Te hoê taoˈa faufaa rahi te tia ia operehia
FAATIAHIA MAI E GLORIA MALASPINA
Ia moe ê te hohoˈa o Sicile, ua haamata aˈera mâua ta ˈu tane i te haamau i to mâua feruriraa i nia i te vahi ta mâua e tere ra, te motu mediteranea no Melita. E auê ïa te manaˈoraa e tere tia ˈtu i Melita i te faahiahia e! A na nia noa ˈi te pahi i te moana, ua manaˈo aˈera mâua i te aposetolo Paulo ia ˈna i tere i Melita i te senekele matamua.—OHIPA 28:1-10.
TEI te matahiti 1953 tatou, e aita te motu no Melita i farii aˈenei i taua tau ra, i te ohipa pororaa a te mau Ite no Iehova. E i te matahiti na mua ˈtu, ua faatuitehia mâua i te parau tuite na te Haapiiraa Bibilia no Gileada a te Watchtower, e ua haapaohia mâua no te fenua Italia. I muri noa ˈˈe maa taime iti haapiiraa i te reo italia, ua hinaaro oioi roa mâua e ite eaha te tiai maira ia mâua i Melita.
E hinaaro anei outou e ite e mea nafea vau, te hoê potii apî roa, i te riroraa mai ei mitionare i roto i te hoê fenua ěê? Vaiiho mai na ia ˈu ia faatia ˈtu.
Te hiˈoraa o to ˈu metua vahine
I te matahiti 1926, te noho ra to ˈu utuafare fetii i te oire no Fort Frances, Ontario, Canada, ua farii to ˈu metua vahine i te buka iti ra E rave rahi milioni taata e ora nei o te ore roa ˈtu e pohe [beretane] ta te hoê Haapii Bibilia (o te iˈoa ïa o te mau Ite no Iehova i tera tau) i vaiiho mai. Ua taio oia i te reira ma te anaanatae rahi, e i taua iho hebedoma ra, ua amui atu oia i roto i te hoê pǔpǔ haapii Bibilia, ma te faaohipa i te vea Te Pare Tiairaa. Mea au roa na mama e taio i te Bibilia, e ua farii oia i te poroi no nia i te Basileia o te Atua mai te hoê taoˈa rahi ta ˈna i imi noa na. (Mataio 6:33; 13:44) Noa ˈtu te patoi uˈana a papa, e noa ˈtu e e toru tamahine iti ta ˈna e haapao ra, ua tapea o ˈna i to ˈna tiaraa no nia i te parau mau.
Ua tauturu to mama faaroo aueue ore i roto i na matahiti e 20 i muri aˈe, ia ˈu e i to ˈu na tuahine paari aˈe o Thelma raua o Viola ia poihere i te tiaturiraa faahiahia mau o te ora mure ore i roto i te hoê ao apî parau-tia. (Petero 2, 3:13) Ua faaruru oia e rave rahi mau ati, aita râ to ˈna manaˈo i feaa aˈenei no nia i te eˈa o ta ˈna i maiti.
I te matahiti 1931, ahuru matahiti to ˈu i reira, ua haere atura matou i roto i te hoê vahi faaapuraa i te pae apatoerau no Minnesota, i te fenua Marite e faaea ˈi. Ua atea ê mai matou i te amuimuiraa tamau e te mau Ite no Iehova eiaha râ i te haapiiraa bibilia a mama. Ua faaitoito ta ˈna taviniraa haapao maitai ei tavini ma te taime taatoa ia ˈu, ia apiti atu ia ˈna i roto i taua ohipa ra. I te matahiti 1938, ua pûpû to ˈu nau tuahine e o vau atoa nei ia matou no Iehova na roto i te bapetizoraa ia matou, i te hoê tairururaa i tupu i Duluth, Minnesota.
I muri aˈe i to ˈu faatuiteraahia i te haapiiraa teitei i te matahiti 1938 ra, ua faaitoito maira o mama ia ˈu e haere i te haapiiraa toroa i te pae no te tapi hooraa tauihaa, ia nehenehe vau e faaamu ia ˈu iho ia riro vau ei pionie (tavini ma te taime taatoa). Ua riro mau te reira ei aˈoraa maitai, i te taime iho â râ o papa i opua ˈi e haapao noa ia ˈna anaˈe e e faarue mai ia matou e na matou iho e haapao ia matou.
Te opereraa i ta matou taoˈa faufaa ma te taime taatoa
E i te pae hopea, ua haere atura vau i California, e i te matahiti 1947, ua haamata aˈera vau i te taviniraa pionie i San Francisco. I roto i te ohipa faaineineraa i te tairururaa “Te maraaraa te mau nunaa atoa” i Los Angeles, to ˈu farereiraa ia Francis Malaspina. Ua aratai ta mâua opuaraa e tavini i roto i te ohipa mitionare ia mâua, i nia i te hoê taairaa here mau. Ua faaipoipo aˈera hoi mâua i te matahiti 1949 ra.
I te avaˈe setepa 1951, ua titauhia mâua o Francis na te piha haapiiraa 18 no Gileada. I te mahana faatuiteraa, i te 10 no febuare 1952, i muri aˈe e pae avaˈe faaineineraa uˈana, ua faaitehia maira te mau fenua i reira matou e tonohia ˈi e haamata na nia i te reta matamua o te piapa, na te peretiteni o te fare haapiiraa oia hoi o Nathan H. Knorr. Ia ˈna i parau e, “Italia, Taeae e Tuahine Malaspina,” ua puta maira hoi to mâua tere i roto i to mâua feruriraa!
Tau hebedoma i muri aˈe, ua rave aˈera mâua i te pahi i New York no te tere atu ahuru mahana te maoro i Gênes, Italia. O Giovanni DeCecca raua o o Max Larson, no te pu no Brooklyn, tei tae mai no te aroha ia mâua i to mâua revaraa. I Gênes na te mau mitionare i mǎtau maitai i te parau no te mau faanahoraa i te pae no te fariiraa i te mau taata ěê, i farii mai ia mâua i to mâua taeraa ˈtu.
No to mâua faahiahia i te mau mea e haaati ra ia mâua, ua rave aˈera mâua i te pereoo auahi no te tere tia ˈtu i Bologne. Ta mâua i ite i to mâua taeraa ˈtu, o te hoê ïa oire i ino â i te mau topita o te Piti o te Tamaˈi Rahi. Tera râ, te vai atoa ra e rave rahi mau mea maitatai, mai te hauˈa noˈanoˈa o te taofe tunu-paa-hia e na roto mai i te mataˈi poipoi e te hauˈa noˈanoˈa o te mau sauces faahiahia mau i faaineinehia no te mau huru pâtes atoa.
Te faatupuraa i te hoê tapao
Ua haamata mâua i roto i te taviniraa ma te faahiti i te hoê faaiteraa i tamau-aau-hia e mâua, e ua na nia iho noa hoi mâua i te faahiti i te parau e tae noa ˈtu i te taime te poroi e fariihia ˈi aore ra te opani e piri ai. Na to mâua hinaaro e faaite i to mâua manaˈo, i turai ia mâua ia haapii maitai i te reo. I muri aˈe e maha avaˈe, ua tonohia aˈera mâua i te hoê fare mitionare apî i Naples.
Ua mǎtau-maitai-hia taua oire rarahi ra no to ˈna mau vahi nehenehe mau. Ua fanaˈo maitai mâua i ta mâua taviniraa i reira, tera râ i muri aˈe e maha â avaˈe, ua nominohia aˈera ta ˈu tane i roto i te taviniraa haaati, aore ra ratere, no te haere e farerei i te mau amuiraa mai Roma ˈtu e tae atu i Sicile. I te hoê tau, ua tere atoa mâua i Melita e oia atoa hoi i Libia i Afirika apatoerau.
Ua riro te mau tere na nia i te pereoo auahi mai Naples e haere atu i Sicile i taua mau matahiti ra, ei tamataraa i te parau no te faaoromairaa o te tino. E paiuma ˈtu na hoi mâua i roto i te hoê pereoo auahi î roa i te taata e a tia noa ˈi i roto i te area haereraa taata, i te tahi taime e ono e tae atu i te vau hora te maoro. Tera râ, e riro na te reira ei ravea na mâua no te hiˈopoa i te mau taata e haaati ra ia mâua. E rave rahi taime, e riro na te hoê galani uaina hamani ei parahiraa no te taata na ˈna taua galani ra, oia hoi o te inuinu na i te tahi taime i te uaina no te haamâha i to ˈna poihâ, i roto i te roaraa o te tere. E pinepine te mau taata auhoa mau i te horoa mai i te tahi maa faraoa e salami ta ratou na mâua, o te hoê hoi teie huru horoa maitai mahanahana mau ta mâua e mauruuru roa na.
I Sicile, e haere mai na te tahi mau hoa taeae e amo i ta mâua mau afata e na nia ˈtu i te mouˈa e toru hora i te afa i te paiuma-noa-raa e tae roa ˈtu i te amuiraa i nia roa. E moe-roa-hia na ia mâua i to mâua rohirohi i te fariiraa mahanahana mau a to mâua mau taeae kerisetiano. I te tahi taime, e na nia na mâua i te mau asini etaeta maitai eita e hiˈa, tera râ eita roa ˈtu mâua e hiˈo i raro mai i reira te hoê noa taahiraa hape o te asini e faahiˈa ˈi ia mâua. Ua faaitoito te mau-papu-raa te mau taeae i te parau mau o te Bibilia noa ˈtu to ratou mau fifi, ia mâua nei, e no te haerea ta ratou e faaite mai ia mâua, e mauruuru roa hoi mâua i te faaea i roto ia ratou.
Melita e Libia
Ma te î i te mau manaˈo no nia i to mâua mau taeae no Sicile, ua tere tia ˈtura mâua i Melita na nia i te pahi. E mau taata maitai ta te aposetolo Paulo i farerei i reira, na reira atoa mâua nei. Te tupuraa te hoê vero i St. Paul Bay, to mâua taaraa i te fifi i farereihia na e te mau pahi nainai i te senekele matamua. (Ohipa 27:39–28:10) I muri iho, e tere atu na mâua i Libia. Nafea hoi mâua e nehenehe ai e ohipa ˈtu i roto i teie fenua no Afirika, e opanihia hoi te ohipa pororaa i reira?
Ua faaruru â mâua i te tahi atu huru oraraa taa ê roa. Ua tapea te mau vahi e te mau maniania o te oire no Tripoli i to ˈu ara-maite-raa, a haere noa ˈi mâua na roto i te mau oire e itehia te mau pou o te mau tuhaa o te oire pu, i reira. E oomo na te mau tane i te mau ahu huruhuru kamela no te paruru ia ratou i te ahu o te medebara o te Sahara ia ao, e no te toetoe atoa hoi i te po. Ua haapii mâua nafea râ ia farii e ia faatura i te parau no te faaauraa te taata ia ratou i te mau huru tupuraa o te anuvera o te vahi o ta ratou e ora ra.
Ua haapii mai te itoito haapao maitai o te mau taeae ia mâua nafea râ ia turui i nia ia Iehova e ia apee i te mau faaueraa a te feia tei rahi aˈe to ratou ite no nia i te pororaa i roto i taua mau huru tupuraa ra. No roto mai to mâua mau taeae kerisetiano i te mau nunaa e rave rahi; e inaha ua ohipa ratou ma te au maite i roto i ta ratou taviniraa ia Iehova.
Te hoê tuhaa fenua apî
No te patoiraa i itehia i nia i ta mâua ohipa pororaa, ua faarue aˈera mâua i te fenua Italia e te fenua Libia, tera râ ua farii mâua ma te oaoa i te hoê tuhaa fenua pororaa apî i Beresilia i te matahiti 1957 ra. Ua faaau mâua o Francis ia mâua, i to reira oraraa e mau peu, e i muri aˈe i te vau avaˈe, ua titauhia aˈera o Francis i roto i te taviniraa haaati. E tere na mâua na nia i te pereoo uta taata, i te manureva, e e taavae atoa na hoi. Te tereraa mâua i roto i taua fenua rarahi e te nehenehe atoa ra, mai te huru ra ïa e haapiiraa teotarafia ta mâua e haapii ra.
I roto i ta mâua haaatiraa matamua, te vai ra ïa hoê ahuru amuiraa i roto i te oire no São Paulo, e oia atoa hoi hoê ahuru oire iti nainai i roto i taua oire ra e tae noa ˈtu te mau pae tahatai apatoa no São Paulo. Aita e amuiraa i roto i taua mau oire ra i tera tau. E nehenehe hoi ta mâua e faataa i te tahi vahi faaearaa, e i muri aˈe mâua e noho atu ai i reira, e nehenehe atu ai mâua e haere i tera fare e tera fare e poro i te poroi o te basileia. Ua vaiiho atoa mâua i te mau parau titauraa e titau i te mau taata e haere mai e mataitai i te tahi hohoˈa a te Taiete Watch Tower i te pae no te haapiiraa.
Te paiumaraa i nia i te hoê pereoo uta taata, e te mau hohoˈa te taviri hohoˈa, te mau parau rii, te mau buka, te mau parau titauraa, te mau ravea no te titiro i te vairaa o te mau hohoˈa e itehia i nia i te mau parau titauraa, e ere roa ˈtu ïa i te ohipa nainai. Ia faaauhia, mea nainai roa ïa to mâua afata ahu. E tia hoi te taviri hohoˈa ia mau maitai i nia i to mâua turi avae ia ore te reira ia hautiuti ia tere atu matou na nia i te mau purumu ofaifai.
I muri aˈe i te iteraahia mai ia mâua i te vahi no te pata i te hohoˈa, ua haere atura mâua i tera uputa e i tera uputa e ua vaiiho hoi i te mau parau titauraa no te hohoˈa e patahia. I te tahi taime, e faatiahia mai na mâua e pata i te hohoˈa i roto i te hoê fare tamaaraa aore ra i roto i te hoê hotera. I te tahi atu mau taime, e huti na mâua i te hoê tapoˈi roi i rotopu e piti nau pou i roto i te aore. E tia noa hoi te feia anaanatae i tae mai, e e rave rahi o ratou tei ore i ite aˈenei i te hoê hohoˈa i patahia, e e faaroo maite na hoi ratou ia taio noa mai o Francis i te mau parau i haapaohia. I muri iho, e opere atu mâua i te mau buka bibilia.
No te tapae atu i roto i te mau oire rii, e tere na mâua na nia i te pereoo uta taata. Aita e eˈa turu to vetahi mau tahora pape, no reira e tuuhia ˈtu na ïa te pereoo uta taata i nia i te hoê paˈepaˈe rarahi e e painu atu ai i te tahi aˈe pae. E faaarahia mai matou e pou i rapae i te pereoo, ia ite matou i te pereoo ia hee atu i roto i te tahora, e ia ouˈa i te tahi aˈe pae o te paˈepaˈe ia ore matou ia hutihia i raro i te pape. Auaa râ hoi, aita te pereoo uta taata i topa aˈenei i roto i te pape—inaha, ua itehia e e mau iˈa amu iˈo parauhia piranha to roto i te tahora pape!
I muri aˈe i to mâua apitiraa ˈtu i roto i te tairururaa rahi i tupu i New York i te matahiti 1958 ra, ua hoˈi atura mâua i te fenua Beresilia, i reira hoi to mâua rave-faahou-raa i te taviniraa ratere. Ta mâua tuhaa mataeinaa, o te otia ïa no Uruguay i te pae apatoa, Paraguay i te pae hitia o te râ, te hau no Pernambuco i te pae apatoerau, e te moana no Ataranitita i te otia o te pae hitia o te râ o no Beresilia.
Te puhapa lepera
I te ropuraa o te mau matahiti 1960, ua farii aˈera mâua i te hoê titauraa e haere e pata i te hoê o te mau hohoˈa a te Taiete, i roto i te hoê puhapa lepera. Ia ite mai outou, ua huru mǎtaˈu atoa vau. Mea iti roa to mâua ite no nia i te lepera, maoti hoi o ta mâua i taio i roto i te Bibilia. Ia mâua i tomo atu i roto i te oire iti, tei penihia i te peni uouo, ua arataihia mâua i roto i te fare rahi parauhia auditorium. Ua faataa-ê-hia te hoê tuhaa na te hoê taura i ropu, na mâua e ta mâua mau tauihaa.
Te taata tamaumau uira e tauturu ra ia mâua, e 40 ïa matahiti te maoro to ˈna faaearaa i roto i te puhapa. Aita to ˈna e rima faahou e aita atoa to ˈna te tahi mau tuhaa faahou o to ˈna tino, ua ino roa hoi to ˈna hohoˈa. Ua riaria vau i te omuaraa, ua topa roa râ to ˈu hau ia ˈu i ite i to ˈna huru ieie maitai e to ˈna aravihi i roto i ta ˈna ohipa. I muri iho, ua paraparau matou no nia e rave rahi mau mea a faaoti noa ˈi matou i te mau faaineineraa e au. I roto i te tausani taata i roohia i te ati e faaea ra i roto i te puhapa, hau atu i te piti hanere i tae mai. A tomo noa mai ai ratou i roto ma te pirioi, ua tapao mai mâua e rave rahi mau huru taa ê o te maˈi ta ratou e mauiui ra. Auê ïa huru tupuraa horuhoru mau no maûa e!
Ua manaˈo aˈera mâua i ta Iesu i parau i te lepera i taparu ia ˈna e, “E te Fatu, ia tia ia oe ra, e mâ vau ia oe.” Ia tapea ˈtu oia i taua taata ra, ua na ô atura Iesu ia ˈna e, “Ua tia ia ˈu, ia mâ oe.” (Mataio 8:2, 3) Ia faaoti te porotarama, mea rahi tei haafatata mai ia mâua no te haamauruuru i to mâua taeraa ˈtu i ǒ ratou, ua riro mau â to ratou tino tei ino roa hoi ei haapapuraa no te mauiui rahi e faaruruhia nei e te huitaata. I muri aˈe, ua haere atura te mau Ite no te fenua iho e haapii i te Bibilia e te feia e hinaaro mau ra e ite hau atu.
I te matahiti 1967, ua hoˈi atu mâua i te mau Hau Amui no Marite no te tahi mau fifi maˈi ino mau i farereihia e mâua. A tamau noa ˈi mâua i te faaruru i to mâua fifi maˈi, ua noaa faahou ia mâua i te haamaitairaa e tavini i roto i te taviniraa haaati. I roto i te maororaa e 20 matahiti i muri aˈe, ua apiti atu vau ia Francis i roto i te taviniraa ratere i te mau Hau Amui no Marite. E i taua tau ra, ua haapii atoa oia i roto Haapiiraa o te Taviniraa Teotaratia.
Ua riro mau â ta ˈu tane here e to ˈu hoa taiva ore ei faaitoitoraa no ˈu, oia tei aupuru i te mau tuhaa atoa i haapaohia na ˈna! Ua fanaˈo mâua toopiti atoa ra i te parau no te opereraa i te taoˈa rahi o te parau mau a te Bibilia, i roto i te tahi mau vahi o na tuhaa e maha o te fenua nei.
Turuhia na taua taoˈa rahi ra
Ia hoˈi tatou i muri i te matahiti 1950 ra, ua faaipoipo aˈera o mama ia David Easter, te hoê taeae haapao maitai tei bapetizohia i te matahiti 1924 ra. Ua tavini raua e rave rahi matahiti i roto i te taviniraa ma te taime taatoa. Tera râ, i roto i te mau taime hopea o te oraraa o mama, ua haamata te maˈi o Alzheimer i te tupu. A faaiti noa ˈi te maˈi i te maitai o to ˈna feruriraa, ua titau hoi oia e ia haapao-rahi-hia ˈˈe oia. Ua haapao to ˈu mau tuahine e o David i te hopoia teimaha mau i te aupururaa ia ˈna, inaha aita ratou i hinaaro e ia vaiiho mâua i ta mâua mau haamaitairaa taa ê i roto i te taviniraa ma te taime taatoa. Ua tauturu rahi te hiˈoraa taiva ore o mama e tae roa ˈtu i to ˈna poheraa i te matahiti 1987 ra, ia matou ia faanaho i to matou oraraa, e ua tamahanahana mau â te tiaturiraa e ora i nia i te raˈi ta ˈna i poihere noa na, ia matou nei.
I te matahiti 1989 ra, ua nehenehe au e ite e aita to Francis e itoito faahou, mai tei mǎtauhia e ana. Aita vau i manaˈo e e faatupu te schistosomiasis, te hoê maˈi mǎtau-maitai-hia i roto e rave rahi tuhaa o te ao nei, i ta ˈna tuhaa mauiui mau. I te matahiti 1990 ra, ua haapohe teie enemi etaeta mau ia ˈna, e ua erehia ˈˈera hoi au i to ˈu hoa here ta ˈu i apiti atu e 40 matahiti te maoro i roto i te taviniraa a Iehova.
Ua riro te tahi mau tauiraa ei tuhaa no te oraraa. Mea ohie roa vetahi, e mea fifi roa hoi vetahi. Tera râ, ua turu mai o Iehova, tei horoa mai i te taoˈa rahi o te parau mau o te Bibilia, ia ˈu na roto i te arai o ta ˈna faanahonahoraa e na roto atoa i te here e te faaitoitoraa a to ˈu fetii. Te oaoa nei â vau ia hiˈo vau i te tupuraa te mau parau tǎpǔ aueue ore atoa a Iehova.
[Hohoˈa i te api 23]
I te tau mâua ta ˈu tane e mitionare ai i Italia