Te pohe-taue-raa o te aiû fanau apî—Nafea ia faaruru i to ˈna mauiui?
E ATI mauiui mau te pohe-taue-raa o te hoê aiû iti. Eita te hoê tamarii hiˈoraa maitatai roa e te oraora maitai hoi e ara faahou mai. Mea maamaa roa te reira, inaha, o vai hoi te manaˈo e e pohe te hoê tamarii na mua ˈˈe i to ˈna mau metua? Riro atura teie aiû iti, i poiherehia e to ˈna metua vahine, ei tumu no te mauiui rahia.
E haamata na metua i te faahapa ia raua iho. E manaˈo raua e na raua te hape mai te peu e ua pohe to raua aiû iti, no to raua haapao ore. ‘Eaha hoi ta mâua e nehenehe e rave na mua ˈtu no te ape i teie ati?’ ta raua ïa e uiui. I te tahi mau taime, e tae roa te tane i te faahapa i ta ˈna vahine ma te tumu ore e ma te ore atoa hoi e haapao i ta ˈna e rave ra. I to ˈna revaraa ˈtu i te ohipa, mea oraora maitai te tamarii. E i to ˈna hoˈiraa mai, ua pohe i roto i to ˈna roi. Eaha hoi ta ta ˈna vahine i rave? Tei hea roa oia i taua taime ra? E tia ia ˈna ia faaore i taua mau faahaparaa tumu ore ra i roto i to ˈna feruriraa mai te peu e eita o ˈna e hinaaro e ia ino roa to ˈna faaipoiporaa.
Ua farerei o Tottie, ta matou i faahiti iho nei i roto i te tumu parau matamua, i te hoê taime fifi mau. Teie ta ˈna e parau ra: “E tae roa mai i teie mahana, mai te peu e eita vau e haapao, e tupu faahou mai te manaˈo faahapa ia ˈu iho e te hepohepo rahi. E tia hoi ia ˈu ia feruri oioi noa e ia faarue i taua mau manaˈo ino ra. Ua riro te mau pure ei faaitoitoraa rahi no ˈu iho. I roto i ta ˈu mau pure, ua ani vau i te tauturu no te hiˈopoa maite i ta ˈu huru feruriraa e no te rave mai i te hoê huru feruriraa maitai.”
Eaha ta te feia tapiri mai e nehenehe e rave no te turu ia raua ta ˈna tane? Teie te vahi peapea ta Tottie e faataa nei: “Te rave nei te tahi pae mai te mea ra e aita o Katie i ora aˈenei. Ahiri pai e te taa ra ia ratou e te hinaaro nei mâua e paraparau no nia i ta mâua tamahine iti. E huru rapaauraa hoi te reira. No mâua, e riro noa ïa o Katie ei aiû iti nehenehe roa, e te hinaaro nei mâua e haamanaˈo noa ia ˈna, eiaha râ e haamoe i to ˈna hohoˈa. No reira, no te aha ïa e mǎtaˈu ai i te paraparau no nia i taua tumu parau nei?”
E tia râ ia ite e eita te taatoaraa o te mau metua e hinaaro e faahiti i te parau no nia i ta ratou aiû. Na te taata ïa e haere atu e farerei i te mau metua, e feruri maitai i te mea ta ˈna e parau atu.
Te faarururaa ˈtu i te mauiui
E taa ê te mau huru e faatupuhia e te mauiui, ia au i te mau taata e to ratou huru oraraa. Ia au i te hoê tuatapaparaa i ravehia i te mau Etats-Unis no nia i te pohe-taue-raa o te aiû, e taeahia, e faito au noa hoi teie, e toru matahiti “e itea-faahou-hia mai ai [i te mau metua] te oaoaraa ta ratou i manaˈo e ua naeahia ia ratou na mua ˈˈe i te poheraa o te aiû”.
E maha ahuru matahiti to Benoît raua o Anne. E rave o Benoît i te ohipa i nia i te mau roro uira. A 12 matahiti i teie nei, ua pohe ta raua tamahine iti o Rachel, e i taua tau ra aita i taa-maitai-hia ˈtura te maˈi e haapohe taue noa i te tamarii. Noa ˈtu e ua hiˈopoa te hoê taote i te aiû iti i te po na mua ˈtu, ua mǎrô te mutoi ia tâpûhia te tino no te hiˈopoa i roto. “I taua taime iho ra, aita mâua i uiui aˈe i te hoê uiraa, ta Anne ïa e faatia ra. I muri iho roa, ua ite aˈera mâua e ua tapao te mutoi i te tahi mau vahi ninamu i nia i te arapoa o Rachel, e ua manaˈo oia e ua hamani-ino-hia oia. Ua itehia ˈtura e na te pohe i faatupu i taua mau tapao ninamu ra — e piti na tafetafeta toto, e parauhia tafetafeta o te tino pohe, mai te mau pepe ra te huru. Aita te tâpûraa e te hiˈopoaraa o te tino i faaite mai i te hoê tumu i pohe ai te tamarii e inaha, ua parauhia ˈtura e e ua roohia oia i te pohe-taue-raa o te aiû fanau apî.”
Eaha te huru o Benoît raua o Anne i mua i taua ati ra? Teie ta Benoît e pahono ra: “Tei te Piha o te Basileia vau i haere mai ai te hoê hoa e faaite mai ia ˈu e te titau ru maira to te fare ia ˈu. I to ˈu tapaeraa ˈtu i te fare, ua faaitehia maira i te ati. Aita vau i hinaaro e tiaturi i te reira. O vau te taata hopea i tapeapea ia Rachel i taua po ra e i teie nei, ua pohe ïa oia. Ua taˈi ihora vau e o Anne atoa hoi. I taua anaˈe ra hoi taime to ˈu taˈiraa.”
A ara mai na!: “Eaha to orua huru i te taime hunaraa?”
“Te vahi maere, oia hoi i te hunaraa maˈi, aita mâua o Anne i taˈi. Ua taˈi pauroa te taata, aita râ mâua i taˈi.” Na Anne e paraparau mai i teie nei: “Oia mau, teie râ ua oto mau â vau no mâua toopiti atoa ra. Ia manaˈo vau, ua taa maitai ia ˈu i te ati, tau hebedoma noa i muri iho, i te hoê mahana o vau anaˈe iho i te fare. Ua taˈi vau i te mahana taatoa. Teie râ, te manaˈo nei au e ua tauturu te reira ia ˈu, no te mea ua tamǎrû te reira ia ˈu. E ohipa hinaarohia iho â e au, te taˈiraa i te pohe o to ˈu aiû iti. I to ˈu manaˈoraa, e tia iho â ia vaiiho i te taata e oto ra ia taˈi. Noa ˈtu e e hinaaro iho â tatou e parau atu ia ratou e: ‘Eiaha e taˈi’, mea pinepine eita te reira e tauturu ia ratou.”
A ara mai na!: “Eaha te tauturu ta te feia tapiri mai i horoa mai i roto i taua taime fifi mau ra, e eaha te mau mea, i to orua manaˈoraa, o te ore roa ˈtu e tamahanahana?”
Na Anne e pahono mai: “Ua haere mai te hoê hoa e faanehenehe i te fare e aita hoi au i ani noa ˈtu i te hoê mea. Ua haere mai vetahi pae e tunu i te maa na mâua. Ua tamǎrû te tahi atu mau taata ia ˈu na roto i te tauahi-noa-raa mai ia ˈu — aita hoê aˈe parau, te hoê noa râ tauahiraa. Aita vau e hinaaro ra e paraparau. Aita vau e hinaaro ra e na nia iho noa i te faatia i te ohipa i tupu. Aita vau e hinaaro ra i taua mau uiraa ra o te ore e nehenehe e ui atu, o te turai ia ˈu ia manaˈo e ua hape vau. O vau te metua vahine; e ahani e e ravea ta ˈu, ua faaohipa ïa vau i te reira no te faaora ia Rachel.”
Teie â ta Benoît e parau ra: “I te tahi mau taime, ua faaroo mâua i te tahi mau parau, e ere iho â ïa i te mau parau faaino, tera râ, e ere roa ˈtu i te parau tamahanahana; ei hiˈoraa: ‘E kerisetiano tatou, eita ïa e tia ia oto tatou mai te tahi atu mau taata.’ Ua ite au i te reira. Teie râ, ia pohe ta oe tamarii, eita ta te tiaturiraa no te tia-faahou-raa e nehenehe e tapea ia oe ia taˈi e ia oto. Inaha, aita anei o Iesu i taˈi i te poheraa to ˈna hoa o Lazaro, teie râ, ua ite hoi oia e e faatia faahou mai oia ia ˈna.”
Te parau râ o Anne e: “‘Ua ite au i to oe manaˈo’, o te hoê atoa ïa parau rii hape roa. Te taa ra ia mâua e aita teie parau i parauhia na roto i te hoê manaˈo ino, teie râ, mai te peu e aita ta taua taata ra e tamarii i pohe, eita atoa ïa ta ˈna e nehenehe e taa i to ˈu manaˈo. O oe anaˈe iho te nehenehe e taa i taua mau huru ra. Parau mau, e nehenehe te rahiraa o te mau taata e faaite mai i to ratou maitai, mea iti roa râ te taata o te nehenehe mau â e taa e eaha ta vetahi ê e hinaaro ra.”
A ara mai na!: “Ua faatupu anei te poheraa o Rachel i te tahi mau fifi i rotopu ia orua?”
Ua pahono oioi maira o Anne e: “E, o te ohipa mau hoi i tupu. I to ˈu manaˈoraa, mea taa ê roa to mâua huru faaiteraa i to mâua mauiui. Ua tuu haere o Benoît i te mau hohoˈa o Rachel i roto i te fare taatoa. Aita roa ˈtu vau i hinaaro e ia ravehia te reira. Aita vau i hinaaro i taua huru faahaamanaˈoraa ra. Aita vau i hinaaro e ia manaˈohia e te haamori ra mâua i te hoê taata pohe. Inaha, ua taa maitai ia Benoît i to ˈu mau manaˈo e ua tatara ihora oia i te mau hohoˈa.”
A ara mai na!: “Eaha te huru o Stéphanie iti, te tuahine o Rachel?”
“I roto i te hoê area taime i muri aˈe i te poheraa o Rachel, ua riaria oia e ia pohehia oia i te maˈi. Te mǎtaˈu ra oia e e haapohe atoa te maˈi ia ˈna. I te omuaraa atoa, aita o ˈna i hinaaro e haere e taoto. I muri aˈe râ, ua ore ïa. I muri aˈe i te fanauraahia mai o Amélie, ta mâua aiû iti apî, e haapeapea noa hoi o Stéphanie no ˈna. Eita hoi o ˈna e hinaaro e ia pohe oia, e ia hotahota aore ra ia putahia oia i te toetoe, e peapea roa ïa oia no to ˈna tuahine iti.”
Faaitoitohia na roto i te hoê tiaturiraa papu
Eaha te tia ia manaˈo no nia i te faaohiparaa i te mau raau tamǎrû i roto i te area taime otoraa? Teie ta Bernard Knight, te hoê taata aravihi i roto i taua tuhaa ra, e parau ra: “Ua haapapuhia e eita te rave-hua-raa i te mau raau tamǎrû e manuïa mai te peu e e patoi atu te reira i te ohipa matauhia o te hevaraa e te otoraa. E tia ia faaruru i te ati, ia mauiui i te reira e i te pae hopea, ia faatitiaifarohia na roto i te feruriraa, mai te peu râ e haamaorohia ˈtu â teie tereraa o te mau ohipa na roto i te horoa-rahi-raa ˈtu i te raau i te metua vahine, e riro ïa teie mau ohipa i te taere roa ˈtu aore ra i te ore e tupu maitai.”
Ua ani o A ara mai na! ia Benoît e eaha te mea i tauturu ia raua ta ˈna vahine, i roto i taua ati ra.
“Te haamanaˈo ra vau e ua tauturu mau â te oreroraa parau no te hunaraa ia mâua. Te manaˈo i faaitoito roa ˈˈe ia mâua i taua mahana ra, o te tiaturiraa ïa no te tia-faahou-raa. Mea puai mau â te mauiui o te moeraa ta mâua tamahine, teie râ, ua iti mai to mâua mauiui maoti te tiaturiraa e horoahia mai nei e te Atua na roto i te Mesia, oia hoi te farerei-faahou-raa ia ˈna i nia i te fenua nei. Maoti te Bibilia, ua ite mâua e e nehenehe te pohe e arohia. Na roto i te tauturu a te mau Papai, ua faaite maira te taata orero e aita o Rachel i riro mai ‘ei melahi iti’ i roto i te raˈi aore ra aita o ˈna e tiai ra i roto i te po limepo ia faaorahia mai oia no te haere atu i roto i te raˈi. Te taoto noa ra oia i roto i te apoo i reira te huitaata atoa nei e haere ai.” — Hiˈo Ioane 5:28, 29; 11:11-14; Koheleta 9:5.
A ara mai na!: “Eaha ta outou e pahono atu i te feia e parau nei e ‘ua rave te Atua ia ˈna’?”
“E Atua miimii ïa te reira, o te rave i te mau aiû iti mai roto atu i to ratou mau metua. Mea papu maitai te faataaraa a te Bibilia i roto i te Koheleta 9:11: ‘E tau râ e te tiaia noa to te taata atoa ra.’ Area te Salamo 51:5 ra, te faaite maira oia e e tiaraa taata tia ore to tatou e mea hara anaˈe tatou pauroa mai to tatou iho â hamaniraahia mai; no reira, ua faautua-pauroa-hia te taata i te pohe, e te reira no te mau tumu huru rau. I te tahi mau taime, e tairi te pohe na mua ˈˈe i te fanauraa — mea pohe ïa te tamarii e fanauhia mai. Area o Rachel ra, ua roohia oia i te tahi mea taa-ore-hia i to ˈna aruaruraa ra, e aita to ˈna tino i nehenehe e patoi i te reira; o te hoê ïa tupuraa manaˈo-ore-hia.”
I te mau mahana atoa, tau tausani metua teie e ite nei i ta ratou aiû i te poheraa. I roto e rave rahi mau tupuraa, e mau aiû iti ïa o te roohia i te pohe-taue-raa o te aiû. E tuhaa rahi ta te mau hoa, te mau taote, te mau melo i te pae no te utuuturaa maˈi e te mau taata faaitoito aroha mau, i roto i taua mau tupuraa mauiui mau ra (hiˈo i te tabula i pihai iho mai). Hau atu, e nehenehe te ite papu no nia i te mau opuaraa a te Atua no nia i te huitaata nei e faaitoito mau i te mau metua e oto nei.
Mai te peu e e hinaaro outou e ite hau atu â i te parau no te tǎpǔ a te Atua no nia i te tia-faahou-raa e te hoê oraraa tia i nia i te fenua nei, eiaha e tiai e a haere e farerei i te mau Ite no Iehova fatata roa mai i to outou vahi. E oaoa roa ïa ratou, e aita e mea e titauhia ia outou, i te tauturu ia outou ia ite mai i te tamǎrûraa i roto i te Parau a te Atua.
[Nota i raro i te api]
a Mai te peu e e hinaaro outou i te mau haamaramaramaraa hau atu e faaite e mea nafea ia faaruru atu i te moeraa o te hoê tamarii, a taio i te numera no te 8 no atete 1987 o te A ara mai na!.
[Tumu parau tarenihia i te api 24]
Te tahi mau manaˈo no te tauturu i te mau metua e oto nei
Ta outou e nehenehe e rave
1. Ia vai ineine noa outou. A tunu i te maa na ratou, a faanehenehe i to ratou fare, a haere i te fare toa, a haapao i te tahi atu mau tamarii.
2. A faaite i to outou tapao aroha e to outou peapea i mua i taua poheraa ra.
3. A vaiiho i te mau metua ia faaite mai i to ratou mau manaˈo hohonu e to ratou oto mai te peu e e hinaaro ratou e na reira.
4. A faaitoito ia ratou ia faaoromai e ia ore e faahepo rahi roa ia ratou iho.
5. Mai te peu e e hinaaro ratou e paraparau no nia i ta ratou aiû i pohe, a vaiiho ia ratou, e o outou ra, a faahaamanaˈo i te mau huru maitatai o te aiû.
6. A haapao taa ê atu i te mau taeae e te mau tuahine o te aiû iti i pohe, noa ˈtu e eaha te maoro.
7. A rave ia ore te mau metua e faahapa ia ratou iho. A faaitoito atu ia ratou ma te haapapu atu e ua rave ratou i te mau mea atoa ta ratou e nehenehe e rave. A faahiti atu i te mau ohipa tia e te maitai no nia i te aupururaa ta ratou i faaite atu i te tamarii.
Eiaha roa ˈtu e na reira
1. Eiaha e ape atu ia ratou no te mea eita outou e ite e nafea râ i mua ia ratou. Mea maitai aˈe te hoê tauahiraa aroha mau i te ore roa ˈtu e haere mai e farerei.
2. Mai te peu e aitâ ta outou tamarii i pohe aˈenei, eiaha e parau atu e ua ite outou i to ratou mau manaˈo.
3. Eiaha roa ˈtu outou e faahapa ˈtu aore ra e parau atu e eaha te tia ia ratou ia manaˈonaˈo aore ra ia rave.
4. Eiaha e mâmû roa ia faahiti ratou i te parau no te tamarii i pohe. Eiaha e mǎtaˈu atu i te paraparau no nia ia ˈna — e hinaaro ratou i te faaroo i te mau parau oaoa no nia ia ˈna.
5. Eiaha e faahiti i te tahi mau manaˈo aore ra te tahi mau haapiiraa e tia ia hutihia na roto i te poheraa o te tamarii. No to ratou oto rahi, eita ta te mau metua e nehenehe e ite i hoê “vahi maitai” i roto i to ratou ati.
6. Eiaha e faahaamanaˈo atu e te vai râ ta ratou mau tamarii aore ra e fanau faahou ratou i te tamarii i muri aˈe. Eita roa ˈtu te hoê tamarii e nehenehe e mono mai i tei pohe.
7. Eiaha e faarahi atu i to ratou manaˈo faahapa ia ratou iho na roto i te imiraa eaha te hape i ravehia i te fare aore ra i te fare maˈi.
8. Eiaha e faahiti i te mau parau faaroo matau-noa-hia e faahapa nei i te Atua.
(No roto mai te tahi tuhaa o teie tabula i te hoê faataaraa parau i papaihia e Lee Schmidt, Pû ohiparaa no te tauturu i te mau metua i roto i te oto, Santa Monica, Kalafonia.)