E te mau matahiapo—A tufa i te hopoia!
E TAATA faaoromai oia, te haehaa, e ua faaohipa oia i te parau-tia o tei tamǎrûhia e te mau ohipa i farereihia e a ˈna i roto i to ˈna oraraa. Inaha, hau atu i te toru mirioni mau tane, mau vahine, e mau tamarii o tei haere atu ia ˈna ra ma te tiaturi ia horoa mai oia i te aˈoraa. Ua tutava oia ia mauruuru ratou. Mai te poipoi mai â e tae atu i te ahiahi, e faaroo atu oia i ta ratou mau fifi e ua tauturu atu oia ia ratou ma te faaoromai ia ite nafea ia faaohipa i te mau ture a te Atua i roto i to ratou huru tupuraa. Oia mau, no te tahi taime, tau 3 500 matahiti i teie nei, ua haavahia na opu e 12 no Iseraela e te hoê anaˈe taata—o Mose.
Ua tapitapi râ o Ietero, te metua hoovai o Mose. Nafea hoi e maraa ˈi ia Mose teie huru raveraa teimaha? Ua na ô atura o Ietero e: “E mea tia ore ta oe e rave na. E pohe oe i te teiaha, oe, e taua feia atoa nei; e mea teiaha rahi hua taua mea nei ia oe; e ore e tia ia oe anaˈe ra, ia rave.” (Exodo 18:17, 18) Eaha ïa te ravea? Ua faaue aˈera o Ietero ia Mose ia tufa i te tahi o ta ˈna mau hopoia ia vetahi ê ra. (Exodo 18:19-23) Faaueraa maitai roa!
I roto i te amuiraa kerisetiano i teie mahana, e rave rahi mau matahiapo o te tamata nei, mai ia Mose ra, i te haapao hau atu i te maraa ia ratou anaˈe ra. Te faanaho nei ratou i te mau putuputuraa ma te faaineine atoa a vauvau atu ai i te mau tuhaa o te porotarama ma te nahonaho e te aravihi. (Korinetia 1, 14:26, 33, 40; Timoteo 1, 4:13) Te haapao atoa nei te mau matahiapo i te mau mea e titauhia ra e te mau melo tataitahi o te amuiraa. (Galatia 6:1; Tesalonia 1, 5:14; Iakobo 5:14) Te rave nei ratou i te upoo i roto i te ohipa faufaa roa o te pororaa i te parau apî maitai o te Basileia. (Mataio 24:14; Hebera 13:7) Te faataa atoa nei ratou ia ineine te mau buka e operehia e te amuiraa i te taata.
Hau atu, te horoahia nei i te tahi mau matahiapo te mau tuhaa i roto i te mau porotarama a te mau tairururaa haaati e mataeinaa. Te aratai nei ratou i te faanahoraa o te mau tairururaa e te ohipa nei ratou i roto i te mau tomite taairaa e te fare maˈi. Te apiti nei vetahi i roto i te paturaa i te mau Piha no te Basileia. E teie mau mea atoa na nia ˈtu i ta ratou mau hopoia utuafare e te titauraa ia faaamu ia ratou iho i te pae varua. (A faaau e te Iosua 1:8; Salamo 110:3; Timoteo 1, 3:4, 5; 4:15, 16.) Nafea teie mau taata atoa e manuïa ˈi i te rave i teie mau ohipa atoa? Mai ia Mose ra, te titau nei ratou i te tauturu. E tia ia ratou ia haapii i te tufa i te hopoia. Oia mau, te taata o te ore e tufa i te hopoia, e taata mâuˈa roa ïa oia i te pae no te faanahonahoraa i te ohipa.
Te faufaa o te faaaravihiraa ia vetahi ê
Te vai aturâ te tahi atu mau tumu e tia ˈi ia tufa i te hopoia. I roto i te parabole a Iesu no nia i te mau taleni, ua titau te fatu, hou oia e reva ˈtu ai no te hoê tere maoro, i ta ˈna mau tavini e ua tufa ˈtura na ratou i te mau faito hopoia taa ê. (Mataio 25:14, 15) I to ˈna na reiraraa, ua nehenehe te fatu e faatupu e rave rahi mau tapao. A tahi, a reva ˈi oia i te atea ê, ua mono ta ˈna mau tavini ia ˈna e aita te mau ohipa faufaa roa ˈˈe i taere e i faaea i to ˈna revaraa ˈtu. A piti, i te mea e mea faufaa aˈe te ohipa i te paraparau noa, e nehenehe ïa te fatu e ite i te aravihi e te haapao maitai o ta ˈna mau tavini. A toru, ua horoa ˈtu te fatu na ta ˈna mau tavini i te ravea ia noaa ia ratou te aravihi no te raveraa i te ohipa.
E auraa to teie parabole no tatou i teie mahana. I to Iesu faarueraa mai i te fenua, ua horoa ˈtu oia i te hopoia na ta ˈna mau pǐpǐ faatavaihia. Te vai noa nei i te toea o ratou ra te hopoia no te haapao i te faufaa o te Basileia na te ao atoa nei. (Luka 12:42) I roto i te tiaraa tiaau a te feia faatavaihia i teie nei tau, ua ite-maitai-hia te haamaitairaa a Iehova i nia i ta ˈna faanahonahoraa. Ei faahopearaa, ua maraa oia ma te faahiahia. Inaha, i roto noa i na matahiti e pae i mairi aˈenei, ua hau atu i te hoê mirioni feia apî o tei faataipe i to ratou pûpûraa ia ratou na roto i te bapetizoraa i roto i te pape! Ua faatupu te reira i te mau tausani amuiraa apî e te mau hanere tuhaa haaatiraa apî.
Mai ta Iesu Mesia i tufa i te hopoia e “te tavini haapao maitai e te paari,” i to ratou aˈe pae, ua horoa atoa ˈtu ratou i te mau hopoia a te amuiraa i te mau matahiapo e te mau tavini tauturu i rotopu i te mau “mamoe ê atu.” (Mataio 24:45-47; Ioane 10:16) Noa ˈtu râ, mea rahi â te mau taata itoito e titauhia ra no te haapao i te maraaraa rahi. Nohea mai ïa ratou? E tia i te mau matahiapo ia faaineine ia ratou. Nafea râ te mau matahiapo ia faaineine i teie mau taata mai te peu e eita ratou e tufa i te mau hopoia e au i te feia e maraa ia ratou? Nafea te mau matahiapo e ite ai i te aravihi e te haapao maitai o te mau taata apî aˈe?
Eaha te auraa o te tufaraa i te hopoia?
No vetahi, te parau “tufa” oia hoi te auraa, e haapae, e ape, e haapao ore, aore ra e faarue i ta ratou hopoia. Teie râ, ia faaohipa-maitai-hia teie parau, ua riro mau â “te tufaraa” ei ravea no te faaî i te mau hopoia. Te parau ra e “tufa,” te faataahia ra ïa mai “te horoaraa e na te tahi e haapao; te faatoroaraa ei tia; te horoaraa i te hopoia aore ra te mana.” Noa ˈtu râ, o te taata tufa iho â te taata e amo i te hopoia no te ohipa e ravehia ra.
Te haamarirau nei vetahi i te tufa i te hopoia no te mea te mǎtaˈu nei ratou e ia ore ratou e nehenehe faahou e haapao i te tereraa o te ohipa. Teie râ, te tufaraa e ere ïa te oreraa e nehenehe faahou e haapao i te tereraa o te ohipa. Noa ˈtu e aita o ˈna e itehia ra e te faatere ra oia mai nia mai i te raˈi ra, na Iesu Mesia e aratai nei i te mau ohipa a te amuiraa kerisetiano. E te horoa nei oia e na te feia paari e haapao i te amuiraa.—Ephesia 5:23-27; Kolosa 1:13.
Aita vetahi e hinaaro ra e tufa i te hopoia no te mea te manaˈo nei ratou e mea vitiviti aˈe mai te peu e na ratou iho e rave i te ohipa. Teie râ, ua ite o Iesu i te faufaaraa o te faaineineraa ia vetahi ê. Aita e taata i nia i te fenua o tei haapii ma te aravihi aˈe ia faaauhia ia Iesu. (Ioane 7:46) Teie râ, i muri aˈe i to ˈna horoaraa i te mau faaueraa i na pǐpǐ e 70, ua tono aˈera oia ia ratou i roto i te pororaa. Noa ˈtu e aita e naeahia ia ratou i te aravihi o Iesu i te pae no te haapiiraa, ua hoˈi mai ratou ma te oaoa rahi i to ratou manuïa. Ua oaoa atoa o Iesu e ua haapopou oia ia ratou, no te mea ua ite oia e e tamau noa ratou i te ohipa i muri aˈe i to ˈna revaraa e e rave hau atu â ratou i ta ˈna e nehenehe e rave o ˈna anaˈe iho.—Luka 10:1-24; Ioane 14:12.
Te auraa o te parau e tufa, oia atoa ïa te aniraa i te tauturu i roto i te mau tuhaa iti titauhia. Te mahana na mua ˈˈe o Iesu e pohe ai, ua tono atura oia ia Petero raua o Ioane no te rave i te mau faanahoraa titauhia no ta ˈna oroa Pasa hopea. (Luka 22:7-13) Aita o Iesu i haapeapea no te hooraa mai i te pinia mamoe, te uaina, te pane faahopue-ore-hia, e te mau pota avaava; aita atoa oia i faaineine i te mau taoˈa, te vahie, e te tahi atu mau mea. Na Petero raua o Ioane i haapao i teie mau ohipa.
E nehenehe te mau matahiapo e faufaa-atoa-hia i teie mahana mai te peu e e pee ratou i te hiˈoraa o Iesu. Ei hiˈoraa, e nehenehe te taata e haapao ra i te mau buka e anihia ia ani i te mau rahiraa buka e titauhia no te opereraa no mua ˈtu. E faauehia paha oia ia hiˈopoa i ta ˈna mau haapueraa parau no te faataa e mea nafea teie mau buka i te faaohiparaahia i te mau opereraa na mua ˈtu. E tia atoa paha ia ˈna ia ara i te huru o te tuhaa fenua a te amuiraa hou oia e faaineine ai i te api parau aniraa e tano. I muri iho, e faaite atu oia i te api parau i te papai parau o te amuiraa ia hiˈopoa oia. Ia ite anaˈe te taeae haapao buka i ta ˈna ohipa, eita ïa e faufaa ia hiˈopoa faahou te papai parau i te mau haapueraa parau na mua ˈtu, i te mea e te hiˈopoa-papu-hia ra te mau taio numera i nia i te api parau aniraa. Oia mau, na roto noa i te tufaraa i te hopoia, e riro te reira i te faaohie i te tuuraa i te hoê api parau aniraa buka no te feia atoa e haapao ra i te reira.
Ia au i teie mau haamaitairaa atoa, nafea ia tufa i te hopoia ma te aravihi?
Nafea ia tufa i te hopoia
A faataa maitai te ohipa. A tahi, a haapapu maitai e eaha te mau faahopearaa e tiaihia ra. “E hoo outou, e ia hoˈi mai au ra,” o ta te “taata mana” i parau atu i ta ˈna hoê ahuru tavini i roto i te parabole a Iesu no nia i te mau mina. (Luka 19:12, 13) Ua titau te fatu e ia faahoona te mau tavini i ta ˈna mina e ia faataa ˈtu i te moni i noaa mai ia hoˈi mai oia ra. Ua ite ratou e eaha te tia ia ratou ia rave. Nafea teie titauraa ia faatanohia i roto i te hoê ohipa tataˈiraa i te Piha no te Basileia i teie nei tau? Ei hiˈoraa, e parauhia ˈtu te taeae i haapaohia no te tataˈi i te tapoˈi fare e eaha te tauihaa e faaohipahia, ihea roa e noaa mai ai, e afea e haamata ˈi i te ohipa, mai te peu e e mea maitai te mahana no te rave i te ohipa. Maoti teie mau aratairaa atoa, e nahonaho maitai te ohipa.
Mea faufaa roa ia faataa eiaha noa te ohipa e titauhia ra, oia atoa râ, eaha te mau faaotiraa tei faatiahia i te hoê taata ia rave e eaha te mau ohipa te tia ia ˈna ia faaara i te tahi atu taata. Ua faaite atu o Mose i te feia nominohia e e tia ia ratou ia haava i te mau tupuraa haihai, area te mau tupuraa fifi ra, e afaihia ˈtu ïa i mua ia ˈna.—Exodo 18:22.
Ia horoahia te hopoia na te tahi taata, e tia ia ara ie ore e horoa i te hoê â hopoia na e piti taata. Ia horoahia te hoê â ohipa i rotopu hau atu i te hoê taata, e nane noa te mau ohipa. A feruri na i te ohipa e tupu mai te peu e, i roto i te hoê tairururaa rahi a te mau Ite no Iehova, e horoahia na te Tuhaa tamâraa e te Tuhaa haapao i te maa i te hopoia no te tamâ i te mau vahi opereraa maa, aore ra ahiri e na te Tuhaa farii taata e te Tuhaa no te feia bapetizo toopiti atoa ra e aratai i te feia mataitai i te taime bapetizoraa.
A maiti i te feia aravihi. Ua faaue atu o Ietero ia Mose e: “E imi iho na hoi oe i te taata itoito i roto i te taata atoa nei, i tei mǎtaˈu i te Atua ra; ei taata haapao maitai anaˈe, e te nounou ore i te taoˈa; o ta oe ïa e faataa i nia ia ratou ei feia tavana.” (Exodo 18:21) Papu maitai, e tia i te hoê taata na mua ia faaî i te mau titauraa i te pae varua. No te faataa ahiri e e mea “itoito” te hoê taata i te raveraa i te ohipa, e tia ia hiˈopoa i te mau tuhaa mai to ˈna huru taata, te ite i noaa mai ia ˈna, te faaineineraa, e te aravihi. E riro hoi te hoê kerisetiano huru auhoa, te au, o te hinaaro e tauturu, i te ohipa maitai i te vahi haapaoraa vea aore ra ei taeae farii taata. Oia atoa, ia maitihia te tahi taata no te apiti atu i te papai parau a te amuiraa, e tia ia ara mai te peu e e taata nahonaho maitai oia. Te haapao maite ra anei oia i te mau tuhaa haihai, e nehenehe anei e tiaturi ia ˈna, e nehenehe anei oia e tapea i te mau parau huna? (Luka 16:10) Ia haapaohia teie mau tuhaa taa ê atu i te mau titauraa i te pae varua, e tauturu ïa te reira ia faataa i te taata e tano maitai no teie ohipa.
A horoa ˈtu i te mau mea e titauhia. E titau te taeae e tavini i te tahi mau mea no te rave maitai i te ohipa o ta ˈna e haapao ra. Peneiaˈe e titau oia i te tahi mau taoˈa, te moni, aore ra te tauturu. Ia navai maitai te mau mea e titauhia ra. Ei hiˈoraa, e nehenehe te hoê taeae e anihia ia rave i te tahi mau tataˈiraa i roto i te Piha no te Basileia. Inaha, e faaitehia ˈtu e eaha te tia ia rave, oia atoa râ e titau oia i te tahi moni no te hoo mai i te mau tauihaa e titauhia. Peneiaˈe e titau atoa oia i te tauturu. E nehenehe ïa te mau matahiapo e ani i te tahi atu mau taata ia apiti atu ia ˈna aore ra e faaara i te amuiraa i te mea e ‘Na te Taeae Mea e rave i tera e tera ohipa i roto i te Piha no te Basileia, e peneiaˈe e haere mai oia e farerei ia outou no te ani i te tahi tauturu.’ Na roto i te feruriraa i teie tuhaa, eita ïa e horoahia i te hoê ohipa na te tahi taata ma te ore râ e horoa ˈtu i te mau mea o ta ˈna e titau ra. “Eiaha e tufa afa noa,” o ta te hoê taata faatere ohipa ïa i faaite.
Ia horoa ˈtu outou i te mau hopoia i te tahi taata, a faaara ˈtu ia vetahi ê na teie taata e mono ra ia outou. Ua riro atoa te mana no te mono ia outou ei tuhaa faufaa. Ua nominohia o Iosua ei aratai apî no Iseraela “i mua i te amuiraa atoa ra.” Ua faauehia o Mose ia tuu “i te tahi pae i te tura [no ˈna] ra i nia ia ˈna.” (Numera 27:18-23) I roto i te amuiraa, e nehenehe atoa te reira e ravehia na roto noa i te tapiriraa ˈtu i te hoê tabula o te feia i tufahia te hopoia i nia i te iri haamaramaramaraa.
A turu i ta ratou mau faaotiraa. I teie nei, e nehenehe te taata i faataahia e rave i ta ˈna ohipa. A haamanaˈo râ, e nehenehe outou e riro ei faaitoitoraa rahi no ˈna mai te peu e e turu atu outou i te mau faaotiraa maitatai atoa o ta ˈna e rave. Ei hiˈoraa, te vai ra paha to outou manaˈo ei matahiapo no nia i te faanahoraa i te mau taoˈa haapuai reo e te mau tauihaa i nia i te tahua o te Piha no te Basileia, e mea taa ê ïa te huru faanahoraa a te taeae i faataahia no te rave i teie tuhaa. Teie râ, mai te peu e e vaiihohia te taeae na ˈna e haapao i te tahua i te tahi tiamâraa i roto i ta ˈna ohipa, e rahi atu ïa to ˈna tiaturi e to ˈna ite. Hau atu, e riro paha oia i te haamaitai i te mau ohipa. Ua faaite te hoê taata toroa i te pae tapihooraa e: “A tufa i te ohipa, eiaha râ te huru raveraa i te ohipa. . . . Eiaha e tapeapea i te aravihi no te faatupu i te mau ohipa apî.”
Hau atu, mea pinepine te taeae na ˈna e rave ra i te ohipa, mea fatata aˈe oia i te hoê huru tupuraa e ua papu aˈe ia ˈna te mau fifi i taaihia i te reira. E riro ïa oia i te arai i te mau fifi maoti te mau ravea o te manuïa mau. Te haapao atoa ra paha oia i te mau tuhaa aore e itehia ra e te feia rapaeau. No reira, ua parau te hoê tiaau kerisetiano no nia i te hoê taeae apiti aravihi e: “Mai te peu e e parau mai oia e te vai ra te ofai i roto i teie repo, e tiaturi vau i ta ˈna parau.”
Ua riro mau â te mau tane e te mau vahine pûpûhia o te hinaaro e o te nehenehe e horoa i ta ratou tauturu i roto i te mau tuhaa atoa e horoahia mai, ei mau turu faufaa e vai nei i te mau matahiapo kerisetiano. E te mau matahiapo, a faaohipa i teie mau ravea faahiahia roa! Ua riro te tufaraa i te hopoia ei tapao no te iteraa i to outou mau otia e e faaiti te reira i te hepohepo e te manaˈo ereraa. E nehenehe ïa outou e rave hau atu â, e horoa atoa râ oia na vetahi ê i te ravea ia noaa mai ia ratou te ite titauhia no te rave i te ohipa.