Te uiui nei te mau taurearea . . .

No te aha eita vau e nehenehe e faatano i te feruri?

“E tupu noa mai te reira i te tahi mau taime. Te faaroo ra vau i te parau i te hoê putuputuraa a te amuiraa, e i reira râ, tei te vahi ê to ˈu feruriraa. Ahuru minuti i muri iho e tâuˈa faahou atu vau.”—Jesse.

“A HAAPAO MAITAI NA!” E faaroo pinepine ra anei oe i ta oe mau orometua haapii aore ra mau metua i te parauraa i teie mau parau? Ahiri e e, peneiaˈe te fifihia ra oe ia feruri maite i te mau mea. Ei faahopearaa, e mau notaraa haihai paha ta oe. E e ite paha oe e e manaˈo ino to te tahi pae ia oe, ma te avau atu ia oe ei upoo neneva, aoaoa aore ra ei tamarii ite ore i te peu maitai.

Te mea faufaa roa ˈtu â, e nehenehe te ereraa i te ara-maite-raa e ohipa ma te tano ore i nia i to oe huru i te pae varua. Te faaue ra hoi te Bibilia e: “E ara i to outou faarooraa.” (Luka 8:18) I te mea mau, te faauehia ra te mau Kerisetiano ia “faarahi hua ˈtu i te haapao” i te mau mea i te pae varua. (Hebera 2:1) E ahiri e e mea fifi ia faatano i te feruri, e mea fifi ïa ia pee oe i teie mau aˈoraa.

Eaha paha te fifi? No vetahi mau tupuraa, e faahopearaa paha o te hoê maˈi te ereraa i te faatano i te feruri. Ei hiˈoraa, te tiaturi ra vetahi feia maimi e ua taaihia te Maˈi o te itiraa te ara-maite-raa, i te inoraa te faanahoraa haapurororaa o te mau uaua uira o te roro.a No vetahi feia apî, e mau fifi aitâ i itehia e te taote, mai te turiraa te tariˈa aore ra te mohimohiraa te mata. E nehenehe atoa te reira e haafifi i te ara-maite-raa i te mau mea. Ua ite te feia maimi e e mea fifi aˈe no te feia apî ia faatano i te feruri i te taata paari. Ua parare roa te ereraa i te ara-maite-raa i rotopu i te ui apî, e e mea varavara roa ïa te reira i te riro ei faahopearaa no te hoê maˈi.

Te tauiraa ta oe huru manaˈo

Mai te peu e te fifihia ra oe ia faatano i te feruri, papu maitai te roohia ra oe i te ahoaho o te paariraa mai. Ua papai te aposetolo Paulo e: “I tau tamarii riiraa ra, mai ta te tamarii atoa ta ˈu parau, e mai to te tamarii to ˈu ite, e mai to te tamarii hoi to ˈu manaˈo; ia riro râ vau ei taata paari, tuu ê atura vau i te peu a te tamarii ra.” (Korinetia 1, 13:11) Oia mau, a paari ai oe e taui ïa ta oe huru feruriraa. Ia au i te buka ra Te paariraa te taurearea (Beretane), “e itehia i te omuaraa o te taurearearaa te mau huru manaˈo apî.” E ite maitai aˈe oe i te taa e te tatara i te mau manaˈo e te mau opuaraa vai manaˈo noa. E haamata oe i te haroaroa hohonu aˈe i te mau huru morare, te mau ture no nia i te haerea, e te tahi atu mau tumu parau rarahi. E haamata oe i te feruri i to oe oraraa a muri aˈe ei taata paari.

Eaha ïa te fifi? I te tupuraa teie mau manaˈo, mau huru hiˈoraa, e mau opuaraa apî e taviriviri haere ïa te reira i roto i to oe roro ma te haanevaneva roa ia oe. Eita ïa oe e feruri faahou ia au i te huru ohie e te riirii a te hoê tamarii. I teie nei e turai te roro ia tatara oe e ia uiui oe no nia i te mau mea o ta oe e ite ra e e faaroo ra. E nehenehe te hoê parau a te hoê orometua haapii aore ra a te hoê taata orero e faatupu i te hoê ori-haere-raa au roa i te pae feruriraa. Ia ore râ oe e haapii i te haavî i to oe mau manaˈo neneva noa, e nehenehe oe e erehia i te hoê haamaramaramaraa faufaa. Ma te anaanatae, te na ô ra te Bibilia e ua haafaufaa te taata parau-tia ra o Isaaka i te taime ia feruri maite oia ma te hau. (Genese 24:63) Te tuuraa paha i te hiti maa taime i te mau mahana atoa no te faafaaea, no te feruri maite e no te taa-maitai-raa i te mau mea, e nehenehe paha te reira e tauturu ia oe ia tâuˈa hau atu i te tahi atu mau taime.

Te mau manaˈo hohonu e te mau oromona

E nehenehe atoa to oe mau manaˈo hohonu e riro ei tumu nevanevaraa. E tamata oe i te faatano i te feruri i ta oe e taio ra aore ra i ta oe e faaroo ra, te ite nei râ oe e te manaˈo ra oe i te tahi atu mau mea. E fiu oe e i muri iho e anaanatae roa oe, e hepohepo oe e i muri iho e oaoa roa oe. Eiaha râ oe e haapeapea! Aita oe e riro ra ei tamarii maamaa. Ia au i tei manaˈohia, o te hoê noa tupuraa teie o te mau oromona o te faahuru ê ra ia oe. Te ora ra oe i te mau tauiraa o te haamataraa o te taurearearaa.

Te papai ra o Kathy McCoy e o Charles Wibbelsman e: “Mea rahi roa te mau manaˈo haaputapû i te mau matahiti taurearearaa . . . Teie huru tauiui noa, e tuhaa ïa no te riroraa mai ei taurearea. Hoê tuhaa o te reira o te huru teimaha e itehia no te mau tauiraa atoa e orahia ra i taua taime ra.” Hau atu, te piri ra oe i “te uaaraa o te apîraa”—te tau i reira e mea puai roa te hinaaro e taati i te pae tino. (Korinetia 1, 7:36, MN) Te na ô ra te vahine papai ra o Ruth Bell e: “Pinepine te mau tauiraa i te haamataraa o te taurearearaa i te faatupu i te mau manaˈo puai e taati i te pae tino. E ite paha oe, e te manaˈo rahi ra oe i te taatiraa, e ohie noa oe i te hinaaro e taati, e tae atoa i te mau taime e manaˈonaˈo noa oe i te taatiraa i te pae tino.”b

Ua ite o Jesse, no ˈna te parau i te omuaraa, i te nenevaraa te manaˈo e peu matauhia hoi i rotopu i te ui apî: “I te tahi mau taime e manaˈo vau i te mau tamahine aore ra i te tahi mau peapea ta ˈu aore ra eaha ta ˈu e rave i muri iho.” I te pae hopea, e topa te vero o te mau manaˈo hohonu. I roto i taua area ra, a faaohipa i te hitahita ore. Ua papai te aposetolo Paulo e: “Te moto nei râ vau i tau tino ia vi.” (Korinetia 1, 9:27) Ia hau atu oe i te haavî i to oe mau manaˈo hohonu, e hau atu ïa oe ia faatano i te feruri.

Ta oe mau peu taotoraa

E titau to oe tino o te tupu ra i te rahi i te taoto navai no te tauturu ia oe ia paari mai e no te faatia i to oe roro ia faataa i te mau opuaraa apî e rave rahi e te mau manaˈo hohonu o ta oe e faaruru ra i te mau mahana atoa. Teie râ, i roto i te tabula a e rave rahi feia apî mea iti te taime faataahia no te taoto. Te parau ra te hoê taote uaua uira e: “Eita te tino e haamoe i te mau hora taotoraa o ta te hoê taata i aitarahu ia ˈna. Taa ê atu, e haamanaˈo noa oia e e titau ïa i te taata ia aufau mai i te hora pau o te itehia mai na roto ïa i te ereraa i te haamanaˈoraa, na roto i te mau fifi ia faatano i te feruri, e te taereraa i te feruri.”

Te tiaturi nei vetahi feia maimi e te raveraa hoê hora taotoraa hau aore ra maoro atu i te mau po atoa, e tauturu rahi te reira i te ravea ia faatano i te feruri. Oia mau, e faautua te Bibilia i te faatau e te nounou i te taoto. (Maseli 20:13) Teie râ, e mea maitai ia noaa te taoto tano ia ohipa maitai anaˈe.—Koheleta 4:6.

Te maa e te faatanoraa i te feruri

O te maa te tahi atu fifi. Mea au roa na te mau taurearea te maa hinu e te monamona. Te parau ra te feia maimi e mea au te mau amuamuraa, e au ra e te faaiti ra te reira i te feruri-oioi-raa. Te faaite ra te mau maimiraa e e topa te aravihi i te feruri i muri iho i te amuraa i te maa mai te faraoa, te sitona, te raiti, aore ra mai te pâte te huru. Peneiaˈe no te mea e haamaraa teie mau maa i te rahiraa o te hoê taoˈa piihia sérotonine i roto i te roro o te haavarea i te hoê taata. No reira, te faaitoito ra vetahi feia i te pae o te maa ia amu tatou i te maa î i te poroteina hou a rave ai i te tahi noa ˈtu ohipa o te titau ia vai ara i te pae feruriraa.

Te ui no te afata teata e te roro uira

E mau matahiti te maoro, ua manaˈo te feia aˈo e e faaiti te afata teata e to ˈna mau hohoˈa e tere oioi ra i te vai-ara-maite-raa maoro o te feia apî, e te faahapa atoa ra vetahi i te roro uira. I te mea e e rave rahi aimârôraa i rotopu i te feia aravihi no nia i te huru mau e haafifi ai teie mau ravea apî i te ui apî, e e ere roa i te mea maitai no te tino te haamâuˈa-rahi-raa i te taime i mua i te afata teata aore ra i te hautiraa i te mau hauti roro uira. Te farii ra te hoê taurearea e: “Na roto i te mau mea mai te mau hauti video, te mau roro uira e te Internet, te faaineinehia ra matou, te mau tamarii, ia noaa oioi mai te mau mea o ta matou e hinaaro ra.”

Teie te fifi, e noaahia e rave rahi mau mea na roto noa i te tutavaraa, te tamau-maite-raa e te peu tahito o te faaoromai. (A faaau e te Hebera 6:12; Iakobo 5:7.) No reira, eiaha roa e manaˈo e ia tere oioi anaˈe te mau mea e mea anaanatae mau, e mea maitai ïa. Noa ˈtu e mea au te mataitairaa i te afata teata e te hautiraa i te mau hauti roro uira, no te aha e ore ai e peni, e hamani i te hohoˈa, aore ra e haapii i te faataˈi i te hoê upaupa? E faarahi hua teie mau mea aravihi ia faatano i te feruri.

Te vai ra anei te tahi atu mau ravea no te faarahi hua ia faatano i te feruri? Oia mau, te vai ra, e e tuatapapa te hoê tumu parau i mua nei i vetahi o ratou.

[Nota i raro i te api]

[Parau iti faaôhia i te api 14]

Te parau ra te feia maimi e, e au ra e, e faaiti te mau amuamuraa i te feruri-oioi-raa

[Parau iti faaôhia i te api 14]

“I te tahi mau taime e manaˈo vau i te mau tamahine aore ra i te tahi mau peapea ta ˈu”

[Hohoˈa i te api 13]

Pinepine ra anei oe i te ite e mea fifi ia vai ara maite i roto i te piha haapiiraa?