LAIBULALE JA PA INTANETI ja Watchtower
Sanja ja Mlonda
LAIBULALE JA PA INTANETI
Chiyao
  • BAIBULO
  • MABUKU
  • MISONGANO
  • g23 No. 1 pp. 3-5
  • Mesi Gambone

Mbali jeleji pangali fidiyo.

Pepani, pana chachitendekasisye kuti fidiyoji jikawugula

  • Mesi Gambone
  • Ajimuce!—2023
  • Tumitwe
  • Ligongo Chichi Nganitukola Mesi Gambone Gakwanila?
  • Chilambo Chapasi Ŵachipanganyisye Kuti Chikajonasika
  • Yakutenda Ŵandu Pakusaka Kuti Mesi Gaŵeje Gambone
  • Yajikusasala Baibulo Yikusatupa Chembecheyo
Ajimuce!—2023
g23 No. 1 pp. 3-5
A woman lifting clear water in her hands from a stream.

CHILAMBO CHAPASI NGASICHIJONASIKA

MESI GAMBONE

UMI ukaliji wakusawusya yikaŵe kuti pa chilambo chapasi pangali mesi gambone. Kusala yisyene mesi gali gakusosekwa mnope pa chilambo chosope. Yinyama soni ŵandu akusapata mesi gakumwa kutyochela m’nyasa, sulo, m’malambo soni mesi gagakusaŵa pasi palitaka. Mesiga tukusagakamulichisyasoni masengo pakwitila mbeju syetu.

Ligongo Chichi Nganitukola Mesi Gambone Gakwanila?

Mbali jekulungwa ja chilambo chapasi gali mesi. Nambope, bungwe jine jakulola ya nyengo jasasile kuti, “Pachilambopa pana mesi gejinji, nambo mesi gambone gakuti ŵandu akamulichisyeje masengo gali gamnono.” Atamose kuti mesi gambonega gali gamnono, yikulosya kuti gakaliji gakwanila kuti yindu ya umi yikamulichisyeje masengo. Nambope mesiga gakonanjidwa soni ndaŵi sine yikuŵa yakusawusya kuti ŵandu agapate. Yeleyi yikutendekwa ligongo lya kutupa kwa ŵandu soni kuchenga kwa nyengo. Myoyo, ŵandu ŵakumanyilila chenene ya mesi akuganisya kuti pachiyimaleje yaka 30 kusogoloku, ŵandu ŵakwana 5 biliyoni ngasakola mesi gambone gakwanila.

Chilambo Chapasi Ŵachipanganyisye Kuti Chikajonasika

Chilambo chapasi ŵachipanganyisye m’litala lyakuti mesi gakamalaga. Yindu mpela litaka, ya umi yayikusasimanikwa m’mesi, soni kuŵala kwa lyuŵa yikusakamuchisya kuti mesi gaŵeje gambone. Kwende tulole maumboni gane gakulosya kuti chilambo chapasichi ŵachipanganyisye m’litala lyakuti chikajonasika.

  • Litaka mpaka likamuchisye kutyosya yindu yejinji yayikusajonanga mesi. Nambosoni pana yakumela yine yayikusasimanikwa m’malambo yayikusamanyika kuti yikusatyosya mpweya wa nayitulojeni, fosifalasi, soni mitela jakusakamulichisya masengo ŵandu pakuwulaga tulombo.

  • Ŵasayansi amanyilile yagakusatenda mesi pakuliswejesya mwachilengedwe. Mesi gagakuwutuka mnope gakusasungunukula yindu yakunyalaya yayigwilile m’mesimo kaneko mabakiteliya gakusatyosya yindu yakunyalayayo.

  • Ngonokono sine sya m’mesi sikusakombola kutyosya mitela jakogoya jajigwilile m’mesi soni sikusakombola kutenda yeleyi kwa masiku gamnono. Komboleka kuti ngonokonosi ni syampaka sikombole kuswejesya chenene mesi kulekangana ni mwampaka yitendele yakumela.

  • Chilambo chapasi chikusasunga mesi pakamulichisya masengo litala line lyakwe. Litala lyakwe lili lyakuti lyuŵa palikuŵala mesi gakusajawula kwinani kaneko wula pajigwile mesi gakusawujilasoni pachilambo chapasi. Kajende ka mesi keleka soni mwayikusatendela yindu yine ya m’chilengedwe yikusakamuchisya kuti mesi gakamalaga.

    ANA AKUMANYILILA?

    Litaka Likusakamuchisya Kuti Mesi Gaŵe Gambone

    Litaka likusakamuchisya pakutyosya yindu mpela tusyano, mitela jakogoya, yindu yakusakala ya pachilambopa soni yindu yine yayikusawanganyichilana ni mesi pagakwenda pasi pa litaka. Myoyo, mesigo pagatamilichiche pasi pa litaka gakusaŵa gambone kumwa.

    A cross section showing how soil filters contaminated water. Rainwater seeps through layers of soil, rocks, and clay particles until it reaches freshwater aquifers.

    Litala Lyandanda Lyakamuchisya Kuti Mesi Gaŵe Gambone

    Mchenga soni maganga yikusakamula masengo mpela sefa jakuti yindu yine yakusakasya mesi yikolekweje mwelemo.

    Litala Lyaŵili Lyakamuchisya Kuti Mesi Gaŵe Gambone

    Tulombo twine twatukusaŵa mwitaka twatukusamanyika kuti mabakiteliya, mpaka tunandiye machili ga mitela jine jakogoya mnope jampaka jajonanje ŵandu. Sonitu mabakiteliya gane mpaka gakombole kuchenga mawuta gakogoya mnope ni kuŵa mpweya wakusakala wa kaboni dayiokosayidi soni mesi.

    Litala Lyatatu Lyakamuchisya Kuti Mesi Gaŵe Gambone

    Litaka likusakola machili ganegakwe ga magesi. Myoyo, litaka lyalikwete machili gamnono ga magesi mpaka lijonje mitela jakusakala jajikwete machili ga magesi gagali getindane mbali. Mwachisyasyo, litaka lyalikwete mbali ja machili ga magesi ga mtundu wa Negative, mpaka lityosye yindu yakusakasya mesi yayikwete mbali ja machili ga magesi ga mtundu wa Positive. Yindu yeleyi yili yakogoya soni mpaka yiwulaje yindu ya umi m’nyasa.

Yakutenda Ŵandu Pakusaka Kuti Mesi Gaŵeje Gambone

Collage: 1. Jwamlume akulinganya galimoto jakwe pamalo gele oyilo jukusulula. Aŵisile libesi pasi kuti oyilo jwakusulula agwileje mwelemo. 2. Jwamlume ajigele maboto gamitela jakogoya kwawula nago pamalo gakusasunga mabotologo ni chakulinga chakuti akagajase mwakuŵajilwa.

Malo gosope gagakwete mesi gambone mpaka gapitilisye kuŵa gachasa naga tukusalinganya mwachitema malo gagakusulula mawuta soni naga tukusajasa mwakuŵajilwa mitela jakogoya

Ŵandu ŵakumanyilila chenene ya mesi akusatulimbikasya kuti tutendeje yampaka tukombole pakusamalila mesi. Kuti mesi gapitilisye kuŵa gambone, jemanjaji akusiŵalimbikasya ŵandu ŵakwete magalimoto kuti alolechesyeje kuti magalimoto gawo ngagakwasa oyilo. Jemanjaji akusiŵalimbikasyasoni ŵandu kuti akajasilaga mitela soni yindu yapoyisoni mu yimbusi ya mesi.

Ŵandu ŵane ŵalunda mnope apatile matala gasambano gakusakamulichisya masengo pakutyosya njete jajikusasimanikwa m’mesi ga m’nyasa. Chakulinga chawo chili chakuti paŵeje mesi gejinji gambone kumwa.

Nambope kuti mesi gambone gapitilisye kusimanikwa, pakusosekwa yindu yejinji. Litala lyakusakamulichisya masengo pakutyosya njete m’mesi ga m’nyasa lili litala lyakusawusya ligongo likusasaka mbiya syejinji nambosoni machili. Mu lipoti lya bungwe ja United Nations lya 2021 lyakusala yakusamalila mesi lyasasile kuti, “Tukusosekwa konjechesya kwa maulendo gaŵili yindu yatukutenda apano pakusamalila mesi pa chilambo chosope.”

Yajikusasala Baibulo Yikusatupa Chembecheyo

“Mlungu . . . ni jwakusagakwesya madondo ga mesi kwinani kutyochela pasi pano, soni jwalakwejo akusapakombola kugatenda mawunde kuti gaŵe ula. Mawundego ni gakusagwisya ula pasi pano, nipo ulajo ni jikusijigwaga mwakwanila pa ŵandu wosope.”—Yobu 36:​26-28.

Mlungu jwapanganyisye kuti yindu ya m’chilengedwe yijendeje pakusaka kuti mesi pachilambopa gakamalaga.—Jwakulalichila 1:7.

Agambe kuganichisya ayi. Ligongo lyakuti Mlungu ŵapanganyisye chilambo chapasi nambosoni mesi gambone, yili yakupikanika kukulupilila kuti jwalakwe ali jwakusachilila soni akwete machili gakumasya yakusawusya yayitandikasisye ŵandu. Aŵalanje ngani ja mtwe wakuti “Mlungu Jwasasile Kuti Chilambo Chapasi Ngasichijonasika,” papeji 15.

AMANYILILE YEJINJI

Madondo gamesi gakuwoneka gekulungwa chenene.

Mesi gakwete yindu yakusosekwa mnope yakamuchisya kuti umi ujendeje chenene. Alolele fidiyo pa jw.org jamtwe wakuti Yakupanganyikwa Yikusasala ya Uchimbichimbi wa Mlungu—Mesi.

    Mabuku ga Chiyao (2000-2026)
    Akopoche
    Ajinjile
    • Chiyao
    • Ŵagaŵile ŵane
    • Yakusaka
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Malamusi
    • Yindu Yachimsisi
    • Privacy Settings
    • JW.ORG
    • Ajinjile
    Ŵagaŵile ŵane