Ana Ŵandu Ŵane Akusakulupililaga Yamtuli?

Ahindu

akusati ŵandu akusasimana ni yakusawusya ligongo lya yitendo yawo. Yitendoyi komboleka kuŵa yiŵatesile kala kapena yakutenda apano. Ahindu akusakulupilila kuti mundu pawile ni kupagwasoni kwine kwakwe yakusawusya yakwe yikusamala

Asilamu

akusayiwona yakusawusya kuti chili chilango kwa ŵandu ŵatesile yakulemwa soni ŵandu ŵakulupichika. Nambosoni akusati ŵandu ŵakulupilila akusasimana ni yakusawusya kuti alinjidwe chikulupi chawo. Pulesidenti jwa gulu jine ja chisilamu ku North America lina lyakwe Dr.  Sayyid Syeed jwatite, yakusawusya yikusiyakumbusya ŵandu kuti akusosekwa “kupitilisya kum’yamichilaga Mlungu payindu yambone yakusatutendela soni kuti ŵanduwo akumbuchileje kwakamuchisya ŵakulaga.”

Ayuda

akusakulupilila kuti yakusawusya yili yakuyichisya ya yindu yatesile mundu. Ayuda ŵane akusaŵecheta kuti kuchiŵa kwimuka ku ŵawe soni ŵandu ŵangalemwa ŵaŵasimanaga ni yakusawusya chachitendeledwa yindu mwachilungamo. Ayuda ŵanesoni (Kabbalistic) akusajiganya kuti mundu pawile akusapagwasoni. Jemanjaji akusati yeleyi yikumsapa mundujo upile wakuti aleche yakulemwa yakwe.

Abuda

akusakulupilila kuti ŵandu akusasimana ni yakusawusya ndaŵi syejinji paumi wawo mpakana pandaŵi jele chachileka kutenda yakusakala. Akusakulupililasoni kuti mundu jwakwete lunda, jwakusatenda yindu yambone soni jwakwachimbichisya ŵane chachijinjila m’chilambo chele ngasimupagwamo yakusawusya.

Dini jajikusalondesya yandamo soni kaganisye ka ŵandu (Confucianists)

Dikishonale jine (A Dictionary of Comparative Religion) jasasile kuti jemanjaji akusakulupilila kuti yakusawusya yejinji yikusatendekwa ligongo lya “yakulepela soni yakulemwa ya ŵandu.” Yijiganyo yawo yikusasala kuti yakusawusya mpaka yinandipe mwakukola ndamo syambone. Akusakulupililasoni kuti yakusawusya yejinji yikusatendekwa ligongo lya “misimu jamachili mnope kwapunda ŵandu. Mwakamulana ni yeleyi mundu akusosekwa kwitichisya yajitesile misimu.”

Dini sya achinangolo

sikusati asaŵi ni ŵakusatendekasya yakusawusya. Mwakamulana ni yakusakulupililayi, akusati asaŵi mpaka atendekasye yindu yambone kapena yakusakala. Soni akusati yakusatenda asaŵiyi mpaka yinandipe pakamulichisya masengo misyungu jakulekanganalekangana. Mundu palwasile akusakulupilila kuti asing’anga ni ŵampaka amalane ni yakusatenda asaŵi.

Aklistu

akusakulupilila kuti yakusawusya yikusatendekwa ligongo lyakulemwa kwa ŵandu ŵaŵili ŵandanda ŵakusakolanjidwa m’Baibulo m’buku ja Genesesi. Nambope, machalichi gejinji gajonjechesye nganisyo syawo pachijiganyochi. Mwachisyasyo, ŵa Chikatolika ŵane akusati mundu pakusimana ni yakusawusya mpaka ‘amŵende Mlungu’ kuti apeleche upile pa chalichi kapena apeleche upilewo kwa mundu jwine kuti yakusawusyayo yimale.