Ia au i te Bibilia
Mea ino anei te faatitiauaraa i roto i te mau ohipa tuaro?
TE PARAHIRAHI noa ra e piti tane ruhiruhia i roto i te hoê aua e i te hoê mahana maitai, a hauti noa ˈi raua i te pere faanuu. I pihai iho mai te tutuô noa ra te mau tamarii e te hauti perefe ra. I te tahi atu pae, te hauti ra te hoê pǔpǔ taurearea ma te taora i te popo i roto i te ete. E, ati aˈe ia tatou paatoa i te mau mahana atoa, te oaoa nei te taata apî e te ruhiruhia i te mau ohipa tuaro e i te mau ohipa hauti. Ia hauti ratou, te tamata nei te rahiraa e rave i te mea maitai aˈe. Peneiaˈe o oe atoa.
Tera râ, e nehenehe anei e parau e mea ino teie mau huru faatitiauaraa auhoa? E rave rahi o tei ite i te faaararaa a te aposetolo Paulo i roto i te Galatia 5:26, i reira to ˈna parauraa i te mau kerisetiano eiaha te “faaoooraa [faatitiauaraa] te tahi i te tahi.” No nia i te reira, e mea ino anei ia faatitiaua te mau kerisetiano i roto i te mau ohipa tuaro faaanaanatae e te mau hauti?
Te pahonoraa ohie, eita. No te aha hoi? Na mua e pahono ai i taua uiraa ra, e hiˈo poto noa mai na tatou i te aamu o te mau ohipa tuaro e te mau hauti.
Te aamu o te mau ohipa tuaro e te mau hauti
No te mau tau tahito maira te mau ohipa tuaro e te mau hauti e ua riro noa te reira ei tuhaa i te roaraa o te aamu—te aamu atoa o te nunaa a te Atua. Te ite-atoa-hia ra te taˈo ra “ofai [popo, MN]” i roto i te Bibilia. I roto i te Isaia 22:18, te faahitihia ra te mau faahaparaa a te Atua ra o Iehova i te mau taata ino, te na ô ra e: “E tairiiri oia ia [ratou] a faarue ê atu ai ia [ratou] mai te ofai.” E mea hamanihia te tahi mau popo i teie mahana—mai te mau popo e huihia e te mau popo e taorahia i roto i te ete—e te mau vehi paari meumeu. Teie te tatararaa a te Bibilia beretane a te Arii Iakobo no taua noâ irava ra: “Na ˈna e . . . taora ia oe mai te hoê popo.” No teie tuatiraa tano maitai, ua faaohipahia te mau popo e te feia i ora na i taua tau ra.
Hau atu, te faahitihia ra te hiˈoraa o Iakoba i roto i te Bibilia i to ˈna aroraa e te hoê melahi. E au ra e na roto i teie aamu e nehenehe e manaˈo i te tahi mau aravihi matamua ohie o Iakoba, i te mea hoi e aita i hope oioi te aroraa e rave rahi hora te maoro. (Genese 32:24-26) Te mea anaanatae, ia au i te tahi mau aivanaa, te faaite ra te aamu e ua farii o Iakoba i te mau ture i te pae aroraa. Ua faaohipa atoa na paha te mau ati Iseraela i te teˈaraa i te fana—te tahi atu ohipa tuaro o te titau ra i te faaineineraa e te aravihi. (Samuela 1, 20:20; Te oto o Ieremia 3:12) Te horohororaa o te tahi atu ïa tutavaraa no te faaetaeta i te tino o ta te feia ruhiruhia e rave e e faaineine ra.—Samuela 2, 18:23-27; Paraleipomeno 1, 12:8.
Te mau hauti o te faaô atoa mai i te feruriraa—mai te faahitiraa i te mau piri—e mea matauhia ïa e te haafaufaa-rahi-hia. Peneiaˈe te hiˈoraa faahiahia roa ˈˈe o te tuuraa o Samasona i te hoê piri i te mau ati Philiseti.—Te mau tavana 14:12-18.
I roto i te mau Papai heleni kerisetiano, ua faaohipahia te mau ohipa tuaro e te mau hauti i te tahi mau taime mai te mau parau faaau no te mau kerisetiano e ora ra. Ei hiˈoraa, i roto i te Korinetia 1, 9:24, 25, te faahiti ra o Paulo i te faaineineraa uˈana a te hoê maona e te faaau ra o ˈna i te reira i te faufaaraa o te hitahita ore e te faaoromai no te hoê kerisetiano. Oia atoa, e mea maramarama maitai e ua tuu o Iehova i te hoê huru hauti i roto i te rahiraa o ta ˈna mau mea i poiete, ia nehenehe te taata e te animala e fanaˈo i te taime no te hauti.—Ioba 40:20; Zekaria 8:5; a faaau e te Hebera 12:1.
Ia uˈana roa anaˈe te faatitiauaraa
Eaha ta te aposetolo Paulo i hinaaro e parau i to ˈna parauraa i to ˈna mau hoa kerisetiano eiaha “i te faaoooraa [faatitiauaraa] te tahi i te tahi”? (Galatia 5:26) Tei roto te pahonoraa i te irava. Ua haamata o Paulo i teie faahitiraa ma te parau ia ratou eiaha “e faateitei faufaa ore noa” aore ra, mai ta te tahi atu mau tatararaa o te Bibilia e parau ra, ia ore ia “faaoru,” “teoteo,” “hiaai i te hanahana faufaa ore.” Ua aano roa te hiaai ia tui te roo e i te hanahana i rotopu i te mau maona i te tau o Paulo.
No reira i roto atoa i te ao hanahana faufaa ore i teie mahana, te rahi noa ˈtura te mau maona o te tapapa ra i te huru teoteo e te hutiraa mai i te ara-maite-raa i nia ia ratou iho e to ratou mau aravihi. Ua tae roa vetahi i te faahaehaa ia vetahi ê. Te faaoooraa, te faahaparaa e te pariraa ia vetahi ê, e te parau faufau, aore ra “te parau faaino” mai ta te tahi mau maona e pii ra, o te reira ïa te ture. E riro teie mau mea atoa ei “faaoooraa [faatitiauaraa] te tahi i te tahi,” o te aratai i te mea o ta Paulo i faahiti i te pae hopea o te Galatia 5:26—te feiiraa.
E te mea ino roa ˈtu â, te faatupu nei te faatitiauaraa aifaito ore i te mau aroraa e te pohe atoa. A hiˈo na i te farereiraa te mau taata o Saula e to Davida i Gibeona, i to Abinera e o Ioaba fariiraa ia “tia mai te mau taata nei i nia, a raverave ai i mua ia [ratou].” (Samuela 2, 2:14-32) E au ra e te faaauhia ra te reira i te hoê tataˈuraa. Noa ˈtu eaha te tataˈuraa, ua riro oioi râ te reira ei aroraa taehae e te faatahe i te toto.
Te hoê manaˈo aifaito
Ia tamǎrû ta tatou mau ohipa tuaro faaanaanataeraa e te mau hauti—eiaha râ ia faahepohepo. E nehenehe e manuïa na roto i te vaiihoraa i te mau ohipa i to ratou parahiraa, e te haamanaˈoraa aita to tatou faufaaraa no te Atua e no to tatou taata-tupu i faatanohia e to tatou mau aravihi i roto i te mau ohipa tuaro e te mau hauti.
E mea maamaa ia vaiiho i te mau manaˈo faateitei ia tupu i roto ia tatou no te mau aravihi i te pae tino aore ra te pae feruriraa. No reira e haapae tatou i te hinaaro tano ore no teie nei ao e huti mai i te ara-maite-raa i nia ia tatou iho, a feii ai hoi tatou ia vetahi ê, eita te here e faarahi. (Korinetia 1, 13:4; Petero 1, 2:1) E noa ˈtu e e manaˈo tia ia ite i te ieie, te anaanatae, e te haapopouraa te mau hoa o te pǔpǔ te tahi i te tahi, eita tatou e hinaaro i teie huru manaˈo horuhoru ia tupu mai ma te hitahita e ia ite-roa-hia ˈtu.
Eita roa ˈtu tatou e nehenehe e faito i te faufaaraa o vetahi ê na roto i to ratou mau aravihi i roto i te mau ohipa tuaro e te mau hauti. Oia atoa, eita tatou e hinaaro e manaˈo e mea faufaa ore tatou no te mea te erehia ra tatou i te tahi huru aravihi. Te auraa anei e mea ino ia tapao i te rahiraa fa i haamauhia? Eita. E tia râ ia tatou ia haamanaˈo e mea faufaa ore mau te mau huru hauti atoa—aita i niuhia te faufaaraa mau o te mau taata i nia i ta ratou huru rave-maitai-raa i te reira. I roto i te pǔpǔ taata hauti, e tauiui noa te tahi mau pǔpǔ i te mau taata hauti i roto i te pǔpǔ tataitahi ia ore ia manuïa te hoê noa pǔpǔ.
E tia atoa i te mau kerisetiano ia haamanaˈo e noa ˈtu e ua faahitihia te mau ohipa tuaro e te mau hauti i roto i te Bibilia, ua faahiti-noa-hia te reira ma te aifaito. E mea hape ia faaoti e i te mea te faahitihia ra te mau ohipa tuaro i roto i te Bibilia e mea maitai roa ïa te taatoaraa o te reira. (A faaau te Korinetia 1, 9:26 e te Salamo 11:5.) Ua tapao atoa o Paulo e “te haamataro hoi i ta te tino nei, e faufaa iti haihai to te reira: area te paieti ra, e faufaa ïa to te reira i te mau mea atoa nei.”—Timoteo 1, 4:8.
No reira e mea anaanatae e te tamǎrû te mau ohipa tuaro e te mau hauti ia vaiihohia te reira i to ratou iho parahiraa. Aita te Bibilia e faahapa ra i te taatoaraa o te mau faatitiauaraa, tera râ te faatitiauaraa o te faatupu ra i te teoteo, te aimârôraa, te nounou, te miimii, aore ra te haavîraa uˈana.