Te hoê hiˈoraa i te feruriraa e te ao o te Taata i itehia i roto i te pape toetoe paari

E FAAHAAMANAˈO faahou tatou i te parau no nia ia Ötzi. E taata oviri anei o ˈna, maamaa, e te nehenehe ore? Eaha ta ta ˈna mau tauihaa, ta ˈna mau pupuhi, e to ˈna ahu e faaite ra?

Te faaite ra ta ˈna mau pupuhi e e taata aravihi roa o Ötzi no te taora i te mau taoˈa. I mua roa i na teˈa e piti tei oti i te hamanihia te vai ra te mau huruhuru manu. Ua tapirihia te mau huruhuru manu i te hoê vahi no te faaohu i te ohe ia teˈahia, oia hoi te hoê faito tano noa e 30 metera. Te faaite maira to ˈna ahu hamanihia e te iri animala (e rave rau iri animala) i te huru ahu auhia i taua tau ra. I teie mahana, e hinaarohia te hoê ahu e ere no te haapoˈi noa i te tino no te pahono atoa râ i te tahi mau titauraa i te pae faaneheneheraa. Eaha ïa te hohoˈa ahu i te tau o Ötzi? Ma te faataa i te mau mea i itehia, te parau ra te vea Time e: “Ua nirahia te ahu ma te aravihi e te mau taura uaua aore ra te aa aihere, e au mai te mau veuveu ahu tei nirahia.” Na roto i te ahu e te huru raveraa no te nira ua matara mai te hoê “hohoˈa i nia i te mau veuveu ahu tapiripirihia,” o ta te buka ra ïa Der Mann im Eis (Te Taata i roto i te Pape toetoe paari) e parau ra. Na nia iho i te pereue, i nia i te Taata i itehia i roto i te pape toetoe paari te vai ra te “hoê ahu aihere firihia, tano maitai no te paruru ia ˈna i te toetoe, o tei faaohipa-atoa-hia i te taime faafaaearaa ei ‘mǎrû roˈi’ ia ore to ˈna tino e tarava i nia i te repo.”—Focus.

Ua tapao-atoa-hia i nia i ta ˈna tauihaa “i te hoê faito aravihi maere mau,” o ta te Time ïa e faataa nei. Ei hiˈoraa, te tipi tei apitihia e te “hoê vehî raraa-maitai-hia, hamanihia e te aihere.” E au ra e ua ora na te Taata i itehia i roto i te pape toetoe paari i te hoê tau “moni e te puai i te pae faaapu,” mai ta Giovanni Maria Pace e faataa ra i roto i ta ˈna buka Gli italiani dell’Età della pietra (Te mau taata no Italia o te Tau Ofai).

E nehenehe e faahiti atoa i te tariˈa iore tei itehia i pihai iho ia Ötzi. Ua faaohipahia na paha ratou no te tutui i te auahi, tera râ, te parau ra te feia aravihi e, ua faaohipa te Taata i itehia i roto i te pape toetoe paari i te reira ei raau aro i te manumanu ino e ei mau ravea rapaauraa, te hoê ïa tuhaa o te “tauihaa no te rapaauraa ru.”

Te huru faaneheneheraa auhia, te aravihi i te pae feruriraa, te ite i te pae rapaauraa, e te aravihi e hamani i te tauihaa auri, te faaapuraa, e te aravihi—te faaite ra te reira, taa ê atu i te hohoˈa horoa-pinepine-hia, e mea maramarama e te aravihi te mau taata no te tau o te Taata i itehia i roto i te pape toetoe paari i roto e rave rau tuhaa. Ua parau te taata tuatapapa i te ihipǎpǎ no Beretane te taote ra o Lawrence Barfield e: “Mea iti i rotopu ia tatou i teie mahana, te vai ra to ratou mau ite aravihi i vai na i roto i te rahiraa o te mau taata i roto i te maharaa o te tausani matahiti [hou to tatou nei tau.].” Ei hiˈoraa, te itehia ra to ratou huru auhia o tei haamaitaihia i roto i te aravihi no te peni e te tauihaa auri e te mau taoˈa araea tatarahia mai roto mai i te mau apoo.

Te huru i te pae faaroo

“Aitâ te mau aivanaa i ite atura i te hoê noa ˈˈe nunaa, i te mau vahi atoa, i te mau taime atoa, e aita to ratou manaˈo i te pae faaroo,” o ta The New Encyclopædia Britannica ïa e parau ra. No nia i te tiaraa rahi o te haapaoraa i te tau tahito ra, te parau ra te Dizionario delle religioni (Titionare no te mau Haapaoraa) e “ia faaauhia i tei faaohipahia i roto i te oraraa i te mau mahana atoa, e rave rahi roa maitai e mau puai o tei faaohipahia i roto i te mau opuaraa i te pae faaroo.”

Ua parare roa te manaˈo i te pae faaroo i te tau o Ötzi. I roto e rave rahi vahi, ua itehia te mau vahi hunaraa no tahito ra o te haapapu ra e ua rau te mau oroa hunaraa taata e te hanahana. Ua ite-atoa-hia te tahi tatini tii nainai araea o te faahohoˈa ra i te mau atua no te mau nunaa tahito ra.

Aamu tahito o te taata e te Bibilia

E mea fifi atoa te mau nunaa no te tau tahito ra tei maimihia. Aita hoê e faaite ra e mau nunaa matamua ratou tei aro na, i roto e hoê tausani fifi, no te haere i mua ma te ore e itehia no te riro ei totaiete haamau-taatoa-hia. A anaanatae noa ˈi te feia tuatapapa aamu, ua rau te faito o te mau oire iti e ua haere taatoa râ i mua.

E mea faufaa te reira no te feia e haapii ra i te Bibilia. Te faaite ra te buka Genese i te omuaraa o te aamu o te taata—i te taime iho â râ i ‘haapurarahia ˈi te huitaata nei i nia i te fenua atoa e ati noa ˈˈe’—ua fa mai te mau nunaa fifi e te haamau-taatoa-hia, e mau ite aravihi i te pae feruriraa e i te pae varua to te feia i faatupu i te reira.—Genese 11:8, 9.

Te faaite ra te Bibilia e e mea aravihi te huitaata nei no te hamani i te tauihaa e no te peni i te mau tau matamua roa atoa, mai te ohipa tupaˈi “i te auri e te veo.” (Genese 4:20-22) Ia au i te faatiaraa a te Bibilia, te vai ra iho â i roto i te taata i te hinaaro maitai e haamori i te tahi huru atua. (Genese 4:3, 4; 5:21-24; 6:8, 9; 8:20; Hebera 11:27) Noa ˈtu e ua ino to ˈna huru i te pae faaroo a mairi noa ˈi te tau, e riro noa oia ei “taata faaroo aueue ore,” o ta The New Encyclopædia Britannica ïa e parau ra.

Te imiraa i te tumu

Noa ˈtu e aita te mau maimiraa i te pae ihipǎpǎ i nehenehe e pahono i te mau uiraa atoa i te iteraahia mai o Ötzi, ua nehenehe râ tatou e taa i te ao i roto oia i te oraraa—te hoê ao fifi, taa ê roa i te hohoˈa matauhia o te mau tau i piihia na te mau tau no mutaa ihora. E mea apî roa oia i ta te rahiraa e tiaturi nei.

Ei faaotiraa, taa ê noa ˈtu i te mau tupuraa tei faataahia na roto i te hohoˈa e te mau tauihaa a te Taata i itehia i roto i te pape toetoe paari, mai ta te National Geographic i parau, “e tuhaa miterio fatata te mau mea ěê atu no nia ia ˈna, e tuhaa e feruri-hohonu-hia.” A tiai noa ˈtu ai, te tarava noa ra o Ötzi i roto i te hoê piha faatoetoehia i Innsbruck, i Auteteria, a aro noa ˈi hau atu i te 140 mana faatere i roto e rave rau tumu parau haapiiraa no te faataa i te auraa o te tahi atu â mau miterio o te Taata i itehia i roto i te pape toetoe paari tei fa mai te toetoe mai.

[Hohoˈa i te api 8]

Te hiˈopoa ra te mau taata aravihi i te pae rapaauraa i te tino o te Taata i itehia i roto i te pape toetoe paari i Innsbruck

[Faaiteraa i te tumu]

Foto: Archiv Österreichischer Alpenverein/Innsbruck, S.N.S. Pressebild GmbH