Turuhia e to ˈu tiaturiraa i nia ia Iehova
FAATIAHIA E AGENOR DA PAIXÃO
Ua pohe ta mâua tamaroa otahi ra o Paul i te maˈi hota, 11 avaˈe noa to ˈna. E toru avaˈe i muri iho, i te 15 no Atete 1945, ua pohe ta ˈu vahine here i te maˈi mahaha. E 28 matahiti to ˈu, ua mauiui e ua peapea roa vau i teie mau ati. Tera râ, ua turu mai te tiaturiraa i nia ia Iehova e ta ˈna mau parau tǎpǔ ia ˈu. A vaiiho na ia ˈu ia faatia ˈtu e mea nafea te noaaraa mai ia ˈu teie tiaturiraa.
MAI to ˈu fanauraahia mai i Salvador, i te Hau no Bahia, i Beresilia, i te 5 no Tenuare 1917, ua haapii mai o Mama ia ˈu ia haamori i te “mau peata” a te Ekalesia Katolika. E faaara atoa oia i to ˈu mau taeae e ia ˈu iho nei i te aahiata ia nehenehe matou paatoa e pure. Tera râ, e haere atoa na to ˈu mau metua i te mau putuputuraa o te candomblé, te mau ohipa vaudou no Afirika-Beresilia. Ua faatura vau i teie mau tiaturiraa, tera râ, aita vau i tiaturi i te mau mea i piihia te mau peata a te Katolika aore ra i te candomblé. Te mea i inoino roa ˈi au, o te faainoraa ïa i te pae nunaa i roto i taua mau haapaoraa ra.
I muri iho, ua faarue mai to ˈu na tuaane e piti i te fare no te haere e imi i te ohipa. I muri iho, ua faarue mai to ˈu metua tane i te utuafare. No reira, i te ivaraa o to ˈu matahiti, ua tia ia ˈu ia imi i te ohipa no te tauturu i to ˈu metua vahine e to ˈu tuahine apî aˈe. Tau 16 matahiti i muri iho, ua faataui te mau aparauraa e te hoê hoa rave ohipa i te fare hamaniraa tauihaa i to ˈu oraraa.
Te noaaraa mai te tiaturiraa i nia ia Iehova
Ua farerei au ia Fernando Teles i te matahiti 1942. Ua parau pinepine mai oia e mea hape ia haamori i te “mau peata.” (Korinetia 1, 10:14; Ioane 1, 5:21) I te omuaraa, aita vau i tâuˈa ia ˈna. Tera râ, ua putapû vau i to ˈna aau rotahi e to ˈna anaanatae i te taata, noa ˈtu eaha te huru o to ratou iri, e ua faahiahia vau i to ˈna ite no nia i te Bibilia, i te mea iho â râ o ta ˈna i parau no nia i te Basileia o te Atua e te hoê paradaiso i nia i te fenua nei. (Isaia 9:6, 7; Daniela 2:44; Apokalupo 21:3, 4) I to ˈna iteraa e te anaanatae ra vau, ua horoa mai oia na ˈu i te hoê Bibilia e te tahi mau papai Bibilia.
Tau hebedoma i muri iho, ua farii au e haere i te hoê haapiiraa Bibilia a te amuiraa. Te haapii ra te pǔpǔ i te buka ra Haapaoraa, neneihia e te Watch Tower Bible and Tract Society. Ua au roa vau i te haapiiraa e ua haamata ˈtura vau i te haere i te mau putuputuraa atoa a te amuiraa a te mau Ite no Iehova. Te mea i haaputapû taa ê ia ˈu, oia hoi aita e itehia ra te faainoraa i te pae nunaa e to ˈu farii-oioi-raahia. I taua tau ra, ua haamata vau i te haamatau ia Lindaura. I to ˈu paraparauraa ia ˈna no nia i te mea o ta ˈu e haapii ra, ua haere atoa oia i te mau putuputuraa na muri iho ia ˈu.
Te tahi atu mea i haaputapû ia ˈu i te mau putuputuraa, o te faufaaraa ïa i tuuhia i nia i te ohipa pororaa. (Mataio 24:14; Ohipa 20:20) Faaitoitohia e te mau pionie, piihia te mau tavini ma te taime taatoa, ua haamata vau i te paraparau i te mau horopatete ma te faanaho-ore-hia, ia hoˈi e ia haere au i ta ˈu ohipa na nia i te pereoo auahi. Ia ite anaˈe au i te tahi taata e anaanatae ra, e ani au i to ˈna vahi faaearaa e e haere au e farerei ia ˈna no te atuatu i to ˈna anaanatae.
I taua noâ taime ra, te rahi noa ˈtura to ˈu tiaturiraa i nia ia Iehova e i te faanahonahoraa o ta ˈna e faaohipa ra. No reira, i muri aˈe i te faarooraa i te hoê oreroraa parau Bibilia no nia i te pûpûraa kerisetiano, ua bapetizohia vau, i te Moana Ataranitita, i te 19 no Eperera 1943. I taua noâ mahana ra, ua apiti au no te taime matamua i roto i te taviniraa tamau na te mau fare.
E piti hebedoma i muri iho, i te 5 no Me, ua faaipoipo mâua Lindaura. I te avaˈe Atete 1943, ua bapetizohia oia i te tairururaa matamua i faatupuhia e te mau Ite no Iehova i roto i te oire no Salvador. Teie ta te Annuaire des Témoins de Jéhovah 1973 i parau no nia i taua tairururaa ra: “Ua tamata te mau upoo faatere haapaoraa i te tapea i te rururaa huiraatira i Salvador, na mua ˈˈe râ, ua horoahia te hoê faaiteraa rahi.” Ua haapaari te haapapuraa o te aratairaa a Iehova noa ˈtu te hamani-ino-raa uˈana i to ˈu tiaturiraa i nia ia ˈna.
Mai ta ˈu i faatia ˈtu i te omuaraa, e piti noa matahiti i muri aˈe i te bapetizoraahia o Lindaura—e e toru avaˈe i muri aˈe i te poheraa ta mâua tamaroa—ua pohe ta ˈu vahine here. E 22 noa matahiti to ˈna. Tera râ, ua turu mai te tiaturiraa i nia ia Iehova ia ˈu i roto i taua mau avaˈe fifi ra.
Turuhia e te ohipa pae varua
I te matahiti 1946, hoê matahiti i muri aˈe i te poheraa ta ˈu vahine e ta ˈu tamaroa, ua nominohia vau ei tavini haapiiraa Bibilia i roto i te amuiraa otahi i taua tau ra i Salvador. I taua noa matahiti ra te haamataraa te Haapiiraa o te Taviniraa Teotaratia i roto i te mau amuiraa i Beresilia, e o vau te taeae faatere matamua o te haapiiraa i te Hau no Bahia. I muri iho, i te avaˈe Atopa 1946, ua faatupuhia te Tairururaa Teotaratia te “Mau nunaa oaoa” i te oire no São Paulo. Ua parau mai to ˈu paoti ohipa hoê ahuru matahiti te maoro to ˈu ohiparaa na ˈna, e e hinaaro oia ia rave au i te ohipa e ua faahepo oia ia ˈu eiaha e haere. Tera râ, i muri aˈe i to ˈu faataaraa ˈtu ia ˈna e mea faufaa roa no ˈu ia haere i taua tairururaa ra, ua horoa mai oia i te tahi ô maitai roa e ua parau mai oia e ia maitai to ˈu tere.
Ua tupu te mau rururaa o te tairururaa i te Fare teata o te oire i São Paulo na roto i te reo Potiti—te reo o Beresilia—e te mau reo Beretane atoa, Helemani, Honegeria, Polonia, e Rusia. I taua tairururaa ra, ua matara mai te vea ra A ara mai na! na roto i te reo Potiti. No to ˈu putapû rahi i te tairururaa—tau 1 700 taata i haere i te oreroraa parau huiraatira—ua faaî au i te hoê aniraa no te rave i te taviniraa pionie i te 1 no Novema 1946.
I taua tau ra, e faaohipa rahi na matou i te matini faataˈi pehe i roto i ta matou ohipa pionie. Te oreroraa parau ra “Parururaa,” o te hoê ïa o ta matou i faataˈi pinepine na te mau taata. Ia oti anaˈe, e parau matou e: “No te paruru ia tatou iho i te hoê enemi ite-ore-hia, e tia ia tatou ia taai atu i te hoê hoa ite-ore-atoa-hia. O Iehova to tatou hoa rahi roa ˈˈe e mea puai aˈe o ˈna i to tatou enemi ra o Satani. No reira, e tia ia tatou ia taai roa ˈtu ia Iehova ra, no te paruru ia tatou iho.” I reira ïa matou e pûpû ai i te buka iti ra Parururaa, o te horoa i te tahi atu mau haamaramaramaraa.
Aita i naeahia hoê matahiti to ˈu taviniraa ei pionie, ua anihia vau ia haere e tavini ei pionie taa ê i roto i te Amuiraa no Carioca i Rio de Janeiro. I reira, ua faaruru matou i te tahi taime i te patoiraa puai. I te hoê taime, ua rave-ino-hia to ˈu hoa taviniraa, o Ivan Brenner, na te hoê fatu fare. Ua taniuniu te feia tapiri i te mutoi, e ua afaihia matou pauroa i te fare mutoi.
I to matou uiuiraahia, ua pari te fatu fare tei riri e te haapeapea ra mâua i te taata. Ua parau atura te mutoi rahi ia ˈna ia mamû. I reira ïa to te mutoi rahi hiˈoraa mai ia mâua e to ˈna parauraa mai ma te reo mǎrû e e nehenehe mâua e haere. Ua tapea oia i te taata pari e ua faahapahia oia i te rave-ino-raa. Ua turu te mau ohipa mai teie i to ˈu tiaturiraa i nia ia Iehova.
Te taviniraa ma te taime taatoa i faaaanohia
I te 1 no Tiurai 1949, ua oaoa roa vau i to ˈu aniraahia ia tavini i te Betela, mai te reira ia piihia te amaa rahi a te mau Ite no Iehova i te hoê fenua. Te Betela i Beresilia, tei te 330 Licínio Cardoso Street ïa i Rio de Janeiro. I taua tau ra, 17 melo anaˈe o te Betela taatoa. I te hoê taime, ua haere au i te Amuiraa no Engenho de Dentro i reira, i muri iho râ, ua nominohia vau ei tiaau peretiteni i roto i te amuiraa otahi i Belford Roxo, te hoê oire e tau kilometera te atea mai Rio de Janeiro mai.
Mea rahi roa te ohipa i te mau hopea hebedoma. I te mau Mahana maa, e haere au i Belford Roxo na nia i te pereoo auahi, e apiti au i roto i te taviniraa i te avatea, e e haere atu ai i te Haapiiraa o te Taviniraa Teotaratia e te Putuputuraa no te Taviniraa i te po. E taoto atu vau i ǒ te mau taeae ra e e haere au i roto i te taviniraa i te mahana i muri iho. I te avatea, e haere au i te oreroraa parau Bibilia huiraatira e i te Haapiiraa o Te Pare Tiairaa e e hoˈi au i te Betela i te area hora iva e te afa i te po. I teie mahana, te vai ra 18 amuiraa i Belford Roxo.
I te matahiti 1954, i muri aˈe e toru matahiti e te afa o taua porotarama ra, ua faahoˈihia vau i Rio de Janeiro ei tiaau peretiteni i roto i te Amuiraa no São Cristóvão. Ua tavini au i roto i taua amuiraa ra hoê ahuru matahiti â te maoro.
Ta ˈu mau hopoia i te Betela
Ta ˈu hopoia matamua i te Betela, o te paturaa ïa i te hoê fare vairaa pereoo no te pereoo otahi a te Taiete, te hoê camionnette Dodge matahiti 1949 tei piihia Totora no to ˈna peni mauteute. I te otiraa te fare vairaa pereoo, ua faauehia vau e rave i te ohipa i te vahi tunuraa maa, i reira to ˈu faaearaa e toru matahiti te maoro. I muri iho, ua tonohia vau i te Tuhaa neneiraa, to reira hoi au i teie nei e hau atu i te 40 matahiti te maoro.
Ua faaohipa-aˈena-hia te rahiraa o ta matou mau tauihaa neneiraa. Ei hiˈoraa, e rave rahi matahiti to matou faaohiparaa i te hoê matini neneiraa parahurahu tahito o ta matou i pii ma te here Sara, ia au i te vahine a Aberahama. Ua faaohipahia oia e rave rahi matahiti i roto i te fare neneiraa i te pu rahi a te Taiete Watch Tower i Brooklyn, i New York. I muri iho i te mau matahiti 1950, ua afaihia oia i Beresilia. I ǒ nei, mai te vahine a Aberahama ra, ua horoa mai oia noa ˈtu to ˈna tahito, i te mau hotu—na roto i te mau vea Te Pare Tiairaa e te A ara mai na!
Ua maere noa vau i te maraaraa o te rahiraa papai e neneihia ra e te mau tauihaa neneiraa i Beresilia. I te matahiti 1953 taatoa, ua nenei matou e 324 400 vea, i teie nei râ, ua hau atu i te toru mirioni i te avaˈe hoê!
Ta matou mau fare o te Betela
E mea faahiahia roa i te roaraa o te mau matahiti, ia ite i te faarahiraahia ta matou mau fare o te Betela i Beresilia. I te matahiti 1952, ua hamani matou i te hoê fare neneiraa e piti tahua i muri mai i to matou fare taotoraa i Rio de Janeiro. I muri iho i te matahiti 1968, ua faahaerehia te Betela i roto i te hoê fare tahua apî i te oire no São Paulo. I to matou haereraa i reira, e au ra e mea rahi e mea aano te mau mea atoa no na melo e 42 o to matou fetii o te Betela. Ua manaˈo mau â matou e e riro teie fare tahua i te turu i ta matou mau maraaraa atoa a muri aˈe. Tera râ, i te matahiti 1971, ua patuhia e piti fare e pae tahua ê atu, e ua hoohia mai te hoê fare neneiraa tapiri, ua tataˈihia, e ua faatuatihia oia i teie mau fare. I roto noa râ tau matahiti, ua titauhia te tahi atu â mau piha no te maraaraa tamau o te feia poro o te Basileia—ua hemohia ia matou e 100 000 i te matahiti 1975.
No reira, ua hamanihia te tahi atu â mau fare tahua apî tau 140 kilometera te atea mai São Paulo mai i pihai iho i te oire iti no Cesário Lange. I te matahiti 1980, ua faahaerehia na 170 melo o to matou fetii o te Betela i roto i taua mau fare apî ra. Mai reira mai, ua maraa rahi roa te ohipa o te Basileia. I teie nei, ua hau atu i te 410 000 taata e apiti noa ra i roto i te ohipa pororaa i Beresilia! No te haamâha i te mau hinaaro pae varua o taua feia poro atoa ra, ua tia ia matou ia hamani noa i te mau fare neneiraa apî no te nenei i te mau papai Bibilia e te mau fare nohoraa apî no te farii i te mau taata e haere mai e tauturu i te Betela. I teie nei, te vai ra tau 1 100 rahiraa melo o te fetii o te Betela!
Haafaufaahia te mau haamaitairaa taa ê
Te faariro nei au i te taviniraa i te Betela ei haamaitairaa faufaa roa. Noa ˈtu e ua hinaaro vau e faaipoipo faahou i te mau matahiti matamua, ua maiti au i te haamau i to ˈu feruriraa taatoa i nia i ta ˈu mau haamaitairaa taa ê i te Betela e i roto i te ohipa pororaa. I ǒ nei, te oaoa nei au e tavini e te feia apî e rave rahi i roto i te fare neneiraa e e haapii ia ratou i roto i ta ratou mau hopoia. Ua tamata vau i te ohipa e o ratou mai te huru ra e e mau tamarii ratou na ˈu. Ua riro to ratou itoito e to ratou miimii ore i te faaitoito rahi ia ˈu.
Te tahi atu haamaitairaa taa ê, o te fanaˈoraa ïa i te mau hoa piha maitatai i te roaraa o te mau matahiti. Parau mau, i te tahi mau taime ua riro te taa-ê-raa o te huru ei fifi. Tera râ, ua haapii au e eiaha e titau i te huru tia roa i ǒ vetahi ê. Ua tutava vau i te ape i te faarahi i te mau fifi haihai aore ra i te haafaufaa rahi roa ia ˈu iho. Ua tauturu mai to ˈu fariiraa i to ˈu mau hapa ia ore e inoino i te mau hape a vetahi ê.
Te tahi atu haamaitairaa faufaa roa o ta ˈu i fanaˈo, o te haereraa ïa i te mau tairururaa rarahi na te mau fenua atoa i te mau Hau Amui no Marite. Te hoê, o te Tairururaa ïa “Te parau apî mure ore,” i tupu i te Yankee Stadium, i New York, i te matahiti 1963, e te tahi atu, o te Tairururaa Nunaa ïa “Hau i nia i te fenua” i tupu i taua noâ vahi ra i te matahiti 1969. I reira, ua oaoa vau i te haereraa e mataitai i te pu rahi tapiri a te mau Ite no Iehova i Brooklyn, i New York!
Ua fanaˈo atoa vau i te haamaitairaa taa ê hoê ahuru matahiti te maoro e faatere—te tahi i muri iho i te tahi—i te haamoriraa poipoi a te fetii o te Betela. Teie râ, te haamaitairaa taa ê rahi roa ˈˈe o tei faaoaoa roa e tei faaitoito rahi ia ˈu, o te faaiteraa ïa i te poroi o te Basileia i te feia aau haavare ore, mai ta to tatou Fatu ra o Iesu Mesia atoa i rave na.
I teie mau matahiti i mairi aˈenei, ua faaruru vau i te tautooraa e ora e te maˈi Parkinson. Ua riro te haapao maitai here o te mau taeae e te mau tuahine i roto i te fare utuuturaa a te Betela ei tumu o te tauturu tamau e te tamahanahanaraa no ˈu. Ma te tiaturiraa taatoa, te pure nei au ia Iehova ia horoa mai oia i te puai, ia tamau noa vau i te horoa i te mea maitai aˈe no ta ˈna haamoriraa mau.
[Hohoˈa i te api 23]
E ta ˈu vahine, tei pohe i te matahiti 1945
[Hohoˈa i te api 23]
Te amaa no Beresilia to reira vau i teie nei