŵalanje Ciwunukuko 6:2.) Ana ligongo cici tukusajawusyaga ngani m’maluŵala ga magamboga? Cakulinga cetu nganiciŵa kucenga kalamule ka magambo ka yilambo. Nambo cakulinga cetu cili kusacilila kumtumicila Mwenye jwetu, Yesu Klistu pali pangali cakutusokonasya.—Masengo 4:29.

²³ Atamose kuti ŵandu ali ŵagaŵikangane ligongo lya ndale soni uŵengani, nambope Yesu Klistu, Mwenye jwetu aŵele mkwakamucisya ŵakumkuya ŵakwe pacilambo cosope kuŵambala kwinjilila ya m’cilambo. Satana alepele kutugaŵikanganya soni kutugomeka. Ucimwenewu usongangenye ŵandu ŵajinji ŵakusakana ‘kulijiganya kuputa ngondo.’ Ubale wetu wapacilambo cosope uli wakusimonjesya. Ubalewu ukusapeleka umboni wangasisika wakuti Ucimwene wa Mlungu ukulamulila.—Yesaya 2:4.