“Eiaha e ohipa i te maa tahuti noa”
FAATIAHIA E DAVID LUNSTRUM
Tei nia mâua to ˈu teina o Elwood e 9 metera te teitei i roto i te aore, ma te peni i te hoê papai apî i nia i te fare neneiraa a te Taiete Watchtower. Hau atu i te 40 matahiti i muri iho, to ǒ nei noâ oia, ma te faaitoito e: “A TAIO I TE PARAU A TE ATUA TE BIBILIA MOˈA I TE MAU MAHANA ATOA.” I te mau hebedoma atoa, te ite nei tau tausani taata i teie papai ia tere ratou na nia i te Eˈaturu tuiroo no Brooklyn.
I ROTO i te mau ohipa o ta ˈu e haamanaˈo ra i to ˈu tamariiriiraa ra, te vai ra te puaraa ahu utuafare i te mau mahana atoa. I te hora 5 i te poipoi, e tia na o Mama i nia no te pua i te ahu o to matou utuafare rahi, e e faaineine na o Papa ia ˈna no te ohipa. I rotopu i ta raua mau tauaparauraa aimârô, e parau na o Papa e mea tupu noa mai te taata ua hau atu i te mirioni matahiti i teie nei, e e faahiti na o Mama i te Bibilia no te haapapu e mea poiete-roa-hia te taata e te Atua.
Noa ˈtu e hitu matahiti noa to ˈu, ua taa ia ˈu e tei ia Mama ra te parau mau. Mea here roa na ˈu ia Papa, ua ite râ vau e aita ta ˈna haapiiraa e horoa ra i te hoê tiaturiraa no a muri aˈe. Auê Mama i te oaoa e ia ite o ˈna e e rave rahi matahiti i muri aˈe, ua peni e piti o ta ˈna nau tamaroa i te hoê papai e faaitoito ra i te mau taata ia taio i te Bibilia, e te buka o ta ˈna i here rahi!
E faatia roa ˈtu râ vau no nia ia ˈu iho. Mea nafea vau i te fanaˈoraa i teie ohipa taa ê mau? E tia ia ˈu ia hoˈi roa i muri i te matahiti 1906 ra, e toru matahiti hou vau a fanauhia ˈi.
Te hiˈoraa haapao maitai o Mama
I taua tau ra mea apî o Mama e o Papa i te faaipoiporaahia e ua ora na raua i roto i te hoê fare ie i Arizona. Ua haere mai atura te hoê taata no roto i te Feia Haapii Bibilia, tei piihia i muri iho te mau Ite no Iehova, e ua pûpû oia na Mama e rave rahi mau buka papaihia e Charles Taze Russell, oia hoi te upoo parau Studies in the Scriptures. Ua ara noa oia i te po taatoa no te taio i te reira e ua taa oioi ia ˈna e tera te parau mau o ta ˈna i imi noa na. Ua tiai noa oia e ia hoˈi mai o Papa mai te maimiraa ohipa.
Ua inoino roa atoa o Papa i te mau haapiiraa a te mau ekalesia, e no te hoê taime ua farii oia i teie mau parau mau bibilia. I muri aˈe râ, ua rave oia i ta ˈna iho huru faaroo e ua haafifi atoa oia ia Mama. Aita râ o ˈna i faaea noa ˈˈe i te haapao i te mau hinaaro i te pae tino e i te pae varua o ta ˈna mau tamarii.
Eita e moehia ia ˈu ia pou anaˈe o Mama i raro i te mau po atoa, i muri aˈe i te rave-puai-raa i te ohipa i te mahana taatoa, no te taio ia matou i te hoê tuhaa o te Bibilia aore ra no te tufa ia matou i te tahi taoˈa faufaa rahi i te pae varua. E taata rave ohipa puai atoa o Papa, e i to ˈu paariraa mai, ua haapii oia ia ˈu i te ohipa peni. Oia, ua haapii mai o Papa ia ˈu ia rave i te ohipa, ua haapii râ o Mama ia ˈu ia ohipa, mai ta Iesu i haapii, no ‘te maa o te ore e tahuti.’—Ioane 6:27.
Ua faaea to matou utuafare i te pae hopea i roto i te oire iti no Ellensburg i te hau no Washington, tau 180 kilometera i te pae hitia o te râ no Seattle. I to matou haamataraa i te haere i te mau putuputuraa a te Feia Haapii Bibilia e o Mama e mau tamarii ïa matou, e putuputu na matou i roto i te mau fare faaeahia. Ua faarue te mau taata atoa i ta matou pǔpǔ haapiiraa i te haapapuraahia te faufaaraa ia apiti i roto i te taviniraa na te mau fare. Aita râ o Mama i haaparuparu noa ˈˈe. Ua turai maoro te reira ia ˈu ia tiaturi noa i te aratairaa a te faanahonahoraa a Iehova.
I te pae hopea e iva tamarii ta Papa e o Mama. Ua fanauhia vau i te 1 no atopa 1909, te toru o ta raua mau tamarii. I te taatoaraa, ua pee e ono o matou i te hiˈoraa maitai o Mama e ua riro mai matou ei mau Ite no Iehova itoito.
Pûpûraa e bapetizoraa
I te hopea o to ˈu taurearearaa, ua pûpû vau ia ˈu iho no Iehova, e ua faataipe au i te reira na roto i te bapetizoraa i roto i te pape i te matahiti 1927. Ua faatupuhia te bapetizoraa i Seattle i roto i te hoê fare rahi tahito, e fare pure Baptiste na i mutaa ihora. Te oaoa nei au e ua tatara ratou i te ǒe tahito. Ua arataihia matou i raro mai i te vahi bapetizoraa i reira matou i te oomoraa i te mau ahu roroa ereere. Mai te huru ra e te haere ra matou i te hoê hunaraa maˈi.
Ua faaea faahou vau i Seattle te tahi tau avaˈe i muri iho, e i taua taime ra ua tamata vau no te taime matamua i te faaiteraa na te mau uputa. Ua faaue mai te taata faanaho ia ˈu e, “E haere oe anaˈe na teie aroâ, e e haere au na te tahi atu pae.” Noa ˈtu to ˈu mǎtaˈu, ua vaiiho vau e piti anairaa buka iti i te hoê vahine maitai roa. Ua tamau noa vau i roto i te taviniraa na te mau uputa i to ˈu hoˈiraa i Ellensburg, e i teie nei, fatata e 70 matahiti i muri iho, e oaoaraa rahi noâ taua taviniraa ra no ˈu.
Te taviniraa i te pu rahi
Aita i maoro i muri iho, ua faaitoito mai te hoê taata o tei tavini i te Betela i Brooklyn, te pu rahi a te Taiete Watch Tower, ia pûpû vau ia ˈu ei rima tauturu no te tavini i reira. I muri noa ˈˈe i ta mâua tauaparauraa, ua piahia te hoê poroi titauraa i te tauturu i te Betela i roto i te vea Te Pare Tiairaa. Ua pahono atu ïa vau. Eita e moehia ia ˈu i to ˈu oaoa i te taeraa mai te hoê rata o tei ani ia ˈu ia tavini i te Betela no Brooklyn, i New York, i te 10 no mati 1930. Ua haamata ïa ta ˈu ohipa ma te taime taatoa no ‘te maa o te ore e tahuti.’
E manaˈohia paha e no to ˈu aravihi ia peni, e faauehia vau no te peni i te tahi mea. Tera râ, ta ˈu ohipa matamua o te ohiparaa ïa i nia i te hoê matini niraraa buka i roto i te fare neneiraa. Noa ˈtu e mea haumani roa taua ohipa ra, ua oaoa vau i te rave i tera ohipa hau atu i te ono matahiti. E nenei na te matini neneiraa rahi tei piihia ma te here e matou te pahi tamaˈi tahito, i te mau buka iti o tei afaihia i nia i te hoê matini faauta tauihaa i ta matou tahua i raro mai. E oaoa na matou ia nehenehe matou e nira oioi i te mau buka iti i te taime iho a neneihia ˈi e te pahi tamaˈi.
I muri aˈe ua tavini au i roto e rave rahi mau tuhaa ohiparaa, tae noa ˈtu i te vahi i reira matou e hamani ai i te mau matini faataˈi pehe. Ua faaohipa matou i teie mau matini no te faataˈi i te mau poroi bibilia faaharuharuhia i te mau uputa o te mau taata. Ua opuahia e ua hamanihia te hoê matini faataˈi pehe tia e te mau rima tauturu i roto i ta matou tuhaa ohiparaa. Aita teie matini i faataˈi noa i te mau poroi faaharuharuhia, e mau vahi taa ê atoa râ no te tuu i te mau buka iti e peneiaˈe te hoê faraoa inai. Ua fanaˈo vau i te haamaitairaa taa ê e faaite e nafea ia faaohipa i teie matini apî i te hoê tairururaa i Detroit, i Michigan, i te matahiti 1940.
Ua hamani hau atu â râ matou taa ê atu i te mau matini aravihi. Ua rave atoa matou i te tahi mau faatitiaifaroraa faufaa mau i te pae varua. Ei hiˈoraa, mea matauhia na e te mau Ite no Iehova ia amo i te hoê pine e hohoˈa satauro e te hoê korona to nia iho. I muri iho râ ua taa ia matou e ua haapohehia o Iesu i nia i te hoê pou tia noa, eiaha râ i nia i te hoê satauro. (Ohipa 5:30) No reira aita teie mau pine i faaohipa-faahou-hia. Ua fanaˈo vau i te haamaitairaa taa ê e faaore i te tamaumauraa i nia i te mau pine. I muri iho ua faatahehia e ua hoohia te auro.
Noa ˈtu e e tabula ohipa teimaha e pae mahana e te afa ta matou, e haere na matou i roto i te taviniraa kerisetiano i te mau hopea hebedoma. I te hoê mahana, ua tapeahia e ua tuuhia e 16 o matou i roto i te fare auri no Brooklyn. No te aha? Inaha, i taua mau mahana ra ua faariro matou i te haapaoraa atoa ei haapaoraa hape. Ua amo ïa matou i te mau papai e na ô ra i te hoê pae “E marei e e haavare te haapaoraa” e i te tahi atu pae “A tavini i te Atua e te Mesia te Arii.” No to matou amoraa i teie mau papai, ua tuuhia matou i roto i te fare auri, ua faaora râ o Hayden Covington, te auvaha ture a te Taiete Watch Tower, ia matou na roto i te aufauraa i te hoê tuhaa moni. I taua tau ra ua haavahia e rave rahi mau tupuraa no nia i te tiamâraa i te pae no te haamoriraa i mua i te Tiribuna Teitei a te mau Hau Amui no Marite, e mea putapû mau ia ohipa i roto i te Betela e ia faaroo i te mau tabula no nia i ta matou mau upootiaraa.
I te pae hopea ua rave au i te mau ohipa o tei faaohipa i to ˈu aravihi i te pae peniraa. I Staten Island, hoê o na oire e pae no New York, to reira ta matou pu haapurororaa radio WBBR. E 60 metera te teitei to te fare tahua o te pu haapurororaa radio, e e toru anairaa niuniu auri. Ua parahi au i nia i te hoê iri aano e 0,9 metera i nia e 20 tenetimetera a huti noa ˈi te hoê hoa rave ohipa ia ˈu i nia. Ma te parahi i nia ê roa i nia i taua parahiraa nainai ra, ua peni au i te mau niuniu auri e te fare tahua. Ua ani vetahi pae ia ˈu e aita anei au i faahiti e rave rahi mau pure i to ˈu raveraa i taua ohipa ra!
Eita e moehia ia ˈu i te ohipa i te tau veavea e horoi i te mau haamaramarama e e peni i te mau hiti haamaramarama o te fare neneiraa. Ua pii matou i te reira ta matou faafaaearaa i te tau veavea. Ua faatia matou i ta matou paˈepaˈe raau e maoti te hoê matini hutiraa e amoraa tauihaa, e hutihia na matou i nia e i raro o te fare rahi e vau tahua.
Hoê utuafare tauturu mau
I te matahiti 1932 ua pohe to ˈu metua tane, e ua aniani au e e hoˈi anei au i te fare e e haapao ia Mama. No reira hou te tamaaraa i te po i te hoê mahana, ua tuu vau i te hoê nota i te hiti airaa maa i reira te taeae Rutherford, te peretiteni o te Taiete e parahi ai. I roto i te reira nota, ua ani au e paraparau ia ˈna. I to ˈna iteraa i to ˈu fifi e te taaraa e e taeae e e tuahine to ˈu e ora noa ra i te fare, ua ani mai oia e, “Te hinaaro ra anei oe e faaea noa i te Betela e e rave i te ohipa a te Fatu?”
“Papu maitai e e,” o ta ˈu ïa i pahono.
No reira ua parau o ˈna ia ˈu ia papai ia Mama no te ite mai te peu e e farii o ˈna i ta ˈu faaotiraa e faaea. O te ohipa ïa o ta ˈu i rave, e ua papai mai o ˈna ia ˈu no te faaite i to ˈna farii-taatoa-raa i ta ˈu faaotiraa. Ua mauruuru mau vau i te hamani maitai e te aˈoraa a te taeae Rutherford.
I roto i te rahiraa matahiti o to ˈu faaearaa i te Betela, ua papai tamau noa vau i to ˈu utuafare e ua faaitoito vau ia ratou ia tavini ia Iehova, mai ta Mama i faaitoito ia ˈu. Ua pohe o Mama i te avaˈe tiurai 1937. Auê to ˈna mana rahi i roto i to matou utuafare e! O to ˈu noa tuaana e to ˈu tuahine, o Paul raua o Esther, e to ˈu tuahine iti o Lois tei ore i riro ei mau Ite. Ua farii râ o Paul i ta matou ohipa e ua horoa oia i te tahi fenua i nia matou i te paturaa i ta matou Piha matamua no te Basileia.
I te matahiti 1936 ua riro mai to ˈu tuahine o Eva ei pionie, aore ra taata poro ma te taime taatoa. I taua noâ matahiti ra ua faaipoipo oia ia Ralph Thomas, e i te matahiti 1939 ua horoahia te ohipa ratere ia raua ra no te tavini i te mau amuiraa a te mau Ite no Iehova. I muri aˈe ua haere raua i Mexico, i reira raua i te tautururaa e 25 matahiti te maoro i te ohipa o te Basileia.
I te matahiti 1939 ua rave atoa to ˈu mau tuahine o Alice raua o Frances i te taviniraa pionie. Auê te oaoa e ia ite ia Alice i muri mai i te hoê airaa maa i te tairururaa no Saint Louis i te matahiti 1941 ma te faaite e nafea ia faaohipa i te matini faataˈi pehe o ta ˈu i tauturu atu no te hamani! Noa ˈtu e ua tia ia Alice ia faaea i ta ˈna taviniraa pionie i te tahi mau taime no te mau hopoia utuafare, i te taatoaraa ua rohi oia hau atu i te 40 matahiti i roto i te taviniraa ma te taime taatoa. Ua apiti o Frances i te Haapiiraa bibilia no Gileada a te Taiete Watchtower i te matahiti 1944 e ua tavini oia no te hoê taime ei mitionare i Porto Rico.
Ua riro maira o Joel raua o Elwood, na taeae toopiti apî roa ˈˈe i roto i te utuafare, ei mau pionie i Montana i te omuaraa o te mau matahiti 1940. Ua riro noa o Joel ei Ite haapao maitai e i teie nei te tavini ra oia ei tavini tauturu. Ua apiti o Elwood ia ˈu i te Betela i te matahiti 1944, o tei faaoaoa rahi hoi i to ˈu mafatu. E pae matahiti iti aˈe to ˈna i to ˈu faarueraa i te fare. Mai tei parauhia i te omuaraa, ua ohipa amui mâua no te peni i te papai i nia i te fare neneiraa, “A taio i te Parau a te Atua te Bibilia Moˈa i te mau mahana atoa.” Ua aniani pinepine au e nafea te rahiraa taata o tei ite i taua papai ra i te roaraa o te mau matahiti i te faaitoitoraahia ia taio i ta ratou Bibilia.
Ua tavini o Elwood i te Betela tae atu i te matahiti 1956 a faaipoipo ai oia ia Emma Flyte. E rave rahi matahiti ua ohipa amui o Elwood e o Emma i roto i te taviniraa ma te taime taatoa, ua tavini hoi râua no te hoê taime i Kenya, i Afirika, e i Paniora atoa. Ua tupuhia o Elwood i te mariri ai taata e ua pohe oia i Paniora i te matahiti 1978. Ua faaea noa o Emma i Paniora i roto i te taviniraa pionie e tae roa mai i teie mahana.
Te faaipoiporaa e te hoê utuafare
I te avaˈe setepa 1953, ua faarue au i te Betela no te faaipoipo ia Alice Rivera, e pionie oia i roto i te amuiraa no Brooklyn-Centre o ta ˈu i apiti na. Ua faaite au ia Alice e e haere au i nia i te raˈi, ua hinaaro noâ râ o ˈna e faaipoipo ia ˈu.—Philipi 3:14.
I muri aˈe i te faaearaa e 23 matahiti i te Betela, ua riro mau â ei faatanoraa te haamataraa i te ohipa ei taata peni no te tapea ia mâua Alice i roto i te taviniraa pionie. Ua turu noa mai o Alice, noa ˈtu e no te tahi mau tumu i te pae o te oraora-maitai-raa ua tia ia ˈna ia faaea i te taviniraa pionie. I te matahiti 1954 ua tiai mâua i ta mâua tamarii matamua. Aita te fanauraa i tupu maitai, mea maitai roa râ ta mâua tamaroa, o John. Ua tapahi rahi o Alice i roto i te tâpûraa e aita te mau taote i manaˈo e e ora mai o ˈna. I te hoê taime aita atoa ratou i nehenehe e fafa i te tupairaa uaua. Ua ora mai râ oia i te po e ua ora roa oia i muri iho.
Tau matahiti i muri iho, i to te metua tane o Alice poheraa, ua tere atu matou i Long Island i ǒ to ˈna metua vahine ra. I te mea e aita to matou e pereoo, e na raro noa vau aore ra e faaohipa na vau i te pereoo faauta taata e te pereoo na raro i te fenua ei faurao. Ua nehenehe ïa vau e tamau noa i roto i te taviniraa pionie e e tauturu i to ˈu utuafare. Ua titau te mau oaoa o te taviniraa ma te taime taatoa i te tahi mau haapaeraa teimaha mau. Te tautururaa i te mau taata—mai ia Joe Natale, o tei faarue i te ohipa ona hauti baseball no te riro mai ei Ite—o te hoê ïa o ta ˈu mau haamaitairaa e rave rahi.
I te matahiti 1967, i te ino-roa-raa te mau huru tupuraa i New York, ua faaoti au e rave ia Alice e o John no te hoˈi i to ˈu oire tumu i Ellensburg no te faaea i reira. I teie nei mea mauruuru mau ia ite e rave rahi mau mootua e mau hinarere o to ˈu metua vahine ia apiti i roto i te taviniraa ma te taime taatoa. Te tavini atoa nei vetahi i te Betela. Te tavini atoa nei o John e ta ˈna vahine e te mau tamarii ia Iehova ma te haapao maitai.
Ma te peapea, ua pohe ta ˈu vahine herehia, o Alice, i te matahiti 1989. Ua tauturu to ˈu rohi-noa-raa i roto i te taviniraa ma te taime taatoa ia ˈu ia faaoromai i te ereraa. Te rave amui nei mâua to ˈu tuahine o Alice i teie nei i te taviniraa pionie. Auê te au e ia ora faahou i raro aˈe i te hoê â fare e ia rohi i roto i teie ohipa faufaa roa ˈˈe!
I te tau uaaraa tiare i te matahiti 1994, a tahi ra vau e mataitai faahou ai i te Betela a 25 matahiti i teie nei. Auê te oaoa e ia ite tau tatini taata e hoê â tau matou i te raveraa i te ohipa hau atu i te 40 matahiti i teie nei! I to ˈu haereraa i te Betela i te matahiti 1930, e 250 noa melo i roto i te fetii, i teie râ mahana ua hau atu i te 3 500 i roto i te fetii o te Betela i Brooklyn!
Turuhia e te maa pae varua
I te aahiata roa e hahaere au na te anavai Yakima i pihai iho i to matou fare. Mai reira e ite au i te mouˈa teitei Rainier tapoˈihia e te hiona e ua hau atu i te 4 300 metera te teitei. Mea rahi roa te animala. I te tahi taime e ite au i te lia, e i te hoê taime ua ite atoa vau i te hoê élan.
Te faatia nei teie mau taime hau e o vau anaˈe iho ia ˈu ia feruri hohonu i nia i te mau opuaraa faahiahia a Iehova. Te pure nei au ia horoahia mai te puai no te tamau noa i te tavini ma te haapao maitai i to tatou Atua, o Iehova. Mea au atoa na ˈu ia himene ia hahaere anaˈe au, teie iho â râ himene “E faaoaoa anaˈe i te mafatu o Iehova,” e na ô ra e: “Ua pûpû matou ia matou no te haapao to hinaaro. Ia oaoa anaˈe oe, oaoa atoa matou.”
Te oaoa nei au e ua maiti au i te rave i te hoê ohipa o te faaoaoa i te mafatu o Iehova. Te pure nei au e ia tamau noa vau i te rave i teie ohipa e tae atu i te taime e fanaˈo ai au i te haamauruururaa no nia i te raˈi ra o tei tǎpǔhia mai. To ˈu hinaaro oia hoi ia turai atoa teie aamu ia vetahi ê ia faaohipa i to ratou oraraa no te ‘ohipa no te maa o te ore e tahuti.’—Ioane 6:27.
[Hohoˈa i te api 23]
O Elwood a peni ai oia i te papai “A TAIO I TE PARAU A TE ATUA TE BIBILIA MOˈA I TE MAU MAHANA ATOA”
[Hohoˈa i te api 24]
E o Grant Suiter e o John Kurzen, e faaite ra i te matini faataˈi pehe apî i te tairururaa i te matahiti 1940
[Hohoˈa i te api 25]
I te matahiti 1944, teie te feia, i roto i te parau mau, o tei rave i te taviniraa ma te taime taatoa: David, Alice, Joel, Eva, Elwood, e Frances
[Hohoˈa i te api 25]
Mau tamarii e ora noa ra na te aui mai: Alice, Eva, Joel, David, e Frances