Nafea ia ite i te haviti e haaati ra ia tatou
“I roto i te mau reo atoa, ta tatou pereota matamua roa ˈˈe oia hoi ‘a vaiiho na ia hiˈo vau!’”—William White, Jr.
TE TAMARII iti o te hiˈo maere ra i te pêpê e marere ra, nau hoa faaipoipo ruhiruhia e mataitai ra i te hoê taperaa mahana nehenehe, te vahine o te hiˈo ra ma te popou i ta ˈna mau roti—ua hutihia te ara-maite-raa o te taatoaraa maa taime poto noa i nia i te haviti.
I te mea hoi e tei te mau vahi atoa te haviti o te poieteraa a te Atua, aita e faufaa ia haere i te mau hanere kilometera i te atea no te hiˈo i te reira. E mea atea paha te mau ohipa faahiahia roa, te vai ra râ te ohipa aravihi maere na pihai iho ia oe mai te peu e e imi atu oe e—hau atu i te faufaa—mai te peu e ua ite oe e nafea ia imi.
Ua tapao-pinepine-hia e “tei roto te haviti i te mata o te taata mataitai.” Tera râ, noa ˈtu e to reira te haviti, eita te taatoaraa e ite atu. Na te hoê hohoˈa penihia aore ra te hoê hohoˈa patahia paha e faaara i to tatou anaanatae e e turai ia tatou ia mataitai atu. Inaha, te tiaturi nei e rave rahi feia peni hohoˈa e ua niu-rahi-hia to ratou manuïaraa i nia i to ratou ite e hiˈo maoti râ i te peni. Te faataa ra te buka ra The Painter’s Eye, a Maurice Grosser, e “te peni ra te taata peni hohoˈa na roto i to ˈna mata, eiaha râ na roto i to ˈna nau rima. Noa ˈtu eaha ta ˈna e ite ra, ia ite oia i te reira ma te maramarama, e nehenehe ïa o ˈna e peni. . . . E ohipa faufaa te iteraa ma te maramarama.”
Noa ˈtu e e feia peni hohoˈa tatou aore ra eita, e nehenehe tatou e haapii i te hiˈo ma te maramarama atu â, no te ite i te haviti e haaati ra ia tatou. I roto i te tahi atu auraa, e tia ia tatou ia haere i rapae e ia mataitai i te mau mea na roto i te hoê huru hiˈoraa apî.
No nia i te reira, te haapapu ra o John Barrett, te hoê taata papai no nia i te tuatapaparaa i te mau ohipa natura, i te faufaaraa o te apitiraa mai te taata iho. “Eita te tahi mea e nehenehe e hiˈo no tatou iho, te tapearaa, te hauˈaraa e te faarooraa i te mau animala ora e te mau raau i roto i to ratou iho vahi natura,” o ta ˈna ïa e parau ra. “A vaiiho i te haviti ia haaputapû . . . Noa ˈtu eaha te vahi to reira te hoê, a hiˈo na mua, a haapopou e a hiˈo faahou.”
Tera râ, eaha te tia ia tatou ia imi? E nehenehe tatou e haamata na roto i te haapiiraa i te tapao e maha tuhaa matamua o te haviti. E itehia teie mau tuhaa i roto fatata i te mau huru ohipa atoa tei poietehia e Iehova. Ia rahi atu â tatou i te faafaaea no te mataitai i te reira, e rahi atu â ïa tatou i te haapopou i ta ˈna ohipa aravihi.
Faataaraa i te mau tuhaa o te haviti
Te mau hohoˈa e te mau hiˈoraa. Te ora nei tatou i roto i te hoê ao e ua rau te hohoˈa. E mea afaro noa vetahi mai te mau ofe e tia noa ra aore ra mea fefe mai te hoê puaverevere, area vetahi ra aita ïa e hohoˈa papu mai te hoê ata o te tauiui tamau. E rave rahi hohoˈa nehenehe, mai to te hoê orchidée no te mau fenua ěê mai, te faaohuraa o te hoê pupu no roto mai i te miti, aore ra te mau amaa atoa o te hoê tumu raau o tei haamairi i to ˈna mau rauere.
Ia tataipitihia taua noâ hohoˈa ra, te faatupu ra te reira i te hoê hiˈoraa e mea nehenehe atoa ia hiˈohia. Ei hiˈoraa, a feruri na i te hoê haapueraa tumu raau i roto i te uru raau. Te horoa ra to ratou hohoˈa—mea taa ê te tahi i te tahi, tera râ hoê â huru—i te hoê hiˈoraa au. Tera râ, no te ite i te mau hohoˈa e te hiˈoraa ta te reira e horoa maira, e titauhia ïa te maramarama.
Te maramarama. Te horoa ra te parareraa o te maramarama i te hoê huru maitai taa ê i te mau hohoˈa nehenehe ta tatou e ite ra. Te matara maitai ra te mau tuhaa iti, e mea penihia te hohoˈa, e e matara mai te hoê huru. E tauiui te puai o te maramarama ia au i te taime o te mahana, te tau o te matahiti, te huru o te mahana, e to tatou atoa vahi nohoraa. E mea tano maitai te hoê mahana haarumaruma e to ˈna maramarama operehia no te haafaahiahia i te marumaru o te mau tiare oviri aore ra te mau rauere e mairi i te tau auhune, area râ te mau matopahu e te mau tupuai mouˈa te faaite mai ra ïa i to ratou mau hohoˈa hanahana ia taraihia na te hitiraa aore ra te taperaa mahana. E mea nehenehe roa ia mataitai i te hoê faaapu ia hiti anaˈe te mahana haumǎrû no te Afa Apatoerau. I te tahi aˈe pae, ma te mahana aama i te Pae rua ma, e riro te miti papaˈu mai te hoê aoraˈi marama nehenehe no te feia hopu i raro i te moana.
Te vai noa ra râ te hoê tuhaa faufaa e erehia ra.
Te û. Te faaoraora ra te reira e rave rau ohipa ta tatou e ite na pihai iho ia tatou. A faataa noa ˈi to ratou hohoˈa ia ratou, te haapapu ra to ratou û i to ratou huru otahi. Hau atu, te faatupu ra te opereraa o te û i roto i te mau hiˈoraa au maitai, i to ˈna iho haviti. Te vai ra paha te hoê û pura mai te uteute aore ra te anani o te huti i to tatou ara-maite-raa, aore ra te hoê û mǎrû mai te ninamu aore ra te matie.
A feruri na i te hoê aua tiare rearea i roto i te hoê vahi aita e raau. E hiti mai te maramarama i nia i te mau tiare rearea, e au ra e e anaana oia i roto i te aore i te poipoi, area ra te mau tumu raau ereere tâpûhia o te turamahia ra e te mahana o te poipoi, e riro ïa ei hohoˈa tia roa i muri mai. E hohoˈa ïa ta tatou i teie nei. Te ohipa noa ta tatou e hinaaro e rave o te “peniraa” i te reira, i reira ïa te faanahoraa e fa mai ai.
Te faanahoraa. Na te huru faatuatiraa i na tuhaa matamua e toru—te hohoˈa, te maramarama, e te û—e faataa i te faanahoraa. E tiaraa faufaa to tatou i ǒ nei, ei feia mataitai. Na roto noa i te haereraa maa vahi iti i mua, i muri, i te tahi aˈe pae, i te faarahiraa, aore ra te faaitiraa, e nehenehe tatou e faatano i te mau tuhaa aore ra te maramarama o ta tatou hohoˈa. E nehenehe tatou e peni i nia i te hohoˈa i te mau tuhaa noa ta tatou e hinaaro ra.
E pinepine, e hamani oioi tatou i te hoê hohoˈa i roto i to tatou feruriraa ia ite anaˈe tatou i te hoê ohipa haviti haaatihia e te mau tumu raau tapiripiri aore ra te faaapu maa. E rave rahi râ hohoˈa haviti, i nia i te hoê faito haihai roa ˈˈe, e mea nainai e te piri i te repo.
Tapaoraa i te haihai e te rahi
E mea haviti mau â te mau ohipa rarahi e te haihai atoa a te Atua, e e faarahihia to tatou oaoa mai te peu e e haapii tatou i te hiˈo i te mau tuhaa iti, o te tuati atoa ma te au maite. Te horoa maira ratou i te mau hohoˈa haihai o te aano ra i nia i te ahu rahi o te natura. No te haafaufaa i te reira, ta tatou noa e hinaaro e rave, o te piˈoraa e te mataitai-maitai-raa.
Te faataahia ra teie mau hohoˈa i nia i te hoê hohoˈa na te taata pata hohoˈa ra o John Shaw i roto i ta ˈna buka ra Closeups in Nature: “Eita roa ˈtu te reira e faaea i te haamaere ia ˈu e te titau manihini noa maira te hoê hiˈoraa piri roa o te hoê tuhaa iti natura i te hoê taata mataitai piri roa ˈˈe atoa. . . . Na mua ˈˈe, e ite tatou i te hohoˈa rahi, i muri iho maa peni i te poro o te hohoˈa. Ia mataitai-maitai-hia e itehia te mau tiare e, i nia i te hoê tiare, te hoê pêpê. Te faaite maira to ˈna nau pererau i te hoê hohoˈa taa ê, na te hoê faanahoraa tano maitai o te mau faito o te pererau i horoa mai i te hohoˈa, e mea tia roa te faito tataitahi i roto e i nia ia ˈna iho. Mai te peu e e nehenehe mau tatou e taa i te tia-roa-raa ia tahiri anaˈe te pererau o te hoê pêpê, e nehenehe ïa tatou e haamata i te taa i te tia-roa-raa o te natura.”
Taa ê atu i te anaanatae haviti ta ˈna e horoa maira, e haafatata te ohipa aravihi natura—rahi e te haihai—ia tatou i to tatou Poiete. “A nânâ na i to outou mata i nia,” o ta Iehova ïa i aˈo mai. Na roto i te faaearaa no te hiˈo, no te tiatonu, e no te uiui, noa ˈtu e te nânâ ra tatou i te mau raˈi e apǎpǎ noa ra te mau fetia aore ra i te tahi atu ohipa i poietehia e te Atua, e tia ia tatou ia haamanaˈo i Tei “hamani i te reira.”—Isaia 40:26.
Te feia o tei haapii i te hiˈo
I te mau tau bibilia ua anaanatae taa ê te mau tavini o te Atua i te poieteraa. Ia au i Te mau arii 1, 4:30, 33, “hau atura to Solomona ite i to te feia atoa i te hitia o te râ ra . . . Ua parau hoi oia no nia i te raau, mai te arezi i nia ia Lebanona, e tae noa ˈtu i te hisopa e tupu i nia i te aua ra: e ua parau hoi oia no te mau manu avae maha, e te mau manu pererau, e te mau mea e nee haere ra, e te ǐˈa.”
Peneiaˈe no roto mai te anaanatae o Solomona i te mau hanahana o te poieteraa i te hiˈoraa o to ˈna metua tane. Ua pinepine o Davida i te feruri hohonu, i te mau matahiti matamua o to ˈna oraraa o tei faaineine ia ˈna ei tiai mamoe, i nia i te mau ohipa a te Atua. O te haviti o te mau raˈi iho â râ tei haaputapû ia ˈna. I roto i te Salamo 19:1, teie ta ˈna i papai: “Te parau hua nei te mau raˈi i te hanahana o te Atua! e te faaite nei te reva i te ohipa a tana rima!” (A faaau e te Salamo 139:14.) Papu maitai, ua haafatata to ˈna taairaa e te poieteraa ia ˈna i to ˈna Atua. E tupu atoa te reira i nia ia tatou.a
Mai ta teie feia paieti i ite, te faaaano ra te fariiraa e te haafaufaaraa i te mau ohipa a te Atua i te feruriraa e te faaanaanatae ra i to tatou oraraa. I roto i to tatou ao apî haafifihia e te faaanaanataeraa manaˈo faahepo-ore-hia e pinepine e mea faufau, e nehenehe te haapaoraa i te poieteraa a Iehova e horoa mai i te hoê ohipa mâ na tatou iho e na to tatou utuafare. No te feia e hinaaro rahi ra i te ao apî tǎpǔhia e te Atua, e riro ïa te reira ei faaanaanataeraa manaˈo o ta tatou e nehenehe e fanaˈo i te tau no a muri aˈe.—Isaia 35:1, 2.
Ia hiˈo tatou i te ohipa aravihi e haaati ra ia tatou nei e ia ite iho â râ i te mau huru maitatai o te Taata hamani ohipa aravihi Rahi, e mea papu e e turaihia tatou ia faahiti atoa i te mau parau a Davida: “Aore o oe e faito, e Iehova, . . . aore hoi e ohipa e au i ta oe ra ohipa.”—Salamo 86:8.
[Nota i raro i te api]
a Ua riro atoa te tahi atu feia papai i te Bibilia, mai ia Agura e ia Ieremia, ei feia mataitai maitai i te aamu o te natura.—Maseli 30:24-28; Ieremia 8:7.
[Hohoˈa i te api 10]
Te tahi mau hiˈoraa no nia i te hohoˈa e te huru, te maramarama, te û, e te faanahoraa
[Faaiteraa i te tumu]
Godo-Foto