AAMU
Ua faaite mai Iehova i to ˈu ra mau haerea!
I TE hoê mahana, ua ani mai te hoê taeae apî eaha te irava ta ˈu e au roa ˈˈe! Ua pahono oioi vau ia ˈna o te Maseli 3:5, 6 e na ô ra: “E tiaturi ia Iehova ma to aau atoa ra; eiaha râ e tiaturi i to oe ihora haapao. Eiaha e haamoe ia ˈna i to oe atoa ra mau haerea; e na ˈna e faaite ia oe i to oe ra mau haerea.”
UA ARATAI TO ˈU NA METUA IA ˈU I NIA I TE EˈA MAITAI
I muri aˈe i te matahiti 1920, ua haapii to ˈu na metua i te parau mau no nia ia Iehova. Aita râ raua i faaipoipohia ˈtura. Ua fanauhia vau i te omuaraa o te matahiti 1939 e ua paari au i Beretane. I to ˈu tamariiraa, e apee na vau i to ˈu na metua i te mau putuputuraa e ua riro atoa ei piahi i te Haapiiraa no te taviniraa Kerisetiano. Te haamanaˈo noa ra vau i ta ˈu tumu parau matamua. E ono noa ïa matahiti to ˈu. No to ˈu nainai, ua titauhia ia pauma vau i nia iho i te hoê afata ia ite mai te feia e faaroo ra. E taiâ rahi to ˈu i tera taime.
Pororaa na te aroâ e to ˈu na metua
E papai na to ˈu metua tane i te hoê omuaraa parau ohie na ˈu i nia i te hoê api parau ia nehenehe au e paraparau i roto i te taviniraa. E vaˈu matahiti to ˈu a haamata ˈi au i te poro o vau anaˈe. Oaoa iti rahi to ˈu a farii ai te fatu fare i te taio i ta ˈu tareta e i te buka “Ei parau mau ta te Atua” (Beretane) ta ˈu i pûpû atu. Ua horo oioi au e faaite ia papa. Ua tauturu mai te taviniraa e te mau putuputuraa ia ˈu ia oaoa e ia hinaaro e tavini ia Iehova ma te taime taatoa.
Ua rahi roa ˈtu â to ˈu hinaaro e haapii i te parau mau i to papa tapaoraa i to ˈu iˈoa ia fanaˈo tamau vau i Te Pare Tiairaa. Tera iho â taeraa mai, oioi roa vau i te taio i te vea. Ua rahi roa mai to ˈu tiaturi ia Iehova e pûpû atura vau i to ˈu ora ia ˈna.
Ua apiti au e to ˈu na metua i te tairururaa “Maraaraa o te Faatereraa a te Atua” tei tupu i New York i te matahiti 1950. I te Mahana maha, te 3 ïa no Atete, ua maitihia te manaˈo tumu “Mahana no te mau mitionare.” Na te taeae Carey Barber, tei riro ei mero no te Tino aratai i muri aˈe, i horoa i te oreroraa parau no te bapetizoraa. I to ˈna faahitiraa i na uiraa e piti i te pae hopea o ta ˈna oreroraa parau, tia ˈtura vau no te pahono: “E!” Noa ˈtu 11 matahiti to ˈu, ua taa ia ˈu e faaotiraa faufaa te reira. Ua riaria roa râ vau e haere i roto i te pape. Aita â vau i haapii atura i te ˈau. Ua apee mai râ te taeae o papa ia ˈu ma te parau mai e: “Eiaha e haapeapea.” I roto râ i te pape, aita vau i haapeapea faahou. Tei reira hoi te mau taeae no te tapea ia ˈu. Hoê no te bapetizo e hoê no te amo mai ia ˈu i rapae i te pape. Mai reira mai, ua tamau Iehova i te faaite ia ˈu i to ˈu ra mau haerea.
TO ˈU MAITIRAA E TIATURI IA IEHOVA
I te otiraa ta ˈu tau haapiiraa, ua hinaaro vau e riro mai ei pionie. Ua hema râ vau i mua i te mau faaheporaa a to ˈu mau orometua e haere atura vau i te haapiiraa teitei. Ua taa oioi râ ia ˈu e eita vau e mau papu i roto i te parau mau a haere noa ˈi i te haapiiraa teitei. Ua pure au ia Iehova e faaoti atura vau i te papai i te hoê rata no te faataa i ta ˈu faaotiraa e faarue i te haapiiraa teitei. Ua turui au i nia ia Iehova e rave oioi atura i te taviniraa pionie.
Ua haamata vau i ta ˈu taviniraa taime taatoa i Tiurai 1957 i te oire o Wellingborough. Ua ani au i te mau taeae o te Betela i Lonedona te vai ra anei te hoê taeae pionie o te nehenehe e tauturu ia ˈu. Mea rahi ta ˈu i haapii mai i te taeae Bert Vaisey. E taeae itoito oia i roto i te pororaa. E ua tauturu mai o ˈna ia ˈu ia haamau i te hoê tapura ohipa papu no te poro. I roto i ta matou amuiraa, te vai ra te taeae Vaisey, o vau e e ono tuahine paari. Na roto i te faaineineraa e te apitiraa i te mau putuputuraa atoa, ua rahi atu â to ˈu tiaturi e to ˈu faaroo ia Iehova.
Ua tuuhia vau tau taime i roto i te fare tapearaa i to ˈu patoiraa i te rave i te tau faehau. I muri mai i to ˈu matararaa mai, ua farerei au ia Barbara, te hoê pionie taa ê. Ua faaipoipohia mâua i 1959 e ua ineine mâua i te haere e tavini i te vahi e tonohia ˈi mâua. Na mua, ua tonohia mâua i Lancaster, i te pae apatoerau tooa o te râ o Beretane. I muri iho, i Tenuare 1961, ua titau-manihini-hia vau ia apiti i te Haapiiraa no te mau taeae faatoroahia hoê avaˈe i te maoro i te Betela o Lonedona. I te hoperaa te haapiiraa, ua maere roa vau i te aniraahia mai ia haere i roto i te taviniraa haaati. E piti hebedoma te maoro, ua faaineinehia vau e te hoê tiaau haaati aravihi i te oire o Birmingham. E ua fariihia ia haere atoa mai o Barbara. I muri iho, aita ïa mâua i tono-faahou-hia i te oire o Lancaster e i Cheshire.
A TIATURI IA IEHOVA, EITA ROA ˈTU OE E TATARAHAPA!
I ta mâua tau faafaaearaa, i Atete 1962, ua tae mai te hoê rata na te amaa. E i roto i te vehi rata, te vai ra te api parau no te haere i te Haapiiraa no Gileada. Ua pure mâua Barbara ia Iehova, ua faaî i te aniraa e hapono oioi atura i te reira i te amaa. Pae avaˈe i muri aˈe, ua haere mâua i Brooklyn, i New York, e apiti atura i te 38raa o te Piha haapiiraa no Gileada no te hoê maororaa ahuru avaˈe.
I reira, aita mâua i haapii noa no nia i te Parau a te Atua e ta ˈna faanahonahoraa, no nia atoa râ i te mau taeae e tuahine na te ao nei. E 20 tiahapa noa matahiti to mâua, mea rahi râ ta mâua i haapii mai na roto i te tahi atu mau piahi o ta matou Piha haapiiraa no Gileada. Ua oaoa roa vau i te ohipa amui i te mau mahana atoa e te taeae Fred Rusk, hoê o to matou taata haapii. Hoê o te mau haapiiraa faufaa ta ˈna i horoa mai, o te aˈoraa ïa ia vetahi ê ma te tia e maoti te mau Papai. I rotopu i te mau taeae aravihi o te horoa na i te tumu parau, te vai ra o Nathan Knorr, Frederick Franz e o Karl Klein. Mea rahi mau ta matou i haapii mai i te haehaa o te taeae Alexander Macmillan tei faaite mai na roto i ta ˈna tumu parau mea nafea Iehova i te aratairaa i to ˈna nunaa, a tamatahia ˈi to ratou faaroo i te matahiti 1914 e tae atu 1919.
UA TAUI TA MÂUA TUHAA FENUA
A fatata ˈi te haapiiraa i te hope, ua faaite mai taeae Knorr e tonohia mâua Barbara i Burundi, i te fenua Afirika. Ua haere oioi mâua i te vairaa buka a te Betela no te hiˈo i roto i te buka matahiti ehia taata poro e tavini ra i Burundi. Aita râ i itehia mai e ua maere roa mâua. Ua tonohia mâua i te tuhaa fenua aita i porohia aˈenei e ta mâua i ore i matau. Ua haapeapea roa mâua. Maoti râ te pure, ua mǎrû mai to mâua feruriraa.
I to mâua taeraa ˈtu i Burundi, mea taa ê roa te huru o te reva, te peu e te reo. Titauhia ia haapii mâua i te reo Farani e ia imi atoa i te vahi nohoraa. E piti mahana i muri aˈe i to mâua taeraa ˈtu, ua farerei mâua ia Harry Arnott, hoê â ta matou Piha haapiiraa no Gileada, e te hoˈi ra o ˈna i Zambie, te fenua i reira o ˈna i te tonoraahia. Na ˈna i tauturu mai ia imi i te hoê nohoraa tei riro mai ei fare mitionare matamua no matou. Aita râ i maoro, ua haamata te feia mana no ǒ i te patoi mai. Aita hoi ratou i faaroo i te hoê noa ˈˈe parau no nia i te mau Ite no Iehova. Ua haamata mâua i te au i ta mâua taviniraa i Burundi. Ua faaitehia mai râ eita mâua e nehenehe e faaea i ǒ no te mea aita ta mâua e parau faatia. Ma te peapea, titauhia mâua ia faarue i teie fenua no te haere atu i Ouganda.
Aita atoa hoi ta mâua e parau faatia no te haere i Ouganda. Ua tiaturi râ mâua ia Iehova. Ua haere mai te hoê taeae no Kanada e tavini ra i Ouganda e faataa i to mâua tupuraa i te hoê mutoi otia fenua. Ua faatiahia mâua ia faaea tau avaˈe te maoro e ia noaa mai ta mâua parau nohoraa. Ua ite roa mâua i te rima o Iehova i te tautururaa mai.
Ia faaauhia i Burundi, mea taa ê roa te taviniraa i Ouganda. Ua haamata ê na te ohipa pororaa i reira. I tera taime, e 28 noa Ite no Iehova. E rave rahi feia e paraparau ra i te reo Beretane ta matou i farerei i roto i te tuhaa fenua. Ua taa oioi râ ia mâua, no te tauturu i te piahi ia haere i mua i te pae varua, mea titauhia ia haapii mâua i te mau reo tumu o taua fenua ra. A haamata ˈi matou i te poro i Kampala e te mau vahi ati aˈe i tera oire, mea rahi te taata e paraparau ra i te reo Luganda e faaoti atura mâua i te haapii i tera reo. Aita mâua i papu oioi i tera reo, ua titauhia e rave rahi matahiti, ua tauturu rahi mai râ te reira i roto i te pororaa. Ua taa maitai atu â mâua i te mau hinaaro o ta mâua mau piahi Bibilia. E ua tauturu te reira ia ratou ia haamahora i to ratou aau e aita ratou i taiâ faahou i te faaite mai i to ratou manaˈo.
TO MÂUA TERE-HAERE-RAA NO TE PORO
To mâua tere-haere-raa i Ouganda
Ua oaoa roa mâua i te tautururaa i te feia haehaa ia haapii i te parau mau. Ua rahi roa ˈtu râ to mâua oaoa a haere ai i roto i te taviniraa haaati. I raro aˈe i te aratairaa a te amaa o te fenua Kenya, ua tere haere mâua e imi i te vahi i reira te mau pionie taa ê e haamata ˈi i te ohipa pororaa. E rave rahi taime, ua farii-maitai-hia mâua e te feia o tei ore i farerei aˈenei i te mau Ite no Iehova e ua faaineine atoa i te maa.
I muri iho, ua tupu te tahi atu tere farereiraa. Mai Kampala ˈtu, ua tere au e piti mahana na nia iho i te pereoo auahi i te uahu o Mombasa i te fenua Kenya, e i muri iho, na nia ˈtu ai i te pahi no te haere atu i Seychelles, te hoê taamotu atea i te miti Initia. I muri iho, mai 1965 tae atu i 1972, ua apiti mai Barbara ia ˈu i roto i te mau tere farereiraa i te mau taeae i Seychelles. I tera taime, ua riro mai na taata poro e piti o teie taamotu ei pǔpǔ e i muri aˈe, ei amuiraa. I roto i te tahi atu mau tere, ua nehenehe au e farerei i te mau taeae i Érythrée, Etiopia e Soudan.
I to matou hoˈiraa ˈtu i Ouganda, ua taui oioi te tupuraa i te pae poritita i muri aˈe i te hoê orureraa hau a te nuu. Ua haamanaˈo mai tera mau matahiti haamǎtaˈuraa e mea titauhia ia ˈu ia auraro i te faaueraa ia “faahoˈi i ta Kaisara ia Kaisara ra.” (Mar. 12:17) I tera taime, ua titauhia i te feia ěê atoa e noho ra i reira, ia tapao ia ratou i te aua mutoi piri roa ˈˈe i to ratou fare. Ua auraro oioi matou. Tau mahana i muri aˈe, a tere ai i Kampala, ua faafatata mai te mau mutoi huna ia ˈu e te tahi atu mitionare. Ua tupaipai rahi to mâua mafatu. Ua pari ratou e taata tamoemoe mâua e ua aratai atura ia mâua i te aua mutoi. I reira to mâua faataaraa ˈtu e mitionare hau mâua. Noa ˈtu ua tapao-ê-na-hia mâua, aita te mutoi i tâuˈa mai i ta mâua parau. Ma te tiai-maite-hia, ua arataihia mâua i te aua mutoi piri roa ˈˈe i te fare mitionare. Auê te oaoa a ite mai ai te mutoi tei tapao na ia mâua e i to ˈna faaueraa ia tuuhia mâua!
I taua taime ra, ua faaruru pinepine matou i te mau taime fifi i nia i te purumu, i te taime iho â râ a tapeahia ˈi matou e te mau faehau tei inu hua i te ava. I tera mau taime atoa râ, ua pure matou e ua topa te hau, a vaiihohia ˈi matou ia haere. Ma te peapea râ, i 1973, ua titauhia i te mau mitionare atoa no te mau fenua ěê ia faarue i Ouganda.
Neneiraa i Ta tatou Taviniraa i te Basileia i te amaa i Abidjan, i Côte d’Ivoire
I muri aˈe i te reira, ua tonohia mâua i Afirika tooa o te râ, i teie râ taime, i Côte d’Ivoire ïa. E tauiraa rahi te titauhia ia mâua ia rave, haapii i te mau peu apî, paraparau faahou i te reo Farani i te mau taime atoa e e faatano i to mâua oraraa mai to te mau mitionare no te mau fenua atoa. I taua atoa taime ra, ua ite mâua ia Iehova i te aratairaa mai i te feia haehaa, aau haavare ore, ia farii i te parau mau. Maoti to mâua tiaturi ia ˈna, ua faatitiaifaro â Iehova i to mâua haerea.
I muri noa iho, ua itehia e mariri ai taata to Barbara. E rave rahi taime to mâua hoˈiraa i Europa no te imi i te tahi mau rapaauraa taa ê. E i 1983, ua papu atura eita mâua e nehenehe faahou e tavini i Afirika. Ua peapea roa mâua!
UA TAUI TE TUPURAA
A tavini atoa ˈi mâua i te Betela i Lonedona, ua rahi roa mai te maˈi o Barbara e ua pohe atura. Ua turu papu mai te utuafare o te Betela. E piti na hoa faaipoipo tei tauturu taa ê mai ia ˈu ia tamau i te tiaturi ia Iehova. I muri aˈe, ua farerei au i te hoê tuahine e tauturu ra i te Betela, e pionie taa ê aravihi oia. E ua faaite to ˈna here no Iehova e tuahine pae varua atoa oia. Ua faaipoipo mâua Ann i 1989 e te tavini ra i te Betela i Lonedona e tae roa mai i teie mahana.
Mâua Ann i mua i te Betela apî i Beretane
Mai 1995 e tae atu 2018, ua tavini au ei tia o te pu rahi, tei parauhia na tiaau ratere amaa. Ua tere au e farerei i te mau taeae i roto fatata e 60 fenua taa ê. I te fenua tataitahi, ua ite au mea nafea Iehova i te haamaitairaa i ta ˈna mau tavini i roto i te mau tupuraa e rave rau.
I 2017, ua titauhia ia hoˈi mai au i Afirika. Ua oaoa roa vau i te haamatau ia Ann i te mau taeae no Burundi e ua faahiahia atoa mâua i te iteraa e rave rahi tei haere mai i roto i te parau mau. I roto noa i te aroâ ta ˈu i poro pinepine na i 1964, te vai ra i teie mahana hoê Betela nehenehe mau. Ua hau atu i te 15 500 feia poro i reira.
Ua oaoa rahi roa vau a tae mai ai ta ˈu tapura ohipa no ta ˈu mau tere farereiraa no te matahiti 2018. I roto i te tapura, te vai ra o Côte d’Ivoire. I to mâua taeraa ˈtu i te oire pu i Abidjan, e au ra e ua hoˈi mai au i te fare. Ua ite au i te iˈoa Sossou a hiˈo ai au i te mau numera niuniu o te mau taeae e ohipa ra i te Betela. Haamanaˈo atura vau i te tahi taeae Sossou tei tavini na ei tiaau oire i Abidjan. E ere râ o ˈna, o ta ˈna tamaiti.
E, ua tapea iho â Iehova i ta ˈna parau. I roto i te mau tupuraa fifi e rave rau, ua haapii au e ia tiaturi tatou ia Iehova, e faaite mai o ˈna i te eˈa e tia ia rave. I teie nei, te hinaaro nei au e tamau i te haere na nia i te eˈa e aratai ia tatou i roto i te ao apî.—Mas. 4:18.