E nehenehe oe e paraparau i mua i te taata!
TE HAAMANAˈO ra o Maria ma te ataata i to ˈna haamataraa i te paraparau i mua i te hoê pǔpǔ taata rahi. “Aita vau i paraparau maoro,” ta ˈna i parau mai, “mata-pouri-hia ˈtura vau!”
E tupuraa varavara roa teie, te faahohoˈa nei râ te ohipa i tupu i nia ia Maria i te au ore rahi o te rahiraa ia paraparau i mua i te taata. Ua faariro te tahi pae i te reira ei faataaraa hau aˈe i te ino i to te pohe! Ua itehia te reira i te hoê uiuiraa manaˈo, “Eaha ta oe e mǎtaˈu rahi roa?” Mai tei manaˈohia, “te teitei,” “te fifi i te pae o te moni,” “te raveraa i te manureva,” “te maˈi ino mau,” e “te pohe” tei faahiti-matamua-hia. To nia roa ˈˈe râ—te mǎtaˈuraa numera hoê—o “te paraparauraa i mua i te hoê pǔpǔ taata”!
Ua mǎtaˈu atoa te mau taata tuiroo o te Bibilia ia paraparau i mua i te taata. “Aore hoi au i ite i te parau,” ta Ieremia ïa parau. “E tamaiti iti hoi au.” (Ieremia 1:6) Teie atoa te huru o Mose i mua i ta ˈna hopoia: ‘E ere au i te taata parau. E tono oe i te au ia oe ia tono.’ (Exodo 4:10, 13) Ua riro râ o Ieremia raua o Mose ei taata orero parau maitai roa, ma te paraparau i mua i te hui mana e te nahoa rahi.
E parau mau atoa ïa no oe. Te vai ra i te taata taitahi te ite i te paraparauraa i mua i te taata o te nehenehe e faananea ˈtu â. E nehenehe oe e haapaiuma i te mǎtaˈuraa i te paraparau i mua i te taata ma te apee i teie mau manaˈo:
1. Eiaha e faaoti e tera iho â to oe huru
“E haama noa vau.” “Mea apî roa vau.” “Mea paari roa vau.” “E haapeapea noa vau.” E mau hiˈoraa noa teie no te hoê huru o tei faaoti-noa-hia. E tapea te reira ia ore e roaahia ia oe te mau tapao o te naea-ohie-hia e oe.
E nehenehe teie mau faaotiraa ta oe e faatupu mai i ta oe iho i tohu. Ei hiˈoraa, te taata tei faaoti e “haama” noa o ˈna eita ïa o ˈna e farii i te mau ravea e turai ia na iho i te haama. Ei faahoˈiraa, e haapapu noa ïa teie huru to ˈna e e taata haama ohie noa o ˈna. Ua mau ïa teie haerea a ohipa ˈi oia ma te haapapu i ta ˈna faaotiraa e tera iho â to ˈna huru. Ua tapao te hoê taote no te pae o te feruriraa e: “Ia tiaturi anaˈe oe e eita iho â oe e nehenehe e rave i te hoê ohipa, . . . e na reira noa iho â oe, e tera noa iho â ïa to oe huru.”
Te faˈi ra te taote ra o. Lynne Kelly no te Haapiiraa tuatoru no Hartford (U.S.A.) te haama e haerea haapiihia ïa. Te mea ta tatou i haapii, e nehenehe atoa e faaorehia. Hoê â ïa huru no te taata haapeapea noa, te riaria i te tia i nia i te tahua oreroraa parau, e te tahi atu â mau haafifiraa i te paraparau i mua i te taata.
2. Ia ohipa te mǎtaˈu no oe
Ua uihia te hoê vahine hauti teata e mea maoro i teie nei i muri aˈe i te mau matahiti aravihiraa i te hauti, e taiâ noa anei ra o ˈna hou oia a hauti ai. “Oia mau,” ta ˈna i parau. “Hou te mau hautiraa atoa, e mǎtaˈu noa iho â vau. I te roaraa o te mau matahiti, ua haapii vau i te haavî i te mǎtaˈu.”
Teie ïa te fa, te haavîraa i te mǎtaˈu, e ere ïa i te faaore-roa-raa. No te aha? E ere te mau huru mǎtaˈuraa atoa i te mea ino. E piti huru mǎtaˈuraa. Hoê, no te ereraa ïa i te faaineineraa. Te tahi atu e haapeapearaa maitai ïa. Mea maitai no oe teie huru mǎtaˈuraa no te mea e faaitoito te reira ia haa oe no te maitai. Te haapapu ra teie huru mǎtaˈu e te haapeapea mau ra oe. No te faaiti i te mǎtaˈu, a tamata i teie mau mea i mua nei:
A faariro i ta oe paraparau mai te hoê aparauraa eiaha râ mai te hoê oreroraa parau. “E paraparau noa vau,” ta te taata ruhiruhia o Charles Osgood i parau, “e e paraparau noa oe i te mau taime atoa.” A faariro i te pǔpǔ taata mai te hoê noa ïa taata te huru o ta oe e parau atu. I te hoê taime, mea tano ia faaea rii e ia ata ma te au maite. Ei huru aparauraa ta oe, e topa ïa to oe hau. I te tahi mau taime, e titau te tumu parau aore ra te tupuraa i te reo huru au noa, papu e tae noa ˈtu i te reo puai.
A haamanaˈo e tei to oe pae te taata e faaroo ra! Noa ˈtu e e itehia te mǎtaˈu i nia ia oe e taa iho â te feia e faaroo ra i to oe huru. A faariro i te feia e faaroo ra ia oe ei hoa no oe. Te hinaaro nei ratou ia manuïa oe! A faariro ia ratou ei manihini no oe, e o oe te taata e farii ra ia ratou. Maoti i te manaˈo e na te feia e faaroo ra e haamaitai i to oe huru, ia manaˈo râ oe, e ei taata farii, na oe ïa e haamaitai ia ratou. Ia taui oe i to oe huru feruriraa na te reira e tauturu ia oe ia faaiti i te mǎtaˈu.
A feruri maitai i ta oe poroi, eiaha râ ia oe iho. A faariro ia oe iho ei vea e hopoi ra i te hoê poroi. Eita e tauˈa-rahi-hia te vea; o te poroi ta te taata e hinaaro ra. Mai te reira atoa ïa te huru ia horoa anaˈe oe i te poroi i mua i te feia e faaroo ra. E hutihia te ara-maite-raa o te taata i nia i te poroi na mua ˈˈe, eiaha râ i nia ia oe. Ia manaˈonaˈo noa oe i te poroi, e iti ïa to oe mǎtaˈu.
Eiaha e tamaa hua na mua ˈˈe. Te haamanaˈo ra te hoê taata orero aravihi e ua tamaa hua o ˈna na mua ˈˈe i te hoê oreroraa parau haamaramaramaraa e piti hora te maoro. No nia i ta ˈna oreroraa parau, te haamanaˈo ra o ˈna e: “Te toto te titauhia ia vai i roto i to ˈu roro tei roto ïa i to ˈu vairaa maa i te faarururaa i te iˈo puaatoro tunu pani e te umara.” E riro te tamaa-hua-raa ei enemi rahi no oe hou oe e tia ˈtu ai i mua i te feia e faaroo ra. A haapao maitai i ta oe inu atoa. E nehenehe oe e ououˈa noa i te taofe. E paruparuhia te oioi o te feruriraa e te ava.
E ite noa iho â oe i te mǎtaˈu rahi ia haamata oe i te paraparau i mua i te taata. Ia aravihi-anaˈe-hia râ oe, e ite ïa oe e teie mǎtaˈu matamua aita ïa i hau atu i taua—mǎtaˈu matamua ra, o te ore oioi ia haamata oe i te paraparau.
3. A faaineine ia oe!
“Ua riro te oreroraa parau mai te hoê tere te huru e e opuaraa to te reira, e e tia ia faanahohia,” ta Dale Carnegie i parau. “Te taata orero aore e opuaraa aore ïa e naeahia te hoê opuaraa.” Ia naeahia te hoê opuaraa, e tia ia faaineine maitai. Te ô o te vahavai e ere ïa i te hoê ô no te feia e faaroo ra. E nafea ia faaineine maitai ia oe?
Te maimiraa e te hiˈopoa-maite-raa. Eiaha ia apehia te maimiraa. “Te ravea hoê roa ia vai hau noa oe i mua i te feia e faaroo ra ia papu ia oe te mea o ta oe e parau ra,” o ta te taata aravihi haapuroro poroi o John Wolfe i parau. Ia aravihi oe i ta oe tumu parau. A haaputu i te mau haamaramaramaraa hau atu i ta oe e rave. E a hiˈopoa maite i ta oe mau parau, ma te faataa ê i te “paa” e te “huero sitona.” Eita atoa te “paa” e haamâuˈahia—e faarahi te reira i te papuraa o te mau haamaramaramaraa ta oe e rave.
A feruri. ‘Ia feruri maite’ i ta oe tumu parau. A manaˈonaˈo i te reira i te taime vata o te mahana. “A feruri i te reira e hitu mahana; a moemoeâ i te reira e hitu po,” ta Dale Carnegie i parau. Ua aˈo te aposetolo Paulo ia Timoteo e: “E ara ia oe, e ta oe e haapii ra.” Na mua ˈˈe râ a parau ai i te reira, ua faaitoito Paulo ia ˈna e: “E haamanaˈo papu i teie nei mau parau.” Parau mau, te hoê taata orero maitai i te parau e taata te manaˈonaˈo maite na mua ˈˈe.—Timoteo 1, 4:15, 16.
A manaˈonaˈo noa i te reira e ia moe te mǎtaˈu i mua i te faufaaraa e te ruraa o ta oe poroi. No reira o Ieremia i parau ai no nia i ta ˈna poroi e: “Riro atura taua parau ra mai te auahi ama i roto i tau aau ra, ua opanihia i roto i to ˈu ra mau ivi; rohirohi aˈera vau i te faaoromai-noa-raa, e aita ˈtura e tia ia mamû.” (Ieremia 20:9) E no ô mai teie parau i te taata tei parau na mua ˈˈe e: ‘Aore hoi au i ite i te parau.’
A faatura i te feia e faaroo ra. A ahu i te ahu nehenehe. E a faaau atoa i te mau parau ta oe i tuatapapa aˈena i te feia e faaroo ra. A haapao i te mea e manaˈohia ra e ratou: Eaha ta ratou e tiaturi nei? Eaha ta ratou i ite aˈena no nia i ta oe tumu parau? Nafea ta oe mau parau e tu ai i to ratou oraraa i te mau mahana atoa? Ia haapao maitai oe i teie mau uiraa, e haapao maitai ïa te taata e faaroo ra i ta oe parau, ma te farii i ta oe mau haamaramaramaraa tei tu maite i to ratou mau hinaaro.
A faaitoito ma te uˈana
E itehia i roto i teie nei ao te mau ravea haapurororaa vitiviti roa ˈˈe o tei ore roa i manaˈohia aˈenei. Tera râ, “i te rahiraa o te mau tupuraa,” ta te buka ra Ia oioi te naeahia te tuhaa faufaa o te tumu parau e tapao ra, “te mau ravea haapurororaa parau faufaa roa ˈˈe o te tauaparauraa te taata i te taata.” E tauturu te mau manaˈo i faahitihia i nia nei ia haafaufaa oe i teie ravea no te tauaparauraa. Ia ore oe e vaiiho i te mǎtaˈu faufaa ore e tapea noa ia oe, e ite ïa oe e nehenehe ta oe e paraparau i mua i te taata!
[Tumu parau tarenihia i te api 28]
Mau huru raveraa no te tamǎrû i te mǎtaˈu
Ia nehenehe anaˈe, e faaiti teie mau huru raveraa i te mǎtaˈu hou oe e tia ˈtu ai i mua i te taata.
● A faahautiuti i te mau rimarima, a taueue i te poro rima e te mau rima. Faateitei i nau tapono, e a tuu atu. Ia na reira oe e rave rahi taime.
● Haapiˈo i te upoo i raro, a huri i te hoê pae e i te tahi atu pae.
● Faahautiuti i te taa i te hoê pae e i te tahi atu pae. A hamama roa i te vaha.
● Himene rii, ma te reo puai e i muri iho ma te reo mǎrû.
● A haapine i te huti i te aho ma te mǎrû e te hohonu.
[Tumu parau tarenihia i te api 29]
Haamaitai i te tuuraa parau
Faaau i te rahi o te feia e faaroo ra: Ia rahi te taata e faaroo ra, ia hau atu i te faarahi. A faarahi i te aparaa i te rima, ma te haapuai i te reo.
Ei reo oraora maitai to oe. A feruri na e te hauti ra oe i te hoê upaupa e hoê noa nota! To oe reo mai te upaupa ïa te huru. Ahiri ta oe tuuraa parau e “hoê noa nota”—mea haumani roa e e fiu te taata e faaroo ra ia oe.
Haapao i to oe huru tiaraa. Ei haerea faatau eita ïa oe e tauˈahia ˈtu. E faaite te haerea etaeta i to oe ahoaho. A tutava ia aifaito—to oe haerea hau e te itoito atoa, eiaha râ ei haerea haapao ore e te vî roa.
Te aparaa i te rima. E ere noa no te tururaa i te manaˈo. E haamaitai te aparaa i te rima i te iˈo amui e te hutiraa i te aho, ma te tamǎrû i te reo e te uaua uira.
A faanehenehe ma te au. E poroi ta oe e horoa ra, eiaha râ ta oe faito ahu. E mea faufaa te manaˈo o te feia e faaroo ra no nia i ta oe huru faanehenehe mai to oe atoa (e peneiaˈe mea faufaa roa ˈtu â).
Tamau i te hiˈo ia ratou. Ia taora oe i te popo i te hautiraa popo e hiˈo oe no te ite e ua apo anei oia i te popo. Te mau manaˈo taitahi o ta oe oreroraa parau e “taora” taa ê ïa no te feia e faaroo ra. E itehia e ua “apo” ratou i te parau na nia i to ratou huru—te taueueraa i te upoo, te mata ataata e te haapao-maitai-raa i te parau. A tamau noa i te hiˈo maitai ia ratou ia papu oe e ua “apo” ratou i ta oe mau manaˈo.”