Te hoê tiaturiraa o te ore roa e haavarehia
“A TIATURI ia oe iho, e ore roa ïa oe e haavarehia”. Noa ˈtu â ïa e no te XVIIIraa o te senekele, teie hoi te huru manaˈo o te rahiraa o te taata o to tatou nei tau. Oia mau, ua î roa te totaiete o teie nei tau i te manaˈo ino.
O Léo, te hoê taata e hinaaro nei e faaipoipo faahou, teie e titau nei, hou te oroa faaipoiporaa, ia tarima ta ˈna vahine momoa i te hoê parau faatia e haapapu ra i te tuhaa moni maa ta ˈna e ani, ia faataa noa ˈtu raua. Eita ˈtura ïa te faaipoiporaa e nehenehe faahou e faatuatihia i nia i te tiaturiraa.
O Lionel, o te huru mau ïa o te mau taurearea aita e ohipa, teie e amuamu nei e: “Ia nehenehe anaˈe te totaiete e haru ia oe, e tuu atu ia oe i roto i te hoê apoo iti nainai e faarue atu ai ia oe i reira, e na reira mau iho â oia.” Aita oia e tiaturi faahou nei i te taatoaraa o te totaiete.
I muri aˈe i te hoê faaturoriraa tei tupu aita i maoro aˈenei, no nia i te hoê taata poro evanelia tuiroo na roto i te afata teata, o Juanita, tei hapono noa na hoi i te mau ǒ moni, teie e faaite nei i to ˈna inoino: “E haavare anaˈe ïa te taatoaraa o teie ohipa.” Eita atoa e nehenehe e tiaturi-noa-hia te mau faatere haapaoraa.
Ma te paari mau, ua faaara mai te Bibilia ia tatou, eiaha e tuu noa i to tatou tiaturiraa i nia i te mau taata e ta ratou mau faanahonahoraa. Te papai nei te taata papai salamo e: “Eiaha e tiaturi i te hui arii, e te taata atoa.” Te aˈo mai nei râ oia ia tiaturi tatou i te hoê taata, te hoê taata o te ore roa e haavare mai ia tatou, oia hoi te Atua Mana-Hope. — Salamo 146:3, 5.
Oia mau, te faahua parau pinepine nei te mau faatere hau, tae noa ˈtu te mau nunaa taatoa e te tuu nei ratou i to ratou tiaturiraa i nia i te Atua. No reira, hoê senekele i teie nei i te mau Etats-Unis, ua papaihia i nia e rave rahi mau moni parau e mau moni veo teie parau tumu e: “E TIATURI MATOU I TE ATUA.” Tera râ, te haapii maira te Tuatapaparaa e, maoti te tiaturi i te Atua, te tuu nei te rahiraa o te huitaata i to ratou mau tiaturiraa i roto i te mau puai i te paen o te faanavairaa faufaa, no te nuu e no te politita.
Te vai ra anei i teie mahana, te hoê nunaa o te tiaturi papu nei i te Atua? E tiaraa tano anei te reira? Nafea ratou e faufaahia ˈi?
I te tau veavea o te matahiti 1987, ua tairuru tau milioni taata i roto tau hanere oire no te pae apatoerau o te fenua nei no te haapapu faahou â i to ratou tiaturiraa i te Atua. Teie te tumu parau o taua mau rururaa ra, tei faanahonahohia e te mau Ite no Iehova: “A tiaturi ia Iehova”. Mai ta te hoê vea no Norwich, i te fenua Beretane, i tapao, te faaite maitai ra teie tumu parau i te huru tiaturi ore e ite-rahi-hia ra i roto i te ao nei i teie mahana. Aita râ te mau Ite i tairuru mai no te oto i nia i te manuïa-ore-raa o te faanahoraa a te taata nei, no te feruri maite râ e nafea râ ratou e nehenehe ai e haapaari i to ratou tiaturiraa ia Iehova e no te faahaamanaˈo-faahou-raa i te mau haamaitairaa e noaa mai i taua huru haerea ra.
Na te aha i turai i teie rahiraa taata ia tairuru mai? Na to ratou ïa tiaturiraa i te Atua e i ta ˈna Parau, te Bibilia. Te faataa ra te hoê vea no Grenade (fenua Paniora), i te mau tumu i haere mai ai te mau Ite i teie tairururaa: “Ua tere roa mai te mau utuafare fetii taatoa — te mau tamarii rii, te mau metua, te mau papa e mama ruau — i Grenade no te faaroo i te parau a Iehova no te mea e titauraa te reira no roto mai i te Bibilia. Te tahoê nei teie mau tairururaa i te mau utuafare fetii e te haapaari nei i te mau au-hoa-raa e vai ra.”
Te faaite ra te mau taata i amui mai i to ratou tiaturi i te Atua
No te rahiraa, te taeraa mai i te tairururaa e tapao ïa te reira no to ratou tiaturi i te Atua. E parau mau te reira no Simone Grijmonprez tei tae mai i te mau mahana atoa o te tairururaa i Courtrai (Belgique) noa ˈtu te hoê maˈi ino mau o te titau e ia tuuhia oia i raro aˈe i te oxygène e ono hora i te mahana.
I roto i te mau taata o tei tae mai i te rururaa i Ferrol, i te fenua Paniora, tei roto atoa o Roberto González, e taata avae e rima paruparu atoa, e e taata poro oia i te mau taime atoa. Noa ˈtu â ïa e parahi noa oia i roto i te hoê parahiraa huira e e tia ia ˈna ia tarava noa i nia i te hoê roˈi e piti aore ra e toru avae i te matahiti, te noaa nei ia ˈna e 90 hora i te avae na roto i te paraparauraa i roto i te mau aroâ i to ˈna mau hoa e i te mau taata e faaea ra i pihai iho i to ˈna fare no nia i te mau haamaitairaa e noaa mai i te feia e tiaturi i te Atua. E nehenehe mau ta ˈna e parau no te mea, maoti to ˈna tiaturiraa i te Atua i faaea ˈi oia i te rave i te raau taero, te hoê peu matarohia e ana, no reira oia i tapeahia ˈi e hitu taime i te fare auri e o tei haaparuparu hoi ia ˈna mai te 18 o to ˈna matahiti e tae noa ˈtu i te hopea o to ˈna oraraa. Ua tauturu aˈena oia e hitu o to ˈna mau hoa tahito ia tuu i to ratou tiaturiraa i nia i te Atua, eiaha râ i te imiraa i te hoê tumu no te ora na roto i te raveraa i te mau raau taero.
Ua tia hoi vetahi o te mau taata i tae mai ia rave i te tahi mau haapaeraa faufaa mau i te pae no te moni, ia tae mai iho â ratou. E parau mau te reira no te rahiraa o te mau Ite no te haapueraa motu no Açores tei tere i te tahi motu ê atu no te amui atu i roto i te tairururaa no Angra do Heroísmo. Ua paru maitai, e pae melo o te hoê utuafare fetii, e rave rahi avae te maororaa, e piti maiaa puaatoro, o ta ratou hoi i hoo atu i muri iho, no te aufau i to ratou tere.
Te tiaturiraa i te Atua, o te tiaturiraa ïa i Ta ˈna mau faaueraa tumu
“A tiaturi ia Iehova, a rave ai i te parau maitai” ta te taata papai salamo o Davida ïa i parau. (Salamo 37:3). Te manaˈo ra te mau Ite, e ite-papu-hia te rahi o ta ratou tiaturiraa i te Atua na roto i to ratou haerea maitai. No reira te taviniraa i te hoê Atua o te nehenehe e tiaturihia, na te reira i turai ia ratou ia riro atoa mai ei feia o te nehenehe e tiaturihia. E ua ite papu e rave rahi mau taata hiˈopoa i te reira.
I te tairururaa no Havre, i Farani, ua faaite te hoê rave ohipa i te pae no te niuniu paraparau e tuu ra i te hoê niuniu paraparau i roto i te tahua taaro, i to ˈna peapea no te mea aita e taata no te haapao i ta ˈna mau tauihaa. “Eiaha e haapeapea, ta te faatere ïa o te mau rave ohipa o te fare oire i haapapu mai ia ˈna, i pihai iho i te mau Ite, e riro noa oe i te ite hou atu i te mau materia i muri aˈe i te tairururaa i na mua ˈtu.”
I te hoê tairururaa i tupu i te fenua Tuete, ua horoa te fatu o te hoê hotera i te mau taviri opani atoa o ta ˈna fare i te mau taata faanaho i te tairururaa. Ua faatia oia ia ratou ia faatere i te hotera aita hoê aˈe taata rave ohipa i reira. “Aita matou i na reira aˈenei, ta ˈna ïa i parau, te tiaturi nei râ matou ia outou.” I muri aˈe i te tairururaa, ua faaite oia i to ˈna mauruuru no nia i te rave maitai a te mau Ite i ta ˈna hotera.
Te parau haapopou no nia i te haerea o te mau Ite
Te feia e tuu i to ratou tiaturiraa i nia i te Atua e hinaaro mau iho â ïa ratou e faaohipa i ta ˈna mau parau tumu i te pae no te nahonaho e te vai-mâ-raa. Na te reira i faaitoito ia ratou ia horoa noa ia ratou iho no te raveraa i te mau ohipa i roto i te tahoêraa. Ua ite-maitai-hia teie huru i roto i te mau tairururaa.
I Italia, ua hapono atu te tavana oire no Terni i te hoê niuniu i te feia atoa i amui mai i te tairururaa i tupu i roto i to ˈna oire: “Te hinaaro nei au e faaite atu ia outou i te faatura e te mau haamauruururaa a te oire taatoa no te hiˈoraa maitai ta outou i faaite i te huiraatira na roto i to outou faaohiparaa e faanahoraa i te mau fare i horoahia ˈtu ia outou ra. Te faatae atu nei matou i te tapao aroha i te taatoaraa o te feia i tae mai.”
I to ˈna iteraa i te manaˈo tauturu teie e turai nei i te mau Ite i to ratou faaineineraa i te tairururaa, ua parau te hoê faatere no te Aorai Pape paari no Mikkeli, i Finlande e: “Aita ta ˈu hoê noa ˈˈe faahaparaa, e haamauruururaa anaˈe râ. E mea faahiahia mau te manaˈo tauturu ta teie mau rave ohipa e faaite nei. E mea au roa ia mataitai i te mau taata oaoa o te au mau ra i ta ratou ohipa.”
Ua parau te hoê taata faahoro pereoo uta taata o tei haere atoa mai i te tairururaa i Nancy, i Farani, e: “Aita vau i mǎtau maitai i te mau Ite no Iehova; i teie nei râ, e manaˈo maitai ïa to ˈu no nia ia ratou, no te mea te mau parau atoa ta ˈu i faaroo no nia ia ratou, e tae roa mai i teie mahana, e mau parau hape anaˈe ïa. I teie nei râ, ua taui au i ta ˈu huru hiˈoraa. Mea fifi roa na ˈu ia faaite i te rahi o te hau e itehia nei i ǒ nei. Aita e turairairaa, aita e ririraa, e au ra e mea faanaho-maitai-hia te mau mea atoa.”
I Enna (Pergusa), i Sicile, ua nenei te hoê vea i te hoê rata i faataehia ˈtu e te hoê pǔpǔ taata e faaea ra i taua vahi ra o te haamauruuru ra i te mau Ite no to ratou haerea maitai no nia iho i te vai-mâ-raa, e ta ratou rave-maitai-raa i te mau parahiraa. Te parau ra te rata e: “E tia i te mau taata atoa ia pee i to ratou huru, tera râ hoi te ino, mea taa ê roa te ohipa e tupu ra i roto i te tahi atu â mau haaputuputuraa.”
E rave rahi te mau oreroraa parau e hohorahia i roto i taua mau rururaa ra no nia iho â râ i te peeraa i te mau huru maitai o te Atua. Te rohi nei râ te mau Ite no Iehova no te na reira. Ua itoitohia mai te tahi pae na roto i te mau haereraa i mua o ta ratou iho i rave aˈenei no te na reira.
Ua parau te hoê taata hoo vea no Edimbourg (Ecosse, tei pihai iho hoi ta ˈna fare toa i te vahi rururaa e: “Mea au roa na ˈu ia hiˈo i te mau Ite no Iehova i Murrayfield nei. E feia maitai roa ratou e te ite hoi i te peu maitai i roto i te fare toa — aita e turairaa, aita e amuamuraa, aita atoa e ruraa ia na mua te tahi i te tahi. Mea oaoa roa ia haere mai ratou i ǒ nei, e e mea maitai e e hoˈi faahou mai ratou i te mau matahiti atoa.”
Te parau atoa ra te hoê papai vea no Belgique e: “Aita i itehia aˈenei teie huru ohipa!” Ua parau atoa te hoê o to ˈna mau hoa e: “I to tatou nei tau, eita e manaˈohia e e nehenehe â te taata e faatupu i te hoê tairururaa rahi i roto i te au-taeae-raa mai teie te huru.”
Ua haere atoa mai o Tomas Bresky, no te tele no Tuete, i te rururaa i Lulea. Ua haapoto oia i to ˈna mau manaˈo i te na ôraa e: “E tupu mai te anaanatae rahi (...) i muri aˈe i to outou faaearaa i rotopu ia ratou tau mahana rii noa. E mea paari mau ratou i roto i to ratou faaroo, e mea aueue ore, e tiaturiraa puai to ratou i te Bibilia! O vai te ore e hinaaro e faaô atu i roto i te hoê faanahoraa maitai, te hoê faanahoraa o te nehenehe e faatamaa 10000 taata mai te mea ra e e mea ohie roa, e au ra e mea opere noa i te tahi tau faraoa e te tahi tau iˈa? O vai te ore e hinaaro i te tamarii faaea noa, faaoromai mai teie te huru? Te itehia ra i ǒ nei te nahonaho e te auraro.”
Te faaite nei te feia e bapetizohia ra i to ratou tiaturiraa ia Iehova
I roto i te mau rururaa, e taime te reira e nehenehe ai te tahi feia e amui mai e pûpû ia ratou no Iehova na roto i te bapetizoraa i roto i te pape. Te faaite maramarama ra te oreroraa parau na mua ˈˈe i taua oroa ra e te haapapu ra teie faaotiraa i te tiaturiraa i te Atua. I rotopu i te feia e bapetizohia ra, e rave rahi tei ite aˈena i te mau haamaitairaa no roto mai i taua tiaturiraa ra.
Ua bapetizohia o Noel Donaghue i te rururaa no Navan, i Irilane. Tau matahiti noa i teie nei, aita ta ˈna e tiaturiraa, te ora ra oia i roto i te hoê fare i faaruehia no Liverpool (Beretane). Ua hepohepo roa oia e aita to ˈna e tiaturiraa faahou i mua i te mau tupuraa o te ao nei, aita oia e anaanatae faahou ra i te ora. Ua ino roa te huru o to ˈna tino e ua manaˈo oia e haapohe ia ˈna iho. Inaha, i te avae febuare 1984, ua tâpûhia to ˈna nau avae e piti atoa ra no te toetoe.
I muri noa ˈˈe i taua matahiti ra, ua hoˈi atu oia i to ˈna vahi, i Irilane, i reira te mau Ite no Iehova te farereiraa ia ˈna. Aita i maoro, haere atura oia i te mau putuputuraa a te amuiraa e ua monohia ˈtura to ˈna hepohepo rahi i te tiaturiraa papu no nia i te oraraa no a muri atu. Te parau ra o ˈna e: “Ua riro te tuhaa matamua o taua matahiti ra ei mea peapea roa, area te piti ra, e mea oaoa mau ïa.” Ia ani-anaˈe-hia ˈtu ia ˈna e nafea oe ia haere e poro e to oe avae haavare, teie ta ˈna e pahono mai ma te faaite i to ˈna anaanatae: “I teie nei eita ïa to ˈu avae e toetoe faahou i te tau hiona!”
I rotopu i te mau taata e bapetizohia ra, te vai ra te tahi mau taata ruau o tei haapii atoa i te tuu i to ratou tiaturiraa i nia ia Iehova. O Claudine Adolphe atoa ïa te hoê o ratou, ua bapetizohia oia i te 91raa o to ˈna matahiti i te tairururaa mataeinaa o te faatupuhia i te tahua taaro no Colombes, i pihai iho ia Paris. E Ite no Iehova ta ˈna tamahine, e rave rahi matahiti teie nei, noa ˈtu to ˈna paari, ua haamata aˈera o Claudine i te hiˈopoa i te tiaturiraa e te huru oraraa o te mau Ite. No te mea hoi e ua pohe e rave rahi mau melo o to ˈna utuafare, ua huti mai oia i te hoê tamahanahanaraa rahi na roto i te mau faataaraa bibilia tei horoahia ˈtu ia ˈna ra no nia i te tia-faahou-raa. Ua opua oia e haapii i te Parau a te Atua e, inaha, ua tae roa oia i te ite i te parau no nia ia Iehova e ua tuu i to ˈna tiaturiraa i nia i te Atua o tei tǎpǔ mai e faahoˈi mai oia i te feia pohe i te ora.
E nehenehe atoa ta José Benito, tei baptizohia i Ferrol, i te fenua Paniora, e faaite mai i te mau haamaitairaa i noaa mai i te taata e tuu i to ˈna tiaturiraa i nia ia Iehova. I roto e maha matahiti, ua faaitoito noa oia ia matara mai oia mai roto mai te faatîtîraa a te avaava taero, aita râ oia i manuïa. I muri aˈe, haapii atura oia i te Bibilia e te mau Ite no Iehova. Te iteraa i te Parau a te Atua, apitihia mai hoi e te puai o ta te Atua i horoa mai, na te reira i tauturu ia ˈna ia upootia mai i taua faatîtîraa ra. Mea anaanatae iho â na ˈna te mau tumu parau i te pae varua. No reira, ia rave anaˈe oia i te avaava taero, e haere oia i roto i te fare inuraa aore ra i te mau poro aroâ, a poro ai i ta ˈna iho mau haapiiraa no nia ia Iesu e te hinaaro i te hau. E pii te feia no te oire ia ˈna ma te hoata e “te aposetolo”. I teie mahana, ua faaafaro oia i to ˈna oraraa ia au i te mau parau tumu a te Atua e ua haapii oia i te poro ma te au e te tano maitai.
Te mauruuru no te porotarama e te mau buka e mau vea apî
Ua faaoaoa te mau tairururaa maramarama o tei faatupuhia i roto e rave rahi mau fenua e te au-taeae-raa e vai ra i reira, i te mau taata i tae atu. Teie ta te hoê vahine, poro i te taime taatoa, i mutaa ihora i tavini na hoi oia e 43 matahiti ei vahine paretenia, i teie nei râ mahana, e ite oia no Iehova, i parau : “Te haamaere noa nei â teie au-taeae-raa nehenehe mau i rotopu i te mau nunaa atoa ia ˈu. Mai ta ˈu hoi e parau pinepine nei ia ˈu iho e: ‘O Iehova anaˈe te nehenehe e faanaho i te mau tairururaa mai teie te huru — e mau tupuraa otahi roa i roto i te hoê ao o te haere noa ˈtura i te amahamaharaa i roto i te mau tuhaa atoa o te oraraa.’”
Teie ta te hoê taata e toru ta ˈna tamarii, o tei haere mai mai Stoke-on-Trent, i Beretane i papai: “I roto i te mau oreroraa parau atoa, mai te mea ra e te vai ra te hoê haapiiraa e tano no tatou iho. I te mau ahiahi atoa, ia hoˈi matou i te fare, e haamauruuru matou ia Iehova i to ˈna horoaraa mai i te mau mea e hinaarohia ra e matou.”
I roto i te mau tairururaa reo paniora, ua oaoa roa te mau taata i tae mai i te mea e ua roaa ia ratou te buka ra Auxiliaire pour une meilleure intelligence de la Bible na roto i to ratou iho reo. I Grenade, i te fenua Paniora, te tiai noa ra te hoê Ite no Iehova, i te taime e titohia ˈi to ˈna pereoo i te vahi titoraa mori i mua noa ˈˈe i te vahi rururaa, ma te heheu noa i ta ˈna buka. I te iteraa oia i te tumu parau o te buka, ua parau ihora te hoê rave ohipa e: “Tera mau te mea e tano, te tahi mea e tauturu i te taata ia maramarama i te Bibilia.” Ua pûpû atu te taeae i ta ˈna tauturu e ua haamata ihora taua taata ra i te haapii i te parau a te Atua tau hebedoma i muri aˈe.
Te onoono maite ra te porotarama o te tairururaa i nia i te faufaaraa mau ia tuu i to tatou tiaturiraa i nia i te Atua e i roto i to ˈna Basileia, eiaha râ i nia i te mau faanahoraa a te taata nei. Te tiaturiraa iho â ïa a te mau Ite no Iehova, ta te hoê ïa papai vea no Italia mǎtau-maitai-hia i faaite na roto i te hoê haapurororaa a te afata teata i roto i te fenua taatoa e: “Te tiaturi papu mau ra ratou (...) i te hoˈiraa hanahana o te Mesia, poroi o te itehia ïa i roto i te faufaa apî. E nehenehe ta ˈu e parau e ua haapaehia teie tumu parau, eiaha noa na te Ekalesia anaˈe, na te taatoaraa râ o te mau haapaoraa kerisetiano rarahi atoa. Ua haamoe roa ratou i te reira mai roto mai i te tumu o te faaroo kerisetiano matamua. E na taua mau taatiraa ra [te mau Ite] i ite faahou i te reira. Mai te huru ra e, te hoê ïa ite-faahou-raa mau, te hoê ite-faahou-raa tano maitai.”
Na teie “ite-faahou-raa” i te mau haapiiraa tumu no te kerisetianoraa e nehenehe ai te mau Ite no Iehova e mono i te feaaraa na roto i te faaroo, te hepohepo na roto te manaˈo maitai e te tiaturi-ore-raa na roto i te tiaturi.Ua ite ratou eita roa ˈtu te Atua e haavare i te tiaturiraa o ta ratou e tuu ra i nia ia ˈna. Ua faaite papu mai teie rahiraa tairururaa e mea faufaa ia tiaturi i te Atua e ia faaite i te huru oraraa tei au maite i taua tiaturiraa ra. I te hopearaa o te rururaa, ua hoˈi te mau taata i ǒ ratou iho ma te faaoti papu e e ‘tiaturi ratou ia Iehova ma to ratou aau atoa ra’. — Maseli 3:5.
[Tapura i te api 30]
TABULA E VAI RA NO TE MAU TAIRURURAA 1987
Numera Rahiraa taata Numera
Fenua tairururaa i tae mai bap.
Allemagne 24 159361 1455
Autriche 5 24686 360
Belgique 7 31121 319
Danemark 5 23029 200
Espagne 15 105591 2394
Finlande 6 26144 284
France 19 138683 2705
Grande-Bretagne 15 155743 1212
Grèce 5 28811 418
Irlande 2 4326 61
Italie 34 221227 5496
Luxembourg 1 1458 8
Malte 1 674 13
Norvège 4 12703 218
Pays-Bas 9 43510 231
Portugal 12 55057 1102
Suède 10 30099 312
Suisse 5 19459 261
18 fenua no Europa 179 1081682 17049
23 fenua ê atu 233 1866875 23270
TAATOARAA 41 FENUA 412 2948557 40319
[Hohoˈa i te api 28]
Te aamu no nia ia Rahaba.
[Hohoˈa i te api 28]
Roberto González, Paniora.
[Hohoˈa i te api 29]
I nia: Claudine Adolphe, Farani.
I ropu: Te Tahua taaroraa rahi no Crystal Palace, Beretane.
Te bapetizoraa e taipe ïa no te pûpûraa ˈtu ia ˈna iho.