No te aha e faaite ai i te mea ino?
“TE TAATA e faaite noa ˈtu i te tahi mea, e riro ïa oia ei enemi no te huiraatira,” o ta vetahi ïa e parau ra i Afirika Tooa o te râ. O te ohipa ïa i tupu i nia ia Olu i to ˈna pariraa i to ˈna tuaana e ua taoto oia i to ˈna tuahine. “E haavare ta oe!” o ta te tuaana ïa i tutuô. Ua taparahi ino roa ˈtura oia ia Olu, tiahi atura ia ˈna i rapae i te fare o te utuafare, e tutui atura i te mau ahu atoa o Olu. Ua turu atu te feia o te oire iti i te tuaana. Aita o Olu i farii-faahou-hia i roto i te oire iti, ua tia ia ˈna ia haere. I muri noa ˈˈe râ te iteraahia e ua hapû te tamahine ra, taa ˈtura i te huiraatira e ua faaite iho â o Olu i te parau mau. Ua faˈi atura te tuaana i ta ˈna ohipa, e ua farii-faahou-hia o Olu. Ua nehenehe hoi e tupu te tahi atu mau ohipa taa ê. Ua nehenehe hoi o Olu e haapohehia.
Papu maitai e eita te feia o te ore e here ra ia Iehova e au ia faaitehia ta ratou hara. E peu matauhia e te taata hara e patoi i te aˈo e e inoino i te taata e aˈo mai ia ˈna. (A faaau e te Ioane 7:7.) Eita ïa e maerehia e e rave rahi o te mamû noa ra mai te ofai, eita ratou e faaite i te mau hara a vetahi ê i te feia e mana to ratou no te aˈo i taua mau taata ra.
A mauruuru i te faufaaraa o te aˈo
I rotopu râ i te nunaa o Iehova, mea taa ê to ratou haerea i mua i te aˈo. Te mauruuru rahi nei te mau tane e te mau vahine paieti i te faanahoraa ta Iehova i rave no te tautururaa i te feia e hara ra i roto i te amuiraa kerisetiano. Te farii nei ratou i teie huru aˈo mai te hoê faaiteraa o to ˈna aroha hamani maitai.—Hebera 12:6-11.
E nehenehe e faahohoˈa te reira na roto i te tahi ohipa i tupu i roto i te oraraa o te Arii ra o Davida. Noa ˈtu e e taata parau-tia oia mai to ˈna apîraa mai â, i te hoê râ taime, ua rave oia i te hara ino mau. Na mua, ua faaturi oia. I muri iho, no te huna i ta ˈna hara, ua faanaho oia e ia haapohehia te tane a te vahine ta ˈna i faaturi. Tera râ, ua faaite o Iehova i te hara a Davida i te peropheta ra o Natana, o tei farerei roa ˈtu ia Davida ma te itoito no te reira. Na roto i te faaohiparaa i te hoê faahohoˈaraa puai mau, ua ani atura o Natana ia Davida e eaha te rave i nia i te hoê taata taoˈa e mea rahi ta ˈna mau mamoe, tera râ, ua rave e ua haapohe oia i te pinia mamoe hoê, te animala poiherehia, a te hoê taata taoˈa ore no te faaoaoa i to ˈna hoa. Tupu atura te au ore e te riri o Davida, e tiai mamoe oia na mua ˈˈe. Na ô atura oia e: “O te taata i na reira ra, e au ia ˈna te pohe.” Ua faaohipa ˈtura o Natana i te faahohoˈaraa i nia Davida, ia ˈna i parau e: “O oe â taua taata ra.”—Samuela 2, 12:1-7.
Aita o Davida i riri ia Natana; aita atoa oia i tamata i te paruru ia ˈna aore ra i te patoi i te pariraa. Ua haaputapû rahi ra te aˈo a Natana i to ˈna haava manaˈo. No te mauiui o to ˈna aau, ua faˈi atura Davida e: “Ua hara vau ia Iehova.”—Samuela 2, 12:13.
Na roto i to Natana faaiteraa i te hara a Davida, e to ˈna aˈoraa ˈtu ia ˈna ma te paieti, ua tupu mai te mau faahopearaa maitatai. Noa ˈtu e aita o Davida i paruruhia i te mau faahopearaa iino o ta ˈna hara, ua tatarahapa oia e ua faahau faahou oia e o Iehova. Eaha te manaˈo o Davida no nia i teie huru aˈo? Teie ta ˈna i papai: “A papai mai te taata parau-tia ra ia ˈu, e mea hamani maitai ïa; e aˈo mai hoi oia ia ˈu ra, e riro ïa mai te monoˈi maitai ra, e ore tau upoo e paruparu i te reira.”—Salamo 141:5.
I to tatou nei tau atoa, e nehenehe te mau tavini o Iehova e rave i te hara ino mau, e tae noa ˈtu i te mau tavini tei tapea i to ratou haapao maitai e rave rahi matahiti te maoro. I te mea e ua ite ratou e e nehenehe te mau matahiapo e tauturu, te haere nei te rahiraa e farerei ia ratou. (Iakobo 5:13-16) I te tahi râ mau taime, e tamata paha te hoê taata rave hara i te huna i ta ˈna hara, mai ta te Arii ra o Davida i rave. Eaha te tia ia tatou ia rave ia ite anaˈe tatou i te tahi hara ino mau i roto i te amuiraa?
Na vai te hopoia?
Ia ite anaˈe te mau matahiapo i te tahi hara ino mau, e haere ratou e farerei i te taata hapa no te horoa ˈtu i te tauturu e te aˈo e titauhia. E hopoia na te mau matahiapo i te haavaraa i taua mau taata ra i roto i te amuiraa kerisetiano. Ma te ara maitai i to ˈna huru tupuraa i te pae varua, e tauturu e e aˈo ratou i te taata e rave ra i te hoê ohipa maamaa aore ra hape.—Korinetia 1, 5:12, 13; Timoteo 2, 4:2; Petero 1, 5:1, 2.
E mai te peu e e ere outou i te matahiapo e ua ite outou i te tahi hara ino mau a te tahi atu Kerisetiano? Te vai ra te mau faaueraa i roto i te Ture ta Iehova i horoa na te nunaa Iseraela. Ua faaite te Ture e ia ite noa ˈtu te hoê taata i te mau ohipa apotata, orure hau, taparahi taata, e te tahi atu mau ohipa iino mau, e hopoia ïa na ˈna i te faaiteraa i te reira e i te haapapuraa i te mea ta ˈna i ite. Te na ô ra te Levitiko 5:1 e: “Ua ite te taata i te parau tǎpǔ ra, e ua riro oia ei ite, e eita oia e faaite i ta ˈna i hiˈo, e ta ˈna hoi i ite ra, ua hara ïa oia, ua hopoi i te hara i nia ia ˈna iho.”—A faaau e te Deuteronomi 13:6-8; Esetera 6:2; Maseli 29:24.
Noa ˈtu e aita ratou i raro aˈe i te Ture a Mose, e nehenehe te mau Kerisetiano i teie mahana e arataihia e te mau faaueraa tumu no roto mai i te reira. (Salamo 19:7, 8) No reira, ia ite anaˈe outou i te tahi hara ino mau a te hoê hoa kerisetiano, eaha te tia ia outou ia rave?
A faatitiaifaro i te fifi
Na mua roa, e mea faufaa ia haapapu maitai e ua tupu mau anei te hara ino mau. “Eiaha oe ia riro ei ite haavare i to taata tupu ra,” o ta te taata paari ïa i parau. “Eiaha to vaha ia haavare ia vetahi ê.”—Maseli 24:28.
E opua paha outou e haere roa e farerei i te mau matahiapo. E ere i te mea ino ia na reira. Tera râ, te haerea here roa ˈˈe, o te farereiraa ïa i te taata hapa. Peneiaˈe aita te mau ohipa i tupu mai tei manaˈohia. Aore ra te faatitiaifaro ra paha te mau matahiapo i te fifi. A tauaparau ma te hau no nia i te fifi e te taata. Mai te peu e te vai râ te tahi tumu no te tiaturi e ua tupu mau â te hoê hara ino mau, a faaitoito ia ˈna ia haere e farerei i te mau matahiapo no te ani i te tauturu, e a faataa ia ˈna e mea paari ia na reira. Eiaha e faaiteite i te fifi ia vetahi ê, no te mea e riro ïa ei afai parau.
Mai te peu e aita taua taata ra i faaite i te mau matahiapo i roto i te hoê area taime au noa, na outou ïa e faaite. E tauaparau ïa hoê aore ra e piti matahiapo i te fifi e te taata i parihia. E tia i te mau matahiapo ia ‘ui, ia imi maite, e ia tamau maite hoi i te ui’ no te ite e ua ravehia anei te hara. Mai te peu e oia, e faatitiaifaro ïa ratou i te fifi ia au i te mau aratairaa a te mau Papai.—Deuteronomi 13:12-14.
E titauhia e piti aˈe ite no te haapapuraa e ua ravehia te hara. (Ioane 8:17; Hebera 10:28) Mai te peu e e patoi te taata i te pariraa e o outou anaˈe te haapapu ra e ua hara oia, e vaiihohia ïa te reira i roto i te rima o Iehova. (Timoteo 1, 5:19, 24, 25) E ravehia te reira ma te ite e ua “maheu roa” te mau mea atoa i mua ia Iehova e mai te peu e ua hara mau â te taata, e ‘roo-mau-hia’ oia e ta ˈna mau hara.—Hebera 4:13; Numera 32:23.
A feruri na râ e e patoi te taata i te pariraa e o outou anaˈe tei ite i ta ˈna hara. E nehenehe anei outou e parihia i teie nei e ua haavare outou? Eita, mai te peu e aita outou i afai i te parau i te feia e ere no ratou teie fifi. E ere i te faaino ia faaite i te mau huru tupuraa e haafifi ra i te hoê amuiraa i te feia e mana to ratou e e hopoia na ratou i te tiaauraa e i te faatitiaifaroraa i te mau fifi. Inaha, te tu ra te reira i to tatou hinaaro e rave noa i te mea tia e i te mea taiva ore.—A faaau e te Luka 1:74, 75.
Te tapearaa i te huru moˈa i roto i te amuiraa
Te hoê tumu e faaitehia ˈi te hara, no te parururaa ïa i te mâraa o te amuiraa. E Atua mâ, e e Atua moˈa o Iehova. Te titau ra oia i te feia atoa e haamori ra ia ˈna ia vai mâ noa i te pae varua e i te pae morare. Te faaue ra ta ˈna Parau faauruahia e: “Mai te tamarii faaroo ra, eiaha e faaau ia outou iho i to outou mau hinaaro i mutaa iho i to outou mauaraa ra; mai ia ˈna hoi i parau mai ia outou e moˈa ra, ia moˈa atoa outou i ta outou mau parau atoa: ua oti hoi i te papaihia e, Ia [moˈa] outou; te [moˈa] nei hoi au.” (Petero 1, 1:14-16; MN) E nehenehe te feia e rave ra i te mea viivii aore ra te hara e faaino e e faatae mai i te au ore o Iehova i nia i te amuiraa taatoa mai te peu e eita te fifi e faatitiaifarohia aore ra eita ratou e tiavaruhia.—A faaau e te Iosua pene 7.
Te faaite ra te mau rata a te aposetolo Paulo na te amuiraa kerisetiano i Korinetia e mea nafea te faaiteraahia te hara i te tururaa i te mâraa o te nunaa o te Atua i reira. I roto i ta ˈna rata matamua, teie ta Paulo i papai: “I parauhia e taiata tei ǒ outou na, e taiata hoi aore roa i itea i ǒ te Etene atoa ra, tei te hoê taata te vahine a to ˈna ihora metua tane.”—Korinetia 1, 5:1.
Aita te Bibilia e faataa maira ia tatou e na vai i faaite taua ohipa ra i te aposetolo. Peneiaˈe, na Setephano, na Phoratunato, e na Ahaiko i faaite atu ia Paulo i te huru tupuraa, na Korinetia mai hoi ratou e tae atura i Ephesia, to reira hoi o Paulo. Ua tae atoa mai ta Paulo rata haamaramaramaraa no ǒ mai i te amuiraa kerisetiano no Korinetia. Noa ˈtu e mea nafea to ˈna iteraa, i te taime a faaitehia ˈi te huru tupuraa ia Paulo e te mau ite papu maitai, ua nehenehe ïa oia e horoa i te aratairaa no te faatitiaifaro i te fifi. “E faataa ê atu outou i taua taata parau ino i roto ia outou na,” o ta ˈna ïa i papai. Ua tiavaruhia taua taata ra i rapaeau i te amuiraa.—Korinetia 1, 5:13; 16:17, 18.
Ua horoa mai anei te faaueraa a Paulo i te mau faahopearaa maitatai? Oia mau! E au ra e ua taa i taua taata ra te hara ta ˈna i rave. I roto i te piti o ta ˈna rata na to Korinetia, ua faaue o Paulo i te amuiraa ia ‘faaore i te hara, e ia haamahanahana ˈtu’ i te taata tei tatarahapa. (Korinetia 2, 2:6-8) No reira, na roto i te faaiteraa i te hara, ua tamâhia te amuiraa e ua fanaˈo faahou te taata o tei faaino i to ˈna mau taairaa e te Atua i te farii maitai o te Atua.
Te ite ra tatou i te tahi atu hiˈoraa i roto i te rata matamua a Paulo na te amuiraa kerisetiano i Korinetia. I teie taime, ua faahiti te aposetolo i te iˈoa o te mau ite o tei faaite ia ˈna i te fifi. Teie ta ˈna i papai: “Ua faaitehia mai au ia outou, e au mau taeae, e to te fetii o Heloe e, e mârôraa tei roto ia outou.” (Korinetia 1, 1:11) Ua ite o Paulo e ua faatupu teie mârôraa, e te faahanahanaraa i te taata ma te tano ore, i te hoê haerea amahamaha o te nehenehe e faaore i te tahoêraa o te amuiraa. No reira, no to ˈna tapitapi rahi no te maitai i te pae varua o to ˈna mau hoa faaroo i reira, ua ohipa oioi o Paulo e ua papai oia i te mau aˈoraa i te amuiraa.
I teie mahana, te rohi nei te rahiraa o te mau taeae e te mau tuahine i roto i te mau amuiraa ati aˈe te fenua nei, no te aupuru i te mâraa o te amuiraa i te pae varua na roto i te tapea-tataitahi-raa i te hoê tiaraa fariihia i mua i te Atua. Te mauiui nei vetahi i te na reiraraa; ua pohe atoa vetahi i to ratou tapearaa i to ratou taiva ore. Papu maitai e na roto i te faatiaraa aore ra te hunaraa i te hara, aita ïa e haafaufaahia ra teie mau tutavaraa.
Te tauturu no te feia e hara ra
No te aha vetahi, o tei rave i te hara rahi, e ore ai e haere e farerei i te mau matahiapo o te amuiraa? Mea pinepine no te mea aita ratou i ite i te mau maitai e haere e farerei i te mau matahiapo. Te manaˈo hape nei vetahi e mai te peu e e parau ratou, e faaitehia ïa ta ratou hara i mua i te amuiraa taatoa. Te hape nei vetahi i te manaˈoraa e mea ino roa ta ratou hara. Area vetahi atu ra, te manaˈo noa ra ratou e e nehenehe ta ratou e faaafaro ia ratou iho ma te ore e ani i te tauturu a te mau matahiapo.
Tera râ, te hinaaro nei teie mau taata rave hara i te tauturu here a te mau matahiapo o te amuiraa. Ua papai o Iakobo e: “Te pohe ra anei te hoê o outou i te maˈi? e tii oia i te mau peresibutero o te ekalesia ra, e na ratou e pure ia ˈna, ma te faatahinu ia ˈna i te monoˈi i te iˈoa o [Iehova] ra. E e ora taua maˈi ra i te pure faaroo, e na [Iehova] oia e faatia i nia; e i rave na oia i te hara ra, e faaorehia ta ˈna hara.”—Iakobo 5:14, 15; MN.
Auê ïa faanahoraa faahiahia mau e tauturu i te feia e hara ra ia faaapî faahou i to ratou huru pae varua! Na roto i te faaohiparaa i te mau aˈoraa tamǎrû no roto mai i te Parau a te Atua e na roto i te pureraa no ratou, e nehenehe te mau matahiapo e tauturu i te feia e maˈihia ra i te pae varua ia hoˈi mai i to ratou mau haerea hape. No reira, maoti ratou i te manaˈo e ua faautuahia ratou, e ite pinepine te feia e tatarahapa ra i te tamahanahana e te tamǎrûraa ia farerei anaˈe ratou i te mau matahiapo here. Ua taiata te hoê taurearea tane no Afirika Tooa o te râ e ua huna oia i ta ˈna hara tau avaˈe te maoro. I muri aˈe i te iteraahia ta ˈna hara, ua na ô atu oia i te mau matahiapo e: “Ua hinaaro vau e ia uiui mai te tahi taata no nia i to ˈu taiataraa e taua tamahine ra! Ua riro ei tamǎrûraa i to ˈu faaiteraa i ta ˈu hara.”—A faaau e te Salamo 32:3-5.
Te hoê ohipa o te here niuhia i nia i te mau faaueraa tumu
“Mai te pohe mai” te mau tavini bapetizohia o te Atua “e tei te ora mai nei.” (Ioane 1, 3:14) Mai te peu râ e ua rave ratou i te hara ino roa, ua hoˈi faahou ïa ratou i te pohe ra. Mai te peu e eita ratou e tauturuhia, e nehenehe ratou e etaeta i roto i te hara, eita ratou e hinaaro e tatarahapa e e hoˈi faahou i te haamoriraa i te Atua mau.—Hebera 10:26-29.
Te faaiteraa i te hara, e ohipa ïa o te tapitapiraa mau no te taata rave hara. Ua papai o Iakobo e: “E au mau taeae ra, ia hahau ê te hoê o outou i te parau mau nei, e na te hoê oia i faahoˈi mai; ia ite mai hoi taua taata ra, e o te faahoˈi mai i te taata hara i taua eˈa hapa na ˈna ra, e [“nephe,” MN] te ora ia ˈna i te pohe, e hara rahi te moe ia ˈna ra.”—Iakobo 5:19, 20.
No reira, no te aha e faaite ai i te mea ino? No te mea e faatupu te reira i te mau faahopearaa maitatai. Oia mau, te faaiteraa i te hara, e ohipa ïa o te here kerisetiano niuhia i nia i te mau faaueraa tumu, tei ravehia no te Atua, no te amuiraa, e no te taata rave hara. I te mea e te turu ra te melo tataitahi o te amuiraa ma te taiva ore i te mau aveia parau-tia a te Atua, e haamaitai rahi ïa Iehova i te amuiraa taatoa. Ua papai te aposetolo Paulo e: “Na ˈna [Iehova] e haapapu ia outou e tae noa ˈtu i te hopea, eiaha ei faainoraa, i te mahana o to tatou Fatu o Iesu Mesia ra.”—Korinetia 1, 1:8.
[Hohoˈa i te api 26]
E tapao no te here ia faaitoito i te hoê Ite e hara ra ia haere e farerei i te mau matahiapo
[Hohoˈa i te api 28]
E tauturu te mau matahiapo i te feia e hara ra ia fanaˈo faahou i te farii maitai o te Atua