Wọ Riẹnre Jovwo?

Mavọ yen briki ra mrẹre vwẹ Babilọn awanre vẹ obo ra ma ayen wan vwo djephia nẹ eta ri Baibol na gbare?

IHWO re tọn otọ guọnọ ekuakua awanre tọn mrẹ briki buebun vwẹ Babilọn ra vwọ bọn orere na. Vwo nene oborẹ Robert Koldewey rọ dia ọvo usun rayen tare, “otafe rẹ orere na, rọ dia asan ra da mrẹ ẹbe vẹ irhe eyaya kugbe omamọ ophiẹn” yen a da ma je vwẹ erhanre torhẹ briki na.

Ikuegbe ọke awanre djerephia nẹ isun ri Babilọn je vwẹ ogidi erhanre tiọyena vwo ru obo re brare. Ogbuẹbe re se Paul-Alain Beaulieu, ro yono vwẹ yunivasiti ri Toronto, tare nẹ: “Ẹbe sansan rẹ ihwo ri Babilọn siri djerephia nẹ Ovie na jurhi nẹ e do ihwo ri gbevwọso usuon rọyen vẹ ihwo ri muọghọ kẹ eghẹnẹ raye-en phiyọ ogidi erhanre.” Ọbe ọvo tiọyen re siri vwẹ ọke rẹ Ovie Nebukadreza da ta: “Hwe ayen kufia, torhẹ ayen, vwẹ ayen tọn, . . . mu ayen phiyọ ogidi erhanre na . . . jẹ ivwirhin na guvwie, jẹ erhanre na torhẹ ayen hwe.”

Ọnana sa nẹrhẹ a karophiyọ ikuegbe re si phiyọ Daniẹl uyovwin 3. Ikuegbe yena djerephia nẹ, Ovie Nebukadreza ma oma oro rode phiyọ otọ ri Dura—vwẹ otafe ri Babilọn. Ọke rẹ ighene erha ri Hibru re se Shadrak, Meshak, vẹ Abednigo vwọ sen nẹ ayen cha vwẹ uyovwin kpotọ kẹ oma na-a, ivun de miovwo Nebukadreza gangan, ọ da tanẹ e koko ogidi erhanre phiyọ rere ọ “la ga nọ obo rọ epha na asia ighwrẹ,” nẹ a je “kpare ayen phihọ ogidi erhanre na.” Amakashe ọvo ro vwo ẹgba de sivwin ayen nẹ abọ rẹ ughwu.—Da 3:1-6, 19-28.

© The Trustees of the British Museum. Licensed under CC BY-NC-SA 4.0. Source

Briki ra mrẹ vwẹ Babilọn na ji djephia nẹ eta ri Baibol na gbare. E si eta re vwo jiri Ovie na phiyọ buebun rayen. Eta evo ra mrẹ vwẹ ọvo usun rayen yen: “Nebukadreza, Ovie ri Babilọn . . . Ọguan na, asan rẹ omẹvwẹ Ọrọmarho na bọnre komobọ . . . E jẹ uvwiẹ mẹ sun vwọ bẹdẹ bẹdẹ.” Eta nana ghwa họhọ eta rehẹ Daniẹl 4:30, ri Nebukadreza vwọ yan oma nẹ: “Ọnana dia Babilọn rode na, re me vwẹ ẹgba vẹ ogangan mẹ bọn rọ dia ighẹn rẹ ovie vwọ kẹ urinrin vẹ ọrho mẹ?”