E tia anei i ta ˈu ekalesia ia faaô atu ia ˈna i roto i te ohipa politita?

Na to matou papai vea i Beresilia

E TAUREAREA roa oia, mea pararai oia e te reporepo hoi. E faaanaana o ˈna i te tiaa o te taata, e te imi noa ra o ˈna i te taata e pii mai ia ˈna i roto i te hoê piha tiairaa. Horoa ˈtura te hoê taata i te tahi faraoa monamona na ˈna. Haru oioi atura oia i teie maa e to ˈna rima repo e ma te ore e faahiti i te hoê parau, parahi ihora oia i raro e amu oioi noa ˈtura i ta ˈna faraoa monamona. Faura maira te tahi atu mau tamarii, e opere atoa ˈtura o ˈna maa vahi iti na ratou. Aita i maoro roa, aita e toetoea faahou.

E ohipa matauhia teie hiˈoraa peapea mau i roto i te mau oire rarahi o te ao nei. I te mau mahana atoa, e rave rahi mau taata aita e faaeraa to ratou, teie e ora nei e teie e pohe atoa nei na nia i te purumu. I roto i te mau fare nainai e te mau vahi faaearaa haapaoraa ore, te imi nei te mau metua vahine i te ravea ia ora ta ratou mau tamarii e e tae roa hoi ratou i te ore e tamaa. Teie râ, ia au i te parau a te peretiteni tahito o te mau Etats-Unis ra, o Lyndon Johnson: “Te opua nei te faanahoraa i te pae politita no teie nei tau eiaha e haapao i te mau taata veve roa, no te mea ua riro ratou ei pǔpǔ iti taata o te vai mamû noa”.

Teie râ hoi, e aratai te iteraa ˈtu i te mau tamarii e pohe ra i te poia, i te taata ia uiui e: ‘Eaha te roohia ˈtu i nia i teie mau tamarii i faaruehia ra? E tauturuhia anei te feia haihai roa i te hoê mahana?’

Eaha te tiaraa o te Ekalesia?

Eita e ore e te putapû roa nei to outou mafatu i mua i te mau fifi o te feia veve, te fifi o te nohoraa e te oraora-maitai-raa. No reira ˈtura, ua aniani ê na paha outou e: ‘E tia anei i ta ˈu Ekalesia ia turu atu i te mau tauiraa totiale?’

Peneiaˈe paha te hinaaro ra outou e pahono e: “E paha. Mea tano iho â hoi ia faaohipa te Ekalesia i to ˈna mana no te haamaitai i te huru oraraa o te taata i roto i te ao nei.” Aore ra hoê â paha to outou manaˈo e to Paulo Brossard, faatere hau beresilia i te pae no te Ture, inaha, te manaˈo ra oia e “na te Hau e haapao i te mau ohipa o te nunaa, area te Ekalesia ra, e haapao ïa oia i te mau ohipa pae varua”?

I te fenua Beresilia, mea rahi aˈe hoi te katolika i reira ia faaauhia i te tahi atu mau fenua, te faaite tahaa roa nei te mau epikopo i to ratou manaˈo no nia i te mau fifi i te pae totiale, mai ta te Latin America Daily Post e haapapu ra i te na ôraa e: “Ma te taui roa i to ˈna haerea, inaha, e turu na hoi oia i mutaa ihora i te mana faatere, ua riro te Ekalesia beresilia ei turu matamua i te mau taata riirii e erehia ra i te fenua.”

Te hoê haapiiraa faaroo apî

Te faahopearaa o teie tauiraa i rotopu i te mau ekalesiatiko katolika, o te hoê ïa haapiiraa faaroo apî roa. Ia au i te hoê vea beresilia, “ua riro te haapiiraa faaroo no nia i te faatiamâraa i te feia veve, e turu-rahi-hia nei hoi e te mau perepitero beresilia e rave rahi, ei haapiiraa e faaitoito nei i te Ekalesia ia turu atu i te mau pǔpǔ orure hau e aro nei no te arai i te veve e te faatereraa haavî”.

Te faataa nei teie haapiiraa faaroo ia Iesu mai te hoê taata faaora. Te faahiti nei oia i ‘te tiaturiraa tumu no nia i te hopoia matamua o te kerisetianoraa oia hoi, te tahoêraa mai i te feia veve i te pae politita’. Te faaitoito nei ïa te haapiiraa faaroo no nia i te faatiamâraa e ia ravehia te tahi ohipa i roto i te hoê ao i reira te feia veve e faahepohia ˈi ia ore e rave i te tahi ohipa.

Te na ô ra te taata patoi ra o Francis O’Gorman e: “E tia ia taui te mau ohipa! Te vai ra te tahi vahi hape i roto i teie nei totaiete taata i reira, e piti taata i nia i te toru i roto i te ao nei, e feia veve ïa no te mea aita to ratou tiamâraa e faaturahia ra. Inaha, e navai maitai hoi te maa no te mau taata atoa. Teie râ, te tamau noa nei te taata ona i te monihia area te taata veve ra, te veve noa ˈtura ïa o ˈna.”

Ua amahamaha te Ekalesia

Te faaamahamaha nei te haapiiraa faaroo no nia i te faatiamâraa, i te Ekalesia katolika. Ma te faahapa i te tururaa ˈtu te mau perepitero i taua haapiiraa nei, teie ta te pâpa Ioane-Paulo II i parau: “Te faataaraa mai i te Mesia mai te hoê tia politita, te hoê taata orure hau, mai te taata faaturori manaˈo no Nazareta, aita ïa te reira i tuea i te haapiiraa tumu a te Ekalesia.” Inaha, te haa nei te pâpa i te tapeapea mai i te mau pǔpǔ orure hau, inaha, te mǎtaˈu nei oia ia hema te Ekalesia latino-marite i raro aˈe i te mana o te mau puai orure hau.

Aita i maoro aˈenei, ua faahapa te pâpa i te taata tuatapapa i te parau no nia i te Atua beresilia ra o Leonardo Boff, no te mea ua turu atu o ˈna i te haapiiraa faaroo no nia i te faatiamâraa i te feia veve. I roto i te roaraa o to ˈna aamu, ua atuatu te Ekalesia i te mau auraa fatata roa e te ao politita. Mea anaanatae roa ïa ia tapao mai e e ere ïa no to ratou faaôraa ˈtu i roto i te ohipa politita, te mau tia mana katolika, mai te pâpa, e faahapa ˈi i te mau taata turu i te haapiiraa faaroo no nia i te faatiamâraa, no te mea râ e te tuea ra te haapiiraa faaroo no nia i te faatiamâraa e te haapiiraa tumu communiste.

Ia au i te parau a te karatino beresilia ra o Vicente Scherer, “ua taui [te mau communistes] i ta ratou huru raveraa ia nehenehe ratou e faaô ia ratou i roto i te tahi tuhaa e e haaparare roa ˈtu ai i to ratou mana. Ma te tuu i te hiti i te mau ravea haavî, (...) te haa nei ratou ia turu atoa mai te tahi pae o te Ekalesia i ta ratou ohipa, e ua manuïa ratou inaha, ua tae roa teie mau pae i te turu i te ohipa communiste”.

Teie ta Boaventura Kloppenburg, epikopo katolika i Salvador (Beresilia), i parau no nia i te feia e turu ra i te haapiiraa faaroo no nia i te faatiamâraa: “Te hinaaro nei ratou e taio faahou i te Evanelia, e taui faahou i te auraa o te haapiiraa e te Tuatapaparaa, e haamau i te hoê lituria e fariihia e te taata e e faaore i te mau manaˈo faahapa, ia ore te taata e mǎtaˈu faahou i te rave i te mau ohipa orure hau.”

Eita iho â ïa e maerehia ia feaa te mau katolika aau mehara, i te peeraa ˈtu i te mau aratai a te haapaoraa tei amahamaha roa hoi.

E manuïa anei te haapiiraa faaroo no nia i te faatiamâraa?

Noa ˈtu e e manaˈo maitatai to te feia e turu nei i te haapiiraa faaroo no nia i te faatiamâraa, eita te mau tauiraa e hinaarohia ra, e tupu ohie noa. Noa ˈtu e e tupu iho â te tahi tauiraa, e haafifi te mau amahamaharaa i roto i te totaiete taata nei e te miimii o te taata, i te arairaa i te mau fifi. Mai ta Lord Halifax i papai, “e pinepine te upootiaraa mai te hoê nunaa e aro ra ia tiamâ mai oia, i te faatupu faahou mai i te mau fatu haavî apî”.

A uiui na ia outou iho: Te feia e tuu nei i to ratou tiaturiraa i roto i te mau haapiiraa mai te haapiiraa faaroo no nia i te faatiamâraa, ua ite anei ratou e te haere tia ˈtura ratou i hea? A faaara ˈi oia i te feia e faaroo maira ia ˈna no nia i te ati e nehenehe e tupu mai na roto i te haere-matapo-noa-raa, teie ta Iesu i parau: “Ia aratai te matapo i te matapo ra, e hiˈa apipiti ïa i roto i te pouohu.” — Mataio 15:14.

No reira, te papu ra anei ia outou i te ati o te feia veve i roto i te mau fenua riirii e nafea ia arai i teie fifi? Te ite maira anei te Atua i te ati o te veve e te faatereraa haavî? E rave anei oia i te tahi ohipa?

[Hohoˈa i te api 20]

Ma te peapea mau, te maraa noa ˈtura te rahiraa o te mau taata veve roa i roto i te ao nei. Eaha hoi ta tatou e nehenehe e rave no te tauturu ia ratou? O te tutavaraa politita anei te ravea? E tia anei i te mau Ekalesia ia faaô atoa ˈtu ia ratou i roto i te ohipa politita? Te tuatapapa nei o A ara mai na! i roto i teie nei vea, i teie mau uiraa e te faataa atoa ra oia e eaha râ te ravea mau hoê roa no te arai i te ati o te feia veve.

[Parau iti faaôhia i te api 22]

“E pinepine te upootiaraa mai te hoê nunaa e aro ra ia tiamâ mai oia, i te faatupu faahou mai i te mau fatu haavî apî.”