Ua turu mai Iehova ia ˈu i roto i te hoê fare auri i te medebara
FAATIAHIA E ISAIAH MNWE
Aita vau i haavahia, e aita vau i rave i te ohipa ino. Teie râ, ua faautuahia vau i te ohipa faahepohia i roto i te hoê vahi tapearaa i ropu i te Medebara veavea no Sahara i Afirika. Te mea ino roa ˈtu â, aita to ˈu mau hoa i ite e teihea vau. Ua tupu te reira a vau matahiti i teie nei, i te tau veavea o te matahiti 1984. E faatia ˈtu vau e mea nafea to ˈu toparaa i roto i teie huru tupuraa atâta.
I TE matahiti 1958, e 12 matahiti to ˈu i reira, ua riro maira to ˈu taeae matahiapo ei Ite no Iehova. Teie râ, ua tamau noa to ˈu metua tane e to ˈu metua vahine i te haamori i te mau atua a te mau opu fetii no te Hau no Abia, i Nigeria, i reira matou e faaea ˈi.
I te matahiti 1968, ua faaô atu vau i roto i te nuu no Biafra. I te tamaˈi, ua feruri au i te tiaraa amui ore o te mau Ite no Iehova, e ua pure atura vau i te Atua ia tauturu mai ia ˈu. Ua tǎpǔ ihora vau e ia faatia oia e ia ora mai au i te tamaˈi, e riro mai au ei Ite no ˈna.
I muri aˈe i te tamaˈi, ua ohipa oioi noa ˈtura vau no te faatupu i ta ˈu parau tǎpǔ. Ua bapetizohia vau i te avaˈe turai 1970 e i reira iho, ua haamata vau i te taviniraa taime taatoa ei pionie. I muri iho, ua nominohia vau ei matahiapo i roto i te amuiraa kerisetiano. I muri aˈe, ua tae maira ta ˈu parau titauraa no ǒ mai i te amaa no Nigeria no te rave i te taviniraa mitionare i te hoê fenua fatata mai i reira aita te ohipa a te mau Ite no Iehova i faatiahia i mua i te ture. Ua farii atura vau, e i te avaˈe tenuare 1975, ua faareva ˈtura vau, e ta ˈu buka ratere.
Ua tapeahia vau
I te matahiti 1978, ua tonohia vau no te farerei i te mau Ite na roto i te fenua taatoa. I te mea e mea rahi ratou, ua ratere au na roto i te hoê fenua aano, ma te haere i roto i te mau oire atoa te vai ra te mau amuiraa i reira, e tae noa ˈtu te mau vahi i reira te vai ra te feia anaanatae. Mea pinepine, e uiuihia mai au i te mau vahi hiˈopoaraa mutoi. E piti taime, no e maha mahana te taime tataitahi, ua tapeahia vau e ua uiuihia vau i nia i ta tatou ohipa.
E i te avaˈe tiunu 1984, te faaineine ra matou no te taviniraa i te hoê sabati, ua parau maira te hoê tia auhoa e te imi ra te mutoi e tapea i te mau Ite no Iehova. Hoê hebedoma i muri iho, ua tapeahia ˈtura mâua o Djagli Koffivi, no te fenua Togo mai o ˈna. Ua afaihia mâua i te pu a te mau mutoi e ua faauehia mâua ia horoa i te iˈoa o te mau Ite no Iehova atoa o te oire. “Mai te peu e eita orua e horoa mai i teie mau iˈoa,” o ta ratou ïa i parau mai, “eita matou e tuu ia orua.”
“O outou te mutoi,” o ta ˈu ïa i pahono atu. “Na outou tera ohipa e maimi i te feia o ta outou e hinaaro ra. E ere vau i te mutoi na outou.” Ua paraparau matou e 30 minuti, e ua haamǎtaˈu maira te mutoi e e rutu ratou ia mâua. Noa ˈtu râ, aita mâua i horoa ˈtu i te iˈoa o to matou mau taeae kerisetiano. Ua faaoti ihora ratou e haru i ta ˈu mau buka faahororaa bibilia atoa.
Ua hiˈopoahia mâua
I to mâua hoˈiraa ˈtu i te pu a te mutoi e te mau buka, na mâua Djagli i tie i roto. I reira, ua pee maira te hoê papie mai roto mai i ta ˈu Bibilia papai orarahi. E porotarama ïa no te hoê tairururaa mataeinaa, ua papaihia i nia iho te iˈoa o te mau matahiapo kerisetiano atoa o taua fenua ra. Ua haru maira vau e ua huna ihora i roto i to ˈu pute ahu. Tera râ, ua ite mai te hoê mutoi ia ˈu e ua faaue ihora oia ia horoa ˈtu i teie papie ia ˈna ra. Auê hoi au i te peapea e.
Ua tuuhia ˈtura te papie i nia i te amuraa maa o te piha i reira mâua o Djagli e tie mai ai i te mau buka. I to ˈu tomoraa mai e ta ˈu haapueraa buka, ua haere atura vau i pihai iho i te amuraa maa, ua rave maira i te papie, e ua patia ˈtura vau i roto i to ˈu pute ahu. I muri iho ua parau atura vau e te hinaaro ra vau e omaha. Ua aratai atura te mutoi ia ˈu i te vahi haumitiraa. I to ˈu tomoraa ˈtu, ua tamau mai au i te opani, tumutu ihora i te papie e ua faarue atura vau i te pape.
I to te mau mutoi iteraa i te ohipa i tupu, ua riri roa ratou. Teie râ, ua mǎtaˈu ratou i te rave i te hoê ohipa, no te mea e faahapa to ratou mau raatira ia ratou no to ratou haapao ore i to ratou vaiihoraa ia ˈu ia vavahi i taua papie ra. I muri aˈe i to ratou tapearaa ia mâua e 17 mahana, ua parau maira te hoê tia a te mau mutoi e ia faaineine i ta mâua mau tauihaa no te mea te afaihia ra mâua i te tahi atu vahi. Ua tuu atura mâua i te tahi mau ahu i roto i te hoê pute uraina, e i raro aˈe roa, ua tuu vau i te hoê Bibilia nainai ta te hoê taata farerei i horoa huna mai.
Ua nehenehe mâua e faaara ˈtu i te mau Ite e te afaihia ra mâua i te vahi ê tera râ aita mâua i ite e ihea roa. I te poipoi roa, i te 4 no tiurai 1984, ua faaara mai te tia a te mau mutoi ia mâua. Ua paheru atura oia ia mâua, ma te ani e ia tatara vau i te mau ahu atoa i roto i te pute e ia faatoro atu. Teie râ, i to ˈu taeraa i te piriaro hopea, ua parau maira oia e e nehenehe vau e tuu faahou i te mau ahu i roto i te pute, e aita ïa te Bibilia i itehia.
Te fare auri i roto i te medebara
Ua faahoro te mau mutoi ia mâua i te tauraa manureva, i reira ua paiuma ˈtura mâua i roto i te hoê manureva a te nuu. Tau hora i muri iho, ua tapae atura matou i te hoê oire fatata e 2 000 taata, te vai ra te hoê fare auri i pihai iho mai. Fatata ïa e 650 kilometera te purumu e tae atu i te oire piri roa ˈˈe. Ua afaihia mâua mai te tauraa manureva e tae atu i te fare auri e ua arataihia mâua i te raatira o te fare auri. Aita hoê o to mâua fetii aore ra to mâua hoa i ite e ihea roa to mâua afairaahia.
Te oire i reira to mâua afairaahia, o te hoê ïa oire ruperupe i roto i te medebara Sahara. Te vai ra te mau raau rii, te tahi mau tumu raau, e te mau fare tei hamanihia e te mau patu vari mârô. E noaa mai te pape na roto i te heruraa i te repo hoê noa metera aore ra hoê metera e te afa. Teie râ, ua parau mai te hoê taata e 31 matahiti no taua vahi ra e ua ite oia i te ûa i te toparaa hoê noa taime i roto i to ˈna oraraa! Mea veavea roa teie vahi. Ua parau mai te hoê taata mau auri e i te vahi faaearaa a te feia mau auri, ua tapaohia i te hoê taime e 60 teteri! E puhipuhi noa mai te mataˈi puai, ma te puhi mai i te one o te piri i nia i te iri e o te haamauiui i te mata.
Te taata e tae mai i reira, e taa ia ˈna e tei roto oia i te pu faautuaraa ino roa ˈˈe o te fenua. Ua haaatihia te fare auri i te mau patu teitei o te paruru rii mai i te mataˈi e te mahana. Teie râ, aita e patu no te tapea i te hororaa, no te mea aita e vahi hororaa. I rapaeau i te oire, aita hoê tumu raau, aita hoê aˈe mea, no te horoa mai i te marumaru i te taata e hinaaro ra e horo.
Hou mâua a tomo atu ai, ua paheru te raatira o te fare auri ia mâua. Ua parau mai oia e tatara mai i te mau mea atoa i rapae i ta mâua pute. Ua haamata vau i te tatara mai i to mâua mau piriaro hoê i muri aˈe i te tahi. I te taeraa i te hopea o te pute e hoê anaˈe piriaro e tapoˈi ra i te Bibilia, ua faatoro atura vau i te pute no te faaite i te piriaro i roto e ua na ô atura vau e: “Teie noa ta ratou i faatia ia mâua ia rave.” Ua mauruuru oia e ua parau maira oia e haere atu i te aua fare auri. O te Bibilia anaˈe te buka e vai ra ia mâua.
Te oraraa i te fare auri
I roto i te taatoaraa, te vai ra fatata e 34 feia mau auri. E feia ohipa ino roa ˈˈe e te tuiroo roa ˈˈe o te fenua. E rave rahi mau taparahi taata o tei manaˈohia e eita e nehenehe e taui ia ratou. Ua taoto matou pauroa i roto e piti piha fare auri rahi i faataa-ê-hia e te hoê vahi haumitiraa matara noa. I roto i teie vahi, te vai ra te hoê tura aita e tapoˈi tei faaohipahia ei haumitiraa. Noa ˈtu e e faarue te feia mau auri i te tura i te mau poipoi atoa, e au ra e ua haere mai te mau rao atoa o te medebara no te fanaˈo i te haumǎrû e te veuveu o teie tura.
Ta matou maa, o te sorgho noa ïa. E faararerarehia e te hoê taata mau auri, e tunu-pape-hia, e e tufahia i roto i te mau mereiti, o te vaiiho-noa-hia i nia i te mǎrû roi o te taata mau auri tataitahi. Aita te maa i tapoˈihia. Ia hoˈi mai matou i te ohipa, e mau hanere rao to nia iho i te mereiti maa sorgho. Ia rave mai matou i ta matou mereiti, e rere atu te mau rao ma te maniania. Na mahana matamua e piti, aita mâua i tamaa. I muri iho râ, i te toru o te mahana, i muri aˈe i to mâua tiahiraa i te mau rao e to mâua tatararaa i te paa paari i nia iho, ua haamata ˈtura mâua i te amu i te maa sorgho. Ua pure mâua e ia paruru mai Iehova i to mâua oraora-maitai-raa.
Ua rave matou i te ohipa i raro aˈe i te mahana, ma te tuparari i te mau patu o te mau aua o te fare auri tahito e ma te faatia i te mau patu apî. E ohipa rohirohi roa. Ua rave matou i te ohipa ma te ore e faaea mai te hora 6 i te poipoi e tae atu i te ahuru ma piti, e tamaa rii matou, e i muri iho e ohipa faahou e tae atu i te hora 6 i te ahiahi. Aita e mahana ohipa ore. Aita noa matou i faaoromai i te veavea o te mahana, i te tau toetoe râ, ua faaoromai matou i te toetoe rahi. E ua haamauiui atoa te mau tiai iino ia matou.
Te vai-puai-raa i te pae varua
E taio na mâua Djagli i te Bibilia ma te tapuni, e e paraparau na mâua no nia i te mea o ta mâua i haapii. Eita ta mâua e nehenehe e taio ma te tapuni ore no te mea e haruhia ta mâua Bibilia e e faautuahia mâua. E mori teitei ta te hoê mau auri o ta ˈu i haamata i te haapii i te Bibilia e ua tufa mâua i teie mori. Mea pinepine au i te tia mai i te hora hoê aore ra te hora piti i te aahiata no te taio e tae roa ˈtu i te hora pae. Mea na reira ïa to ˈu taioraa i te Bibilia taatoa.
Ua poro mâua i te tahi atu feia mau auri, e ua paraparau te hoê i te tiai rahi no mâua. Ma te manaˈo-ore-hia, ua horoa ˈtu te tiai i taua mau auri ra i te hoê A ara mai na! e vai ra ia ˈna ra, o ta teie mau auri i horoa mai na mâua. Ua na nia iho noa vau i te taio. Ua tauturu ta mâua taioraa e ta mâua pororaa ia vai puai noa mâua i te pae varua.
Te neheneheraa e faaara i to mâua mau hoa
Aita matou i faatiahia ia papai aore ra ia hapono i te rata. Teie râ, ua parau mai te hoê taata o tei faahoa mai ia mâua e e tauturu oia ia mâua. I te 20 no atete, oia hoi e ono hebedoma i muri aˈe i to mâua tapaeraa mai i reira, ua papai huna ˈtura vau e piti rata, hoê i te fare tia hau no Nigeria e te tahi i te mau hoa Ite no Iehova. Ua tapuni vau i teie nau rata i roto i te one e ua tapao vau i teie vahi e te hoê ofai rahi. I muri iho, ua haere mai to ˈu hoa e heru i te mau rata.
Ua mairi te mau hebedoma, e aita vau i faaroo i te tahi parau. A mairi ai te taime, aita vau i tiaturi faahou e ua tapae iho â taua mau rata ra. Teie râ, ua tapae ratou e ua haamata to matou mau hoa Ite i te aroraa ia tuuhia mâua. Ua anaanatae atoa mai te Piha a te hau no te mau Ohipa ěê no Nigeria i teie ohipa e ua ani oia i te faatereraa o te fenua i reira to ˈu tapearaahia i te tumu oia i tapea ai ia ˈu i roto i teie fare auri.
I roto i taua area taime ra, i te poipoi o te 15 no novema 1984, ua afaihia matou e rave i te tahi ohipa tamâraa. Ua aratai te mau tiai ia ˈu i te mau vahi haumitiraa a te hoê haapiiraa i reira to te taata haereraa e rave rahi mau hebedoma noa ˈtu e aita teie mau haumitiraa e tere faahou. Ua î roa i te tutae. Ta ˈu ohipa, o ta te mau tiai ïa i faaue mai, o te tamâraa ïa i teie vahi. Te tauihaa e vai ra ia ˈu nei, o to ˈu noa ïa rima. Te aniani ra vau e mea nafea vau ia rave i teie ohipa hairiiri mau, a haere mai ai te raatira tiai ma te parau e te hinaaro ra te tia mana o taua vahi ra e farerei ia ˈu.
I to ˈu taeraa ˈtu, ua parau mai te tia e ua paraparau atu oia i te peretiteni o te fenua, o tei faaroo i te parau no ta ˈu titauraa. Ua faaite mai te peretiteni e ahiri e e horoa vau i te iˈoa o te mau Ite no Iehova no taua fenua ra, e tuuhia vau i reira iho e e nehenehe vau e haere na nia i te manureva matamua. I reirâ, ua parau atu vau e mai te peu e e hinaaro ratou i te mau Ite no Iehova, o te ohipa ïa a te mau mutoi i te imiraa ia ratou. Ua parau maira te tia e e tia ia ˈu ia feruri i ta ratou aniraa. Ua horoa mai oia e maha aore ra e pae mahana no te feruri. Ua haere atura vau i rapae, e ua aratai te mau tiai ia ˈu i te fare auri, eiaha râ, e auaa hoi, i taua vahi haumitiraa ra!
E pae mahana i muri iho, ua pii maira te tia mana ia ˈu e ua ani mai oia e eaha ta ˈu i faaoti. Ua pahono atura vau e te tumu hoê roa i tapeahia ˈi au i roto i ta ratou fare auri, no te mea ua faaite au i te parau no te Atua mau e aita vau i rave i te ohipa ino. Ua faataa ˈtura vau e e buka ratere tiamâ ta ˈu e te hoê parau faatia no te nohoraa. Mea tia ta ˈu mau papie atoa, e i to ˈu tereraa ˈtu i roto i te hoê oire, ua haere atu vau e hiˈo i te mutoi no te haapapu e ua tano te mau mea atoa. I te mea e aita vau i rave i te hoê noa ˈˈe ohipa ino, ua ani au e: “No te aha vau e faautuahia ˈi? Mai te peu e aita outou e hinaaro ra ia ˈu i roto i teie fenua, no te aha ïa outou i ore ai i tiavaru ia ˈu i rapae? No te aha outou i tuu mai ai ia ˈu i roto i teie vahi?”
Ua paraparau vau e 15 minuti te maoro. I to ˈu faaotiraa, ua anihia mai e ia papai au i te mau parau o ta ˈu i faahiti, e ua parauhia mai au e e afaihia ˈtu te reira i mua i te aro o te peretiteni. Ua horoahia mai te tahi papie, e ua papai atura vau e maha api.
Ua tuuhia vau!
Aita vau i faaroo i te hoê noa ˈˈe mea e tae roa ˈtu i te avaˈe tenuare 1985, tau hitu avaˈe i muri aˈe i to ˈu tapearaahia. I taua taime ra, ua haere mai te raatira tiai, e ua ani maira mai te peu e ua papai anei au i te hoê rata i te fare tia hau no Nigeria. “E,” o ta ˈu ïa i pahono atu.
“No te aha oe i na reira ˈi? No te aha aita oe i faaite mai?” o ta ˈna ïa i ani mai.
Ua pahono atura vau e e ere i te ohipa na ˈna. Teie râ, ua haapapu atu vau e aita vau i papai i te tahi parau faaino ia ˈna, inaha, e ere na ˈna te hape mai te peu e ua tuuhia vau i roto i te fare auri. “Aita hoi to ˈu metua vahine iho i ite e teihea roa vau,” o ta ˈu ïa i parau atu. Ua hinaaro oia e ite e mea nafea to ˈu haponoraa i te rata, aita râ vau i faaite atu.
Te mahana i muri iho, ua faaineine te mau tiai i te hoê pereoo Land-Rover e ua parau maira ratou e te afaihia ra mâua Djagli i te tahi atu vahi. Ua arataihia mâua i rapae, ua tatarahia to mâua ahu, e ua paheruhia mâua. Na mua ˈtu, ua horoa ˈtu vau i ta ˈu Bibilia na te hoê mau auri e haapii ra na muri ia ˈu no te mea ua ite au e e haru te mau tiai i te Bibilia mai te peu e e itehia i nia ia ˈu. Ua parau mai teie taata e ia haere o ˈna i rapae, e riro mai oia ei Ite no Iehova. Te pure nei mâua e e na reira iho â oia.
I muri noa iho, ua faahoˈihia ˈtura vau i Nigeria, e i te avaˈe febuare 1985, ua haamata faahou vau i ta ˈu taviniraa ei tiaau ratere i roto i teie fenua. Mai te matahiti 1990 mai â, te tavini nei au ei tiaau mataeinaa i Nigeria. Te tavini ra o Djagli i teie nei ei Ite haapao maitai i Côte d’Ivoire.
Na roto i teie ohipa, ua haapii au e e nehenehe mau te Atua ra o Iehova e turu ia tatou i roto i te mau tupuraa ino roa ˈˈe. E rave rahi taime to ˈu iteraa i to ˈna rima i te parururaa ia mâua i roto i te fare auri. Ua faaite hohonu mai to mâua faatiamâraahia e ua ite o Iehova, eiaha noa e teihea roa ta ˈna mau tavini e eaha ta ratou e faaoromai ra, nafea atoa râ ia faaora ia ratou i te tamataraa.—Petero 2, 2:9.