Ŵakulalicila ya Ucimwene Ŵatandite Kujigalila Ngani Syawo ku Maluŵala ga Magambo

1, 2. (a) Ana acimlongola ŵadini ŵakombwele kutenda cici pamasengo gakulalicila, nambo ana ŵandumetume ŵatesile yamtuli? (b) Ana ligongo cici ŵandumetume ŵakanile kwalekasya masengo gakulalicila?

PAGAMBILE kumala mawiki gamnono citendecele cisangalalo ca Pentekosite mu 33 C.E., mpingo wa Ciklistu ukupagwa ku Yelusalemu. Satana akujiwona ndaŵiji kuŵa jambone kuwujimucila mpingowu mkaniwukule. Mwacitema soni mwaukalamusi, Satana akwatendekasya acimlongola ŵa dini kulekasya masengo gakulalicila ya Ucimwene. Nambope ŵandumetume, mwakulimba mtima akupitilisya kulalicila mwamti, acalume ni acakongwe ŵajinji akuŵa ‘ŵakulupilila ŵa Ambuje.’—Mase. 4:18, 33; 5:14.

² Ŵakusisyawo akutumbilasoni mnope mwamti pandaŵiji akwakamula ŵandumetume wosope ni kwajawusya ku ukaidi. Nambope, pasikati pacilo Yehofa akutumisya lilayika lyakwe kukuwugula matanga ga mu ndendemo. Pakucele ŵandumetumeŵa akupitilisya kulalicila. Nambo kaneko ŵandumetumeŵa akwakamulasoni ni kwawula nawo kwa ŵakulamula. Ŵakulamulaŵa akwajimba ŵandumetumeŵa magambo gakasasoni lilamusi lyakulalicila. Mwakulimba mtima, ŵandumetumeŵa akwanga kuti, “Tukwenela kumpikanila Mlungu kupunda kupikanila mundu.” Yeleyi yikwatumbilikasya mnope ŵakulamulaŵa, mwamti akusaka “kwawulaga” ŵandumetumewo. Nambo pandaŵi jakusawusyaji, jwakwiganya malamusi jwine, lina lyakwe Gamaliele akwasalila ŵakulamulilawo kuti, “Mkalamuce . . . mwalece ŵanduŵa kuti ajawuleje.” Mwangajembeceya, ŵakulamulilaŵa akupikanila maloŵega ni akwaleka ŵandumetumewo. Ana acalume ŵakulupicikaŵa catende cici? Mwangali woga akupitilisya “kwiganya ni kulalicila . . . Ngani Syambone syakuti Yesu Klistu ni mkulupusyo.”—Mase. 5:17-21, 27-42; Mis. 21:1, 30.

3, 4. (a) Ana ni litala lyapi lyaŵele ali mkulikamulicisya masengo Satana kwandaŵi jelewu pakusaka kulimbana ni ŵandu ŵa Mlungu? (b) Ana mumtwe awuno soni mitwe jiŵili jakuyicisya citukambilane yamtuli?

³ Magambo gagatendekwe mu 33 C.E., galiji gandanda mumpingo wa Ciklistu kwawula ku luŵala lwa magambo, nambo kweleku kwaliji kutanda. (Mase. 4:5-8; 16:20; 17:6, 7) Mundaŵi jetu jino, Satana akukamulicisya masengo ŵakusisya kwalimbikasya ŵa boma kulekasya masengo getu gakulalicila. Ŵakusisyaŵa aŵele ali mkwajimba magambo gakulekanganalekangana ŵandu ŵa Mlungu. Magambo gandanda, gali gakuti tuli ŵakusokonasya mtendele pasikati pa ŵandu. Gaŵili gali gakuti tuli ŵakwimucila. Gane gali gakuti tuli ŵakusumisya yindu m’milango. Pakusaka kulosya kuti yeleyi yili yaunami, abale ŵetu pandaŵi jakuŵajilwa akusajawula ku maluŵala ga magambo. Ana yakuyicisya yakwe yiŵele yamtuli? Ana yagaŵele mkulamula maluŵala ga magambo munyumamu yikwakwaya camtuli wawojo masiku agano? Kwende tukambilane magambo gakuŵalanjikape kuti tulole yagatite pakukamucisya “kucenjela soni kutamilikasya mwalilamusi ngani syambone.”—Afil. 1:7.

⁴ Mu mtwe awuno citulole yatutesile kuti tukole ufulu wakulalicila. Mungani siŵili syakuyicisya tucilola yatutesile pakulimbana ni ŵakusisya ni cakulinga cakuti tukaŵa mbali jacilambo nambo kuti tutameje mwakamulana ni yiwundo ya Ucimwene.

Ana Tuli Ŵakusokonasya Kapena Ŵakulalicila ya Ucimwene wa Mlungu Ŵakulupicika?

5. Ana ligongo cici ŵakulalicila ya Ucimwene ŵataŵaga m’ma 1930, soni ana acalume ŵa maudindo ŵaganisisye yakutenda cici?

⁵ Cakundanda kwa yaka ya m’ma 1930, acakulungwa ŵa m’misinda ni m’maupande ga ku United States of America ŵakanganicisyaga ŵa Mboni sya Yehofa kuti akoleje yikalata ya ku boma yakwakunda kulalicila. Nambo abaleŵa nganakunda yeleyi. Jemanjaji ŵamanyililaga kuti yikalatayi mpaka yilece kamula masengo gakwe. Konjecesya pelepa abaleŵa ŵakulupililaga kuti pangali boma jajikwete udindo wakulekasya lilamusi lya Yesu lyakulalicila Ucimwene. (Mak. 13:10) Yakuyicisya yakwe yaliji yakuti ŵakulalicila ya Ucimwene ŵajinji ŵataŵile. Yeleyi yatendekasisye kuti abale ŵaŵakwete maudindo pandaŵijo mu likugali, aganisye yakwawula ku luŵala lwamagambo. Cakulinga ca abaleŵa pakwawula ku luŵala lwamagambo caliji kuja kulosya kuti acakulungwa ŵa m’misinda ni m’maupande akukasa ufulu wakulambila mwagopoka wa Ŵamboni sya Yehofa. Mu 1938, mwatendekwe ngani jangaliŵalicika, jele yakuyicisya yakwe yakamucisyaga ŵakulamula magambo ŵane. Ana ngani jakwe jaliji jamtuli?

6, 7. Ana liŵasa lya Cantwell lyasimene ni yindu yamtuli?

⁶ Lyaŵili kundaŵi, pa April 26, 1938, M’bale Newton Cantwell, jwa yaka 60 ni ŵamkwawo lina lyawo Esther, soni ŵanace ŵawo ŵatatu mena gawo Henry, Russell, ni Jesse, ŵalinganyisye yakuja kulalicila kwa lisiku lyamtundu mu msinda wa New Haven, mu upande wa Connecticut. Wosopeŵa ŵaliji apayiniya ŵapajika. Nambope pakunyakuka ŵakosecele yakuti mpaka akatame kupunda lisiku limo. Ligongo cici ŵakosecele cile? Jemanjaji ŵaliji ali ataŵidwe maulendo gejinji, m’yoyo ŵamanyilile kuti mpaka ŵataŵesoni. Nambope, nganisyo syelesi nganisyatengusya. Mwamti ŵapite ku New Haven pa magalimoto gaŵili. M’bale Newton jwajendesye galimoto jijanyakwile mabuku ni magalamafoni ga m’miyala. Henry jwaŵakwete yaka 22 jwajendesye galimoto jakola yakwecesya maloŵe. Pali pagambile kumala maawala gakuŵalanjika, ŵasimene ni ŵa polisi ŵiŵajimice mpela muŵaganicisyaga.

⁷ Pandanda ŵapolisiŵa ŵamtaŵile Russell, jwa yaka 18, kaneko ŵamtaŵilesoni M’bale Newton ni Mlongo Esther. Jesse jwa yaka 16, jwayiwonaga yosopeyi. Nambo jwalakwe ŵaliji capakutalicila. Henry jwalalicilaga mbali jine ja tawuniji, m’yoyo Jesse jwasigele jika. Nambope Jesse jwapitilisye kulalicila pakamulicisya masengo galamafoni jakwe. Kaneko jwasimene ni acalume ŵaŵili ŵa Cikatolika ŵaŵamŵendile Jesse kuti apikanile nawo ngani ja M’bale Rutherford ja mtwe wakuti “Acimmagongo” pa galamafoni jakwe. Nambo ali apikanile nganiji, acalumeŵa ŵatumbile mnope mwamti ŵasacile kumputa Jesse. Mwangasaka kulimbana nawo, Jesse jwagambile kuytoka pa malopo, nambo mwangapita ndaŵi, ŵapolisi ŵamjimice. M’yoyo, nombe najo ŵamtaŵile. Ŵapolisi nganamjimba magambo Mlongo Cantwell, nambo M’bale Cantwell ni ŵanace ŵakwe ŵaŵili. Nambope jemanjaji, ŵagopwele pa belo lisiku lilili.

8. Ana ligongo cici luŵala lwa magambo lwamsimene Jesse Cantwell kuti ali jwakulemwa pangani jwakusokonasya mtendele?

⁸ Panyuma pa miyesi jamnono, mu September 1938, liŵasa lya Cantwell lyawonecele ku luŵala lwamagambo lya ku New Haven. Liŵasali ŵalijimbaga magambo gakuŵenda mbiya syakamucisya pa masengo gakulalicila ali ŵangali yikalata ya boma. Atamose kuti ŵajijawisye nganiji ku Luŵala Lwekulungwa Mnope lwa Magambo lwa mu upande wa Connecticut, Jesse jwasimanikwepe jwakulemwa pa magambo gakusokonasya mtendele. Ligongo cici? Ligongo acalume ŵaŵili ŵa Cikatolika ŵaŵapikanile ngani pa galamafoni ŵala, ŵayice kukuŵicila umboni kuti nganiji janyosyaga dini jawo soni jatumbilikasisye mnope. Pangajikutila ni yalwalamwile luŵala lula, abale ŵa maudindo ŵajigalile nganiji ku Luŵala Lwekulungwa Mnope m’cilambo ca United States.

9, 10. Ana Luŵala Lwekulungwa Mnope lwa Magambo ku U.S.A. lwalamwile yamtuli pangani ja liŵasa lya Cantwell? (b) Ana yalwalamwile Luŵalalu yikusatukamucisya camtuli?

⁹ Pa March 29, 1940, Jwakulamula magambo jwamkulungwa, Charles E. Hughes yalumo ni ŵakulamula ŵakwana 8, ŵatandite kupikanila maumboni gigapelecedwe ni loya jwakwimila Mboni sya Yehofa, M’bale Hayden Covington.a Loya jwakwimila boma ja Connecticut paŵapelece nganiji pa luŵala lwamagambolu soni kusimicisya kuti ŵa Mboni ali ŵakusokonasya mtendele, jumo mwa ŵakulamula ŵala ŵawusisye kuti, “Ana nganiyiŵa yisyene kuti utenga waŵalalicilaga Yesu nganiwasangalasyaga ŵandu ŵajinji m’masiku gelego?” Loya jwa boma jwajanjile kuti, “Yisyene nganiwasangalasyaga, soni naga ngukumbucila cenene yajikusasala Baibulo, jikusasalasoni yiyamtendecele Yesu ligongo lyakulalicila utengawu.” Loyaju pelepa jwasalaga yisyesyene yakwamba nganiji. Mwangamanyilila, loyaju pelepa jwaliji mkwalandanya ŵa Mboni ni Yesu soni ŵa boma mpela ŵandu ŵaŵamjimbaga magambo Yesu. Pa May 20, 1940, Luŵala lwamagambo lwalamwile kuti Mboni nganisilemwa.

¹⁰ Ana cigamuloci cakamucisye camtuli? Cakamucisye kuti dini jikole ufulu wakulambila soni kuti pakapagwa acakulungwa ŵa m’misinda soni m’maupande ŵakulekasya ufuluwu. Nambosoni, Luŵala lwamagambo lwapatile kuti Jesse “nganasokonasyaga . . . mtendele.” M’yoyo, cigamuloci calosisye kuti ŵa Mboni sya Yehofa nganaŵa ŵandu ŵakusokonasya mtendele. Pelepatu ŵakutumicila ŵa Mlungu ŵapundile magamboga. Ana yeleyi yikutukamucisya camtuli m’weji masiku agano? Loya jwine jwa Mboni jwasasile kuti, “Ufulu wetu wakulambila mwagopoka atamose kuti pana ŵakusisya ukusatukamucisya Ŵamboni ŵa masiku aganowe kuti tulalicileje utenga wacembeceyo kwa ŵandu ŵatukutama nawo.”

Ana Tuli Ŵakwimucila Boma Kapena Ŵakulalicila Usyesyene?

11. Ana abale ŵetu ku Canada ŵatandite masengo gamtuli, soni ligongo cici?

¹¹ M’yaka ya m’ma 1940, Mboni sya Yehofa m’cilambo ca Canada syasimene ni yakusawusya yekulungwa. M’yoyo, mu 1946, pakusaka kulosya pelanguka kuti yajatesile bomaji kwaliji kukasa ufulu wakulambila, abale ŵetu ŵalinganyisye yakukamula masengo kwa masiku 16. Masengo gakwe galiji gakugaŵila kapepala kamtwe wakuti Quebec’s Burning Hate for God and Christ and Freedom Is the Shame of All Canada (Kuŵengana ni Mlungu, Yesu Soni Ufulu wa Ŵakutumicila ŵa Mlungu Kwakukutendekwa Mumsinda wa Quebec Jili Ngani Jakutesya Sooni M’cilambo Cosope ca Canada). Kapepala ka mapeji mceceka, kasasile cenene yaŵatesile acakulungwakulungwa ŵadini, pangalwe syaŵatendaga ŵapolisi soni yaciwawa yiyatendekwaga pakulimbana ni abale ŵetu mu upande wa Quebec. Kapepalaka kasasile kuti, “Ŵa Mboni sya Yehofa akupitilisya kutaŵidwa pali pangali magongo gakupikanika. Pana magambo ciŵandika 800 gakwajimba ŵa Mboni sya Yehofa ku Greater Montreal.”

12. (a) Ana ŵakusisya ŵatesile yamtuli pamasengo gakugaŵila kapepalaka? (b) Ana abale ŵetu ŵajimbidwaga magambo gamtuli? (Alolesoni maloŵe gamwiŵanda.)

¹² Ligongo lya kapepalaka, Jwakulamulila jwa upande wa Quebec, lina lyakwe Maurice Duplessis, jwakamulene ni jwamkulungwa jwa dini ja Cikatolika, lina lyakwe Villeneuve, kuti papagwe “ngondo jangali canasa” jakulimbana ni Ŵamboni. Ligongo lya yeleyi, ciŵalanjilo ca magambo cakwesile kutyoka pa 800 kwika pa 1,600. Mlongo jwine juŵaliji mpayiniya jwasasile kuti, “Ŵapolisi ŵatutaŵile maulendo gejinji mwamti ngangukumbucila kuti kaliji kalingwa.” Mboni siŵasikamulaga sili mkupitilisya kugaŵila kapepalaka syajimbidwaga magambo gakuwandisya “yikwangwani yakwimucila boma.”b

13. Ana ŵani ŵaŵaliji ŵandanda kwimbidwa magambo gakwimucila boma, soni ana luŵala lwa magambo lwalamwile yamtuli?

¹³ Mu 1947, M’bale Aimé Boucher, soni ŵanace ŵakwe ŵaŵili ŵacakongwe, Gisèle, jwa yaka 18, soni Lucille, jwa yaka 11, ni ŵaŵaliji ŵandanda kwimbidwa magambo gakwimucila boma. Jemanjaji ŵagaŵile kapepalaka ciŵandika mgunda wawo m’matumbi ga kummwela kwa msinda wa Quebec. Nambo yaliji yakusawusya kuti ŵawone kuŵa ŵakusokonasya mtendele pakasa malamusi. Yaliji m’yiyi ligongo M’bale Boucher jwaliji jwakulitimalika jwanganakola yipanje jwele juŵasamalilaga kamgunda kakwe soni ndaŵi sine jwajawulaga ku tawuni pa ngolo jakuwutidwa ni bulu. Nambope liŵasa lyakwe lyapilile yine mwa yindu yaŵayikolasile mkapepala kala. Jwakulamula magambo juŵaŵengaga Ŵamboni, ŵakanile kwiticisya maumboni gagapelecedwe gakulosya kuti liŵasa lya Boucher nganililemwa. Mmalo mwakwe jwalakwe jwajiticisye kuti ŵanduŵa ajimbidwe magambo ligongo lyakugaŵila kapapela kaŵakawonaga kuti kaliji kakusokonasya. Jwalakwe jwayiweni kuti liŵasali likusosekwa kuŵa lyakulemwa. Nikuti nganisyo sya jwakulamula magamboju syaliji syakuti naga mundu akusala yisyesyene nikuti akulemwa. M’yoyo M’bale Aimé ni mwanace jwakwe, Gisèle ŵasimene ŵakulemwa ligongo lyakuwandisya tumapepala tuŵatuwonaga kuŵa twakulimbikasya kwimucila boma. Atamose kuti Lucille jwaliji jwacinandipile mnope, ŵamŵisile mu ukayidi kwa masiku gaŵili. M’yoyo abale ŵajijawisye nganiji ku Luŵala Lwekulungwa Mnope lwa Magambo ku Canada. Mwamti luŵala lwekulungwalu, lwajiticisye yakwelusya magamboga.

14. Ana abale ku Quebec ŵatesile yamtuli pandaŵi jiŵalagasyaga?

¹⁴ Pandaŵiji, abale ni alongo ŵakulimba mtima ŵa ku Quebec ŵapitilisye kulalicila utenga wakwamba ya Ucimwene atamose kuti ŵandu ŵatendelaga yindu yangalwe mnope. Nambo yakuyicisya yakwe yaliji yambone mnope. Mwamti mkati mwa yaka mcece yamasengo gakugaŵila tumapepalatu gagatandite mu 1946, yatendekasisye kuti ciŵalanjilo ca Ŵamboni ku Quebec cikwele kutyoka pa 300 kwika pa 1,000.c

15, 16. (a) Ana Luŵala Lwekulungwa Mnope lwa Magambo ku Canada, lwalamwile yamtuli pangani ja liŵasa lya m’bale Boucher? (b) Ana kuwina magamboku kwakwayiye camtuli abale soni ŵandu ŵane?

¹⁵ Mu June 1950, Luŵala Lwekulungwa Mnope lwa Magambo lwa ku Canada lwakola ŵakulamula 9, lwapikanile magambo ga M’bale Aimé Boucher. Pali pamasile miyesi 6, pa December 18, 1950, Luŵalalu lwalamwile kuti M’baleju nganalemwa. Ligongo cici ŵalamwile m’yiyi? M’bale Glen How, juŵaliji loya jwakwimila Ŵamboni pa magamboga, jwasasile kuti Luŵalalu lwajiticisye yiŵasasile Ŵamboniwo. Ŵamboniŵa ŵasasile kuti, mundu akusajimbidwa magambo ga “kwimucila” boma, naga atesile yindu yakutandikasya ciwawa kapena kwatendekasya ŵandu ŵajinji kuti ajimucile boma. Nambope, kapepalaka, “nganikakola utenga wakusokonasya mtendele soni kuti kaliji kakamulana ni lilamusi lya ufulu wakuŵeceta.” M’bale How jwasasilesoni kuti, “Nalilolele jika yiŵatite Yehofa pakutukamucisya kupunda magamboga.d

¹⁶ Kusala yisyene, yilwalamwile Luŵala Lwekulungwa Mnopelu, waliji umboni wakuti Ucimwene wa Mlungu upundile. Yeleyi yamasisye magambo 122 ga Ŵamboni sya Yehofa mumsinda wa Quebec gakuti ŵawandisyaga yipepala yakwimucila boma. Konjecesya pelepa, yilwalamwile Luŵala lwekulungwalu, yapelecesoni ufulu kwa ŵandu ŵa ku Canada soni yilambo yiyaliji mu ulamusi wa Britain. Cakusangalasya mnope, caliji cakuti lilamusili lyatendekasisye kuti ŵa boma soni ŵadini ŵa mumsinda wa Quebec akasiŵalagasyagasoni Ŵamboni sya Yehofa.e

Ana ali Ŵamalonda Kapena Ŵakulipeleka Pakulalicila ya Ucimwene wa Mlungu?

17. Ana maboma gane gakusatenda yamtuli pakusaka kulekasya masengo gakulalicila?

¹⁷ Mwakulandana ni Aklistu ŵandanda, ŵakutumicila ŵa Yehofa masiku agano “nganaŵa mpela ŵajinjiwo ŵele ŵakutenda malonda ni maloŵe ga Mlungu.” (Aŵalanje 2 Akolinto 2:17.) Nambo maboma gane gakusalinga kusokonasya masengo getu gakulalicila pakupanganya malamusi gakwayana ni malonda pamasengo getuga. Kwende tulole ngani siŵili syasyamasisye kukayicila naga Ŵamboni ali ŵamalonda kapena ŵakutumicila ŵa Mlungu.

18, 19. Ana acakulungwakulungwa ŵa boma ku Denmark ŵatesile yamtuli pakusaka kulekasya masengo gakulalicila?

¹⁸ Denmark. Pa October 1, 1932, pakopwece lilamusi lyakuti kuli kulemwa kusumisya mabuku pali pangali cikalata ca boma cakwajiticisya. M’yoyo abale ŵetu nganakola cikalataci. Lisiku lyakuyicisya lyakwe, ŵakulalicila ŵakwana msano, ŵapite kukulalicila mu tawuni ja Roskilde, jajaliji palutando lwa makilomita 30 kungapilo lyuŵa kwa msinda wa Copenhagen. Nambo paŵamalisisye kulalicila palisikulyo, jwakulalicila jwine, lina lyakwe August Lehmann, ŵasoŵile. Jwalakwe ŵamkamwile ligongo lyakusumisya mabuku pali pangali cikalata cakumjiticisya.

¹⁹ Pa December 19, 1932, M’bale Lehmann jwawonecele paluŵala lwamagambo. Jwalakwe jwasasile mwakusimicisya kuti jwajawulilaga ŵandu nikwapaga mabuku gakusala ya m’Baibulo. Nambo jwakanile kuti jwasumisyaga mabukugo. Luŵala lwa magambo lwajiticisye kuti M’baleju nganasumisyaga mabuku. Luŵalalu lwatite, “Jwakwimbidwa magamboju . . . akwete masengo gagakusamkamucisya kupata yakusosecela paumi, soni [jwalakwe] nganapoceleje cikamucisyo cilicose kapena kola nganisyo syakuti apoceleje cikamucisyoco kutyocela pamasengo gakulalicilago. Nambo mmalo mwakwe kulalicilaku kumtendekasisye kuti ajonanjeje mbiya syakwe.” Ŵakulamula magambogo ŵakamulene ni yaŵasasile Ŵamboni, mwamti ŵalamwile kuti yaŵatendaga M’bale Lehmann “ngaŵa mkusala kuti kuli kutenda malonda.” Acimmagongo ŵa ŵandu ŵa Mlunguŵa, ŵaliji ŵakusacilila kulepelekasya masengo gakulalicila m’cilambo cosopeco. (Sal. 94:20) Jwakwimila boma pa magamboga nganajikutila ni yalwalamwile luŵalalu, mwamti ŵajijigalile nganiji ku Luŵala Lwekulungwa Mnope m’cilamboco. Ana abale ŵetu ŵatesile cici ni nganiji?

20. Ana Luŵala Lwekulungwa Mnope lwa Magambo ku Denmark lwalamwile yamtuli, soni ana abale ŵetu ŵatesile yamtuli?

²⁰ Kuli kusigele wiki jimo kuti Luŵala Lwekulungwa Mnope lwa Magambo lupikanile nganiji, Ŵamboni sya Yehofa ku Denmark ŵalipelece mnope pamasengo gakulalicila. Lyaŵili pa October 3, 1933, Luŵala Lwekulungwa Mnope lwa Magambo lwalamwile magamboga. Luŵalalu lwakamulene ni yalwalamwile luŵala lwamwana lula kuti M’bale August Lehmann nganakasa lilamusi lililyose. Yalwaŵecete luŵalalu yagopolele kuti Ŵamboni sya Yehofa mpaka apitilisye kulalicila mwagopoka. Pakusaka kulosya kuti akuyamicila Yehofa ligongo lyakupunda magamboga, abale ni alongo ŵalipelece mnope pamasengo gakulalicila kupunda ni kalakose. Kutandila pelepa, abale ŵetu ku Denmark aŵele ali mkulalicila mwagopoka.

21, 22. Ana Luŵala Lwekulungwa Mnope ku U.S.A lwalamwile yamtuli pangani ja M’bale Murdock?

²¹ United States. Lyamlungu pa February 25, 1940 mpayiniya jwine, lina lyakwe Robert Murdock, yalumo ni Ŵamboni ŵakwana 7 ŵakamwile ali mkulalicila mumsinda wa Jeannette. Msindawu wuli ciŵandika ni msinda wa Pittsburgh, mu upande wa Pennsylvania. Jemanjaji ŵasimanikwe ŵakulemwa ligongo lyakulepela kusuma cikalata cakwajiticisya kuti agaŵileje mabuku. Ali ajijawisye nganiji ku Luŵala Lwekulungwa Mnope lwa Magambo ku United States, Luŵalalu lwajiticisye yakupikanila nganijo.

²² Pa May 3, 1943, Luŵala Lwekulungwalu Mnope lwa Magambo, lwalamwile kuti Ŵamboni sya Yehofa nganalemwa. Luŵalalu lwasasile kuti ngapakusosekwa kuti akole cikalata cakwajiticisya kugaŵila mabukugo. Ligongo kutenda yeleyi “kwaliji kwalipisya ŵandu mbiya, ligongo lyakusangalala ni ufulu wepelecedwe mwa lilamusi lya boma.” Luŵalalu lwamasisyesoni lilamusi lyaŵalitamilikasisye acakulungwakulungwa ŵa mumsinda wa Jeannette. Luŵalalu lwatite kukuya lilamusili kuli “kukasa ufulu wakuwandisya ngani soni kutenda yindu ya dini.” Pakusala nganisyo sya ŵakulamula ŵapaluŵalalu, jwakulamula magambo jwamkulungwa, lina lyakwe William O. Dougals jwasasile kuti masengo gakusatenda Ŵamboni sya Yehofa gali “kulalicila, soni kugaŵila mabuku.” Jwalakwe jwasasilesoni kuti, “ufulu wakulalicila soni kugaŵila mabuku, ukusosekwa kuwucenjela mwakulandana ni mwatukusawucenjelela ufulu wakulambila soni kulalicila m’calici.”

23. Ligongo cici kuwina magambo kukwatendece m’caka ca 1943 kuli kwakusosekwa kwa m’weji masiku agano?

²³ Yalwalamwile Luŵala Lwekulungwa Mnopelu, yalosisye kuti ŵandu wa Mlungu ŵapundile magamboga. Yeleyi yasimicisye kuti m’weji tuli ŵakulalicila ngaŵaga ŵamalonda. Palisiku lyangaliŵalicikali mu 1943, Ŵamboni sya Yehofa ŵawinile magambo 12 pa magambo 13, kupwatikapo ga M’bale Murdock. Kulamulaku kukamucisye kuti maluŵala gane ga magambo galamuleje magambo ga Ŵamboni mwakuŵajilwa naga ŵakusisya akusokonasya ufulu wetu wakulalicila.

“Tukwenela Kupikanila Mlungu Kupunda Kupikanila Mundu”

24. Ana tukusatenda yamtuli naga boma jilekasisye masengo getu gakulalicila?

²⁴ M’weji mpela ŵakutumicila ŵa Yehofa, tukusayamicila mnope maboma pagakutupa ufulu wakulalicila ya Ucimwene mwagopoka. Nambope, naga boma jilekasisye masengo getu gakulalicila, tukusagamba kucenga kalalicile ketu kuti masengoga gakajima. Mpela ŵandumetume, “tukwenela kumpikanila Mlungu kupunda kupikanila mundu.” (Mase. 5:29; Mat. 28:19, 20) Tusajawusya ngani ku maluŵala ga magambo pakusaka kuti boma jikalekasya masengo getu. Kwende tulole yisyasyo yiŵili.

25, 26. Ana ni yakutendekwa yapi yayatendekasisye kuti ngani jikayice ku Luŵala Lwekulungwa Mnope lwa Magambo ku Nicaragua, soni yakuyicisya yakwe yaliji yamtuli?

²⁵ Nicaragua. Pa November 19, 1952 Donovan Munsterman juŵaliji m’mishonale soni juŵatumicilaga pa offesi ja nyambi, jwawonecele ku ofesi jakulolela ya ŵandu ŵakwinjila ni kopoka m’cilambo jajaliji mumsinda wa Managua. M’baleju ŵamlamwile kuti akawonecele pameso pa Arnoldo García juŵaliji jwamkulungwa jwa ofesiji. Jwamkulungwaju jwamsalile Donovan kuti ŵandu wosope Ŵamboni sya Yehofa ku Nicaragua “ŵalekasisye kulalicila soni kutenda masengo ga dini.” M’baleju ali awusisye ligongo lyakwe ŵalekasisye, jwamkulungwa jwa ofesi jula ŵasasile kuti Ŵamboni ŵaliji ŵangali yikalata yakutyocela ku boma yakwajiticisya kulalicila, soni kuti ŵandu ŵasalaga kuti jemanjaji ali ŵakusisya boma. Ana ŵani ŵaŵasalaga yeleyi? Ŵaliji acimlongola ŵadini ja Cikatolika.

²⁶ Mwangacelewa M’bale Munsterman jwajijigalile nganiji ku ofesi ja Unduna Wakulola ya Boma ni Dini. Jwalakwe ŵapitesoni kwa Pulesidenti jwa m’cilamboco, juŵaliji Anastasio Somoza García. Nambo nganiyikamucisya. Camti m’yoyo, abale ŵagambile kucenga katende kawo ka yindu. Abaleŵa ŵawugele Nyumba sya Ucimwene, ni ŵasonganaga mtumakuga twamwana. Ŵalesilesoni kulalicila m’misewu, nambope ŵapitilisye kulalicila utenga wa Ucimwene. Pandaŵi jijojo, ŵajijigalile nganiji ku Luŵala Lwekulungwa Mnope lwa Magambo ku Nicaragua. Abaleŵa ŵaluŵendile Luŵalalu kuti ŵaboma alece kwalekasya Ŵamboni kamula masengo gawo. Nyusipepala sya m’cilamboco syawandisye ya kulekasidwa kwa masengo ga Mboni soni yakuŵenda kuti boma jikalekasya masengo gawo. Mwamti Luŵala Lwekulungwa lwa Magambo, lwajiticisye yakupikanila nganiji. Ana yakuyicisya yakwe yaliji yamtuli? Pa June 19, 1953, Luŵala Lwekulungwa Mnopelu lwalamwile kuti Ŵamboni sya Yehofa nganaŵa ŵakulemwa. Luŵalalu lwapatilesoni kuti kulekasya masengo ga Mboni kwaliji kasa malamusi ga m’cilamboco gagakusigakunda ŵandu kola ufulu wakuŵeceta, wakusagula yindu mwakamulana ni cikumbumtima cawo soni wakusala yakusakulupilila mundu. Luŵalalu lwalamwilesoni kuti unasi wa boma ja Nicaragua ni Ŵamboni uwujilesoni mpela muwaŵelele pandanda.

27. Ana ligongo cici ŵandu ŵa ku Nicaragua ŵasimongaga ni yalwalamwile Luŵala lwa Magambo, soni ana abale ŵakuweni camtuli kuwinaku?

²⁷ Ŵandu ŵa m’cilambo ca Nicaragua ŵasimonjile mnope kuti Luŵala Lwekulungwa Mnope lulamwile kuti Ŵamboni sya Yehofa ŵangali magambo. Nambo yaliji yakuti munyuma mosope, acimlongola ŵadini ŵaliji ŵamacili mnope mwamti ŵakulamula magambo m’maluŵala ga boma ŵaŵambalaga kutenda yindu yakulekangana nganisyo ni jemanjaji. Konjecesya pelepa, acakulungwakulungwa ŵa boma, ŵakwetesoni macili mnope mwamti ŵakulamula magambo, nganakangalaga kusisya nganisyo sya acakulungwakulungwaŵa. Abale ŵetu ŵakulupililaga kuti ŵawinile magamboga ligongo lyakuti Mwenye jwawo jwacenjele, soni ligongo lyakuti ŵapitilisye kulalicila.—Masengo 1:8.

28, 29. Ana yindu yagalawice camtuli ku Zaire m’ma 1980?

²⁸ Zaire. Ca m’ma 1980, m’cilambo ca Zaire, cacikukolanjidwa masiku agano kuti Democratic Republic of Congo, ciŵalanjilo ca Mboni sya Yehofa caliji m’ma 35,000. Ligongo lyakutupa kwa masengo ga Ucimwene, ofesi ja nyambi jatandite kutaŵa maofesi gasambano. Mu December 1985, mumsinda wa Kinshasa mwatendekwe msongano wa yilambo, mwamti ŵandu ŵakutyocela m’yilambo yakulekanganalekangana ŵakwana 32,000 ŵagumbele pa luŵala lwakutendela maseŵelo mumsindamo. Nambo kaneko, ŵandu ŵa Yehofa, yindu yagalawucile. Ana cici cacatendekwe kuti yindu yagalawucile camti m’yoyo?

²⁹ Pandaŵijo, M’bale Marcel Filteau, m’mishonale jwakutyocela mu upande wa Quebec, m’cilambo ca Canada, juŵalasile ni ngalwe mu ulamusi wa Duplessis, jwatumicilaga ku Zaire. Pakusala yayatendekwe jwalakwe jwatite, “Pa March 12, 1986, abale ŵa maudindo ŵapocele cikalata cakusala kuti likuga lya Mboni sya Yehofa lili lyangakundidwa m’cilambomo.” Mwamti pulesidenti jwa m’cilamboco, Mobutu Sese Seko ŵasayinile cikalata cakulekasya masengo ga Mboni sya Yehofa.

30. Ana abale wa mu Komiti ja Nyambi ŵasosekwaga kuganicisya mwakusokoka ya cici, soni ana ŵaganisisye yakutenda cici?

³⁰ Lisiku lyakuyicisya, wailesi ja m’cilamboco jatite, “Ngasitupikanasoni ya Ŵamboni sya Yehofa mu Zaire.” Mwangacelewa, abale ŵatandite kulagasidwa. Mwamti ŵandu ŵajonasile Nyumba sya Ucimwene, kwajiŵila katundu, kwataŵa, kwawugalila m’nyumba sya ukayidi soni kwaputa. Nombe nawo ŵanace ŵa Ŵamboni sya Yehofa ŵaŵisile mu ukayidi. Pa October 12, 1988, boma jasumwile katundu jwa likuga, soni likuga line lya asikali lyatamaga pa ofesi ja nyambi. Abale ŵa maudindo ŵalembile cikalata cakuŵenda Pulesidenti Mobutu kuti amasye lilamusi lyakuti Ŵamboni sya Yehofa ngasasimanikwasoni m’cilambomo, nambo pulesidentiju nganajanga cilicose. Pandaŵiji, abale ŵa mu Komiti ja Nyambi ŵasosekwaga kujiganicisya nganiji mwakusokoka. Ŵasosekwaga kusagula kujijawusya nganiji ku Luŵala Lwekulungwa Mnope lwa Magambo, kapena kulinda kaje. M’bale Timothy Holmes juŵaliji mmishonale soni jwakulondesya masengo ga komiti ja nyambi jwatite, “Twamdalile Yehofa kuti atupe lunda soni kutulongolela.” Ali apopesile ni kambilana ya nganiji, abale ŵa mu komiti ja nyambi ŵayiweni kuti jeleji nganijiŵa ndaŵi jambone jakujijawusya nganiji ku luŵala lwa magambo. Mmalo mwakwe jemanjaji ŵaŵisile nganisyo syawo pakwasamalila abale soni kupata matala gakamucisya kuti masengo gakulalicila gapitilisye.

31, 32. Ana Luŵala Lwekulungwa Mnope lwa Magambo ku Zaire lwalamwile yamtuli, soni ana yeleyi yakwayiye camtuli abale ŵetu?

³¹ Pali papite yaka yakuŵalanjika, ngalwe syaŵatendelaga Ŵamboni sya Yehofa syanandipe, soni ŵandu ŵatandite kucimbicisya mnope ufulu wa ŵandu m’cilamboco. Abale ŵa mu Komiti ja Nyambi ŵayiweni kuti aji sambano jaliji ndaŵi jakuŵajilwa jakuti ajijawusye nganiji ku Luŵala Lwekulungwa Mnope lwa Magambo m’cilambomo. Yaliji yakusangalasya kuti Luŵalalu lwajiticisye yakupikanila nganiji. Kaneko pa January 8, 1993 pali pamasile ciŵandika yaka 7, pulesidenti ali alekasisye masengo ga Mboni sya Yehofa, Luŵala lwa Magambo lwalamwile kuti yajatesile boma, pakulimbana ni Mboni sya Yehofa kwaliji kasa malamusi, mwamti lilamusi lyakuti Ŵamboni ali ŵangakundidwa m’cilambomo ŵalityosisye. Yeleyi yaliji yakogoya ligongo lyakuti ŵakulamula magamboŵa ŵaŵisile umi wawo pangosi, mwakutyosya yaŵasagwile pulesidenti yila. M’bale Holmes jwatite, “Pandaŵi ja magamboga, twalilolelele acimsyewe kuti Yehofa mpaka acenje yindu.” (Dan. 2:21) Kuwina kwetu magamboga kwalimbikasisye cikulupi ca abale ŵetu. Abaleŵa ŵayiweni kuti Mwenye, Yesu, jwakamucisye ŵandu ŵakwe kumanyilila ndaŵi jakuŵajilwa kutendapo kandu.

³² Yakusawusyayi yili yimasile, ofesi ja nyambi ŵajikundile kuŵilasya amishonale, kutaŵa maofesi gasambano, soni kuŵilasya mabuku gakusala ya m’Baibulo.f Kusala yisyene, yili yakusangalasya kulola yakusatenda Yehofa pakwacenjela ŵandu ŵakwe mwausimu.—Yes. 52:10.

“Ambuje ni Ŵakungamucisya Ŵangu”

33. Ana tukulijiganya yamtuli pangani sya magambo syatulijiganyisyesi?

³³ Kulola mwagajendele magamboga kukulosya kuti Yesu aŵele ali mkukwanilisya cilanga cakwe cakuti, “Une tinjimpa maloŵe ni lunda mwakuti pakwajanga amagongo ŵenuwo ngasayikombola kwikana kapena kuyisisya.” (Aŵalanje Luka 21:12-15.) Ndaŵi sine, Yehofa aŵele ali mkwatendekasya ŵandu ŵane kuŵa mpela Gamaliyeli pakusaka kwacenjela ŵandu ŵakwe. Nambosoni aŵele ali mkwatendekasya ŵakulamula soni maloya kuŵa ŵakulimba mtima pakukuya cilungamo. Yehofa nganakunda kuti yida ya ŵandu ŵakusisya yijonanje ŵakutumicila ŵakwe. (Aŵalanje Yesaya 54:17.) Ŵakusisya nganaŵa akombwele kugajimika masengo ga Mlungu.

34. Ana ligongo cici kuwina magambo kwetu kuli kwakutesya lung’wanu, soni ana yeleyi yikusimicisya cici? (Alolesoni libokosi lyakuti “Kuwina Magambo Kwakukamucisye Kuti Kulalicila ya Ucimwene Kujawule Pasogolo.”)

³⁴ Ana ligongo cici kuwina kwetu magambo kuli kwakusimonjesya? Aganicisye ayi, Ŵamboni sya Yehofa nganaŵa ŵandu ŵakumanyika m’cilamboci. Ngatukusatenda nawo yisagula ya ndale, kamucisya ŵandale pa kampeni, kapena kwakanganicisya ŵandale kucenga kapena kwiticisya nganisyo sya ŵandu. Konjecesya pelepa, ŵajinji ŵetuwe ŵatukusajigalidwa ku maluŵala ga magambo tukusawoneka kuŵa “ŵandu wamba soni ŵangalijiganya mnope.” (Mase. 4:13) M’yoyo, mwakamulana ni kalole ka ŵandu, mpaka tusale kuti yili yakusawusya kuti ŵakulamula magambo alamule mwakusisyana ni acimmagongo ŵetu ŵadini soni ŵandale ŵali ŵamacili mnope. Nambope ŵakulamula magambo aŵele ali mkutucenjela. M’yoyo kupunda kwetu magambo kukusimicisya kuti tuli “mwa Klistu mpela ŵanace ŵakutumidwa ni Mlungu.” (2 Akoli. 2:17) M’yoyo, tukusakamulana ni ndumetume Paulo, mwakuŵeceta kuti, “Ambuje ni ŵakungamucisya ŵangu, ngasindenda woga.”—Aheb. 13:6.