E ohipa aravihi te aparauraa
TE TAMAARAA, te taotoraa, te raveraa i te ohipa, e mau hinaaro tumu anaˈe teie o te taata. Te titau nei râ te tahi atu hinaaro ia haamâhahia. Eaha ïa?
E hiˈo anaˈe na i te mau parau a te hoê taata tei tapeahia i roto i te fare auri e pae matahiti te maoro, tei erehia i te hoê mea faufaa roa ˈˈe o te oraraa. “Ua hinaaro vau i te hoê hoa, i te hoê taata no te paraparau atu, e tauaparau atu e o ˈna,” o ta ˈna ïa e faˈi nei. “Haamata ˈtura vau i te taa e e tia ia ˈu ia rave i te hoê ohipa no te aro i te moemoe. I roto i to ˈu moemoe e te mamû, e inohia to ˈu feruriraa.”
Oia, te vai ra i roto ia tatou nei te hinaaro e tauaparau. E haamâha te aparauraa i taua hinaaro ra. Te faataa nei e piti taata tuatapapa o Dennis R. Smith e o L. Keith Williamson e: “Te hinaaro nei tatou i te mau taata o ta tatou e nehenehe e faaite atu i to tatou mau manaˈo omoe, o ta tatou e nehenehe e faaite atu i to tatou mau oaoa e to tatou mǎtaˈu rahi roa ˈˈe, o ta tatou e nehenehe e tauaparau atu.”
Te hinaaro nei tatou e tauaparau!
Ua horoahia no te mau taata te ô faahiahia roa o te oreroraa. Oia, ua hamanihia tatou no te tauaparau. Ua horoa te hoê taata i teie manaˈo e: “Ua poietehia tatou e te Atua no te faahoa ˈtu ia vetahi ê. Mai te peu e aita to oe taime no te tauaparau, aore ra aita te hoê taata e tâuˈa ra i to oe aravihi no te paraparau, e au ra e e faautuaraa te reira. Ia paraparau oe, e tupu mai te mau ohipa faufaa. E oaoahia oe ia oe iho, e e fanaˈo atoa oe i te mau manaˈo e te mau manaˈo hohonu o vetahi ê.”
Te parau nei o Elaine, te vahine a te hoê tavini ratere e: “Te faaite nei te mau parau i te mau manaˈo hohonu. Eita tatou e nehenehe e manaˈo noa e ua ite to tatou hoa faaipoipo e te haafaufaa ra tatou ia ˈna. E tia ia paraparauhia; te titau nei te tariˈa e faaroo i te mau parau. E hinaaro iho â tatou e paraparau.”
Te parau nei o David iho, te tamaiti a te hoê matahiapo kerisetiano e: “I te tahi mau taime e aita vau e mauruuru ra i te mea e aita vau e taa ra i to ˈu huru. Ta ˈu ohipa matamua o te faaea-mamû-raa, e rahi roa ïa te teimaharaa i te pae o te mau manaˈo horuhoru i roto ia ˈu. Ua ite au e ia paraparau anaˈe au i te tahi taata, e au ra e mai te hoê apoo ra te huru e na reira te teimaharaa ia haere mai i rapae. I te mea hoi e e paraparau vau, e nehenehe paha vau e taa e eaha mau na to ˈu huru e e nehenehe ïa vau e faaruru atu e e ite i te hoê ravea.”
Te mau fifi o te aparauraa
Oia mau, te haamâha nei te aparauraa i te hoê hinaaro. Teie râ, te vai ra te mau fifi o te aparauraa. Inaha, no vetahi, te riro nei te aparauraa ei aroraa—te hoê ohipa e tia ia apehia.
“I te rahiraa taime o to ˈu oraraa,” o ta Gary ïa e parau ra, “mea ohie aˈe ia ape i te paraparau ia vetahi ê.” Te faataa nei o ˈna e: “Te tumu rahi o to ˈu ïa ereraa i te tiaturiraa. Te mauiui noa ra vau i te mǎtaˈu e ia paraparau vau i te mau taata, e haamaamaahia vau aore ra e faahaehaa paha te hoê taata ia ˈu no te mea ta ˈu i parau.”
Te faataa ra o Elaine i to ˈna fifi no to ˈna mamahu. Te faataa ra o ˈna e: “Ua paari au i roto i te hoê utuafare aita matou e tauaparau maitai. E taata mamahu roa to ˈu metua tane. No reira, i to ˈu paariraa mai, ua manaˈo vau e aita e faufaa e paraparau.” Oia, e nehenehe te huru mamahu e riro ei fifi rahi mau no te hoê aparauraa anaanatae. E, e nehenehe te reira e tapea ia oe i roto i te mau fifi rahi o te mamûraa!
“Mai te hoê ati ra te huru,” o ta John ïa, hoê matahiapo kerisetiano e parau ra, o te aro ra i te haafaufaa-ore-raa ia ˈna iho. “Mai te peu e e topa oe i roto i te mamahu, e faataa ê oe ia oe iho. Noa ˈtu e hoê hanere taata to roto i te hoê piha, eita iho â oe e paraparau. E mauiui roa ïa oe!”
I te tahi aˈe pae, ua parau te hoê matahiapo ra o Daniel e: “Aita to ˈu e fifi no te paraparau. Hou râ vau a taa ˈi i te reira, e tapea vau i te hoê taata e o vau anaˈe te paraparau. Ua haamata vau i te taa i te reira i to ˈu iteraa i nia i te hohoˈa mata o ta ˈu vahine, e manaˈo atura vau iho e, ‘Auê hoi e, te haamata faahou ra vau.’ Ua ite au e ua erehia ia ˈna i to ˈna oaoa i te toea o te aparauraa.”
Nafea ia haamatara i teie e te tahi atu â mau fifi o te aparauraa? Teihea mau huru maitatai e titauhia no teie huru aravihi? Nafea ia faaohipa i te reira?
‘Eaha ta ˈu e nehenehe e parau?’
‘Eaha ta ˈu e nehenehe e paraparau atu?’ ‘Aita vau i ite i te mau mea atoa.’ ‘Aita e taata e hinaaro faaroo mai i ta ˈu parau.’ Noa ˈtu e e ô mai teie mau manaˈo, e ere i te mea tano. Ua ite oe hau aˈe i ta oe e taa, e te tahi o taua mau haamaramaramaraa ra no te maitai ïa o vetahi ê. Ei hiˈoraa, ua reva na oe i te tahi vahi aita i maoro aˈenei. E hinaaro te taata e ite e mai teihea te huru o taua vahi ra ia faaauhia e to ratou vahi nohoraa.
Hau atu, e nehenehe e e tia ia oe ia faarahi i to oe ite no nia e rave rau tumu parau na roto i te taioraa. E ohipa maitai ia rave i te taime no te taio i te tahi mea i te mau mahana atoa. Te vai ra i roto i te mau pueraa buka a te mau Ite no Iehova te mau haamaramaramaraa no nia i te Bibilia e oia atoa no nia i te mau tumu parau anaanatae-rahi-hia e te taatoaraa. Ia rahi anaˈe te haamaramaramaraa e noaa mai, e rahi atoa ïa oe i te tufa ˈtu. Te hoê hiˈoraa maitai o te irava mahana ïa i roto i te vea iti ra E imi anaˈe na i te parau i papaihia ra i te mau mahana atoa faaohipahia e te mau Ite no Iehova. I te mau mahana atoa, e horoa te reira na oe i te hoê manaˈo taa ê e ia faaohipa i roto i te aparauraa.
No te faaô i roto i te aparauraa e ere ïa te auraa e hoê noa taata te paraparau. E tia na pae e piti e faaite i to ratou mau manaˈo e te mau manaˈo hohonu. A vaiiho i te tahi atu taata ia paraparau. Mai te peu e te mamû ra o ˈna, e faaitoito ïa oe ia ˈna na roto i te tuuraa ˈtu i te mau uiraa tano. E feruri anaˈe na e te paraparau ra oe e te hoê taata paari. E nehenehe oe e ani ia ˈna no nia i te mau tupuraa na mua ˈˈe e eaha te tauiraa ta ˈna e ite ra i roto i te ao aore ra te oraraa utuafare mai to ˈna taurearearaa mai â. E oaoa oe i te faarooraa ia ˈna, e e haapii atoa oe.
Ia riro oe ei taata faaroo maitai
Te faaroo-maitai-raa o te hoê ïa tuhaa faufaa roa i roto i te aparauraa. E nehenehe ta tatou huru faarooraa ia vetahi ê e tauturu ia mama mai ta ratou mau hopoia. Ua peapea roa te hoê taata, o tei faariro ia ˈna iho ei ‘taata faufaa ore,’ e ua niuniu o ˈna i te hoê hoa no te ani i te tauturu. Noa ˈtu e e ere hoi i te taime tano, ua faaroo maitai te hoa—e piti hora te maoro! I teie nei ua taui roa te hoê aparauraa i to ˈna oraraa. Mea nafea hoi te manuïaraa? “Te faaroo-maitai-noa-raa,” o ta te hoa haapao maitai ïa e faˈi ra. “Aita vau e haamanaˈo ra i to ˈu faahitiraa i te mau parau paari atoa. Ua tuu noa ˈtu vau i te mau uiraa tano, ‘No te aha oe e manaˈo ai mai te reira?’ ‘No te aha te reira e haapeapea ˈi ia oe?’ ‘Eaha te tauturu e nehenehe e horoa?’ Ua pahono o ˈna i ta ˈna iho mau uiraa i to ˈna pahonoraa i ta ˈu!”
Te here nei te mau tamarii i te mau metua e rave i te taime no te tauaparau e o ratou. Te faataa nei te hoê taurearea tamaroa ra o Scott te iˈoa e: “E mea maitai ia tapiri mai to oe mau metua ia oe e ia hinaaro e ite e eaha to oe mau tapitapiraa. Ua na reira o Papa aita i maoro aˈenei, e ua tauturu te reira no te mea te vai ra te tahi mau mea ta oe iho e nehenehe e rave.”
“E tia ia outou ia faatupu i te hoê tupuraa ia paraparau mai ta outou mau tamarii ia outou,” o te hoê ïa manaˈo horoahia e te hoê taata. Te horoa tamau nei o ˈna i te taime o ˈna anaˈe e ta ˈna na tamarii e maha tataitahi no te mea te manaˈo ra o ˈna e mea faufaa ia faaroo maitai, ia taa te mau metua i to ratou manaˈo mai te peu e e tia i te mau taurearea ia faatupu i te mau huru tano maitai. Ta ˈna aˈoraa? Ia tae i te mau taime e e hinaaro te hoê tamarii e paraparau, ia ineine oe i te faaroo. “Noa ˈtu e ua rohirohi aore ra ua teimaha paha oe, eiaha roa ˈtu e haamamû ia ratou! A faaroo atu,” o ta ˈna ïa e parau ra.
Te horoa ra te anaanatae rotahi i te pahonoraa
E rave rahi taata o te hinaaro ra i te hoê turu i te pae o te mau manaˈo horuhoru no te paraparau e no te faaite i to ratou mau manaˈo hohonu. Ua parau te hoê tane apî ma te peapea e: ‘Te hinaaro nei au e paraparau i te hoê taata, o vai râ? E ere i te mea ohie no ˈu ia paraparau. Te hinaaro nei au i te hoê taata o te anaanatae mai ma te aau rotahi!’ E nehenehe te anaanatae mau, e te aau rotahi e faatupu i te hoê huru tupuraa papu e nehenehe e tiaturihia e e mea ohie ïa no te hoê taata ia paraparau e ia haamahora i to ˈna mafatu ia vetahi ê.
Te faatia nei te hoê taata e: “E rave rahi matahiti i teie nei, i to ˈu farereiraa i te tahi mau fifi i te pae o te utuafare, ua tamata vau i te tauaparau e te hoê hoa. Ta ˈna noa i parau mai, ‘A faaoromai i te reira e a haapuai e e afaro iho â te mau mea atoa.’ Aita e aparauraa, e aita i riro ei tauturu. Inaha ua hoˈi mai to ˈu mamahu e te oreraa e hinaaro e paraparau. Ma te taa ê râ, ua tauaparau vau i muri iho i te hoê tiaau a te mau Ite no Iehova. Na nia i to ˈna mata, to ˈna hohoˈa mata, e ta ˈna peu maitai, ite atura vau e e taata o ˈna o te taa i te huru o vetahi ê. Ei faahopearaa, ua haamata vau i te paraparau e e tauaparau rahi no te mea e taata anaanatae rotahi o ˈna. Ua parau o ˈna e: ‘E rave matou i te mau mea atoa ta matou e nehenehe no te tauturu ia oe i roto i to oe fifi.’ E pahono maitai iho â oe i te mau taata mai teie te huru!”
E nehenehe anei te rahiraa o tatou e haamahora i to tatou mafatu e e faaô atoa mai ia vetahi ê i roto i te aparauraa faufaa? Ia ite tatou i te hoê taata aita e paraparau ra, mea mamahu roa no te tauaparau, te tamata ra anei tatou i te faaô mai ia ˈna i roto i ta tatou aparauraa? Te parau ra o John, tei faahitihia i te omuaraa, e: “E nehenehe au e faataa i taua manaˈo mamahu ra no te mea te taa ra ia ˈu i to ˈna huru, e te aro ra vau e o ˈna!” Te parau faahou ra o ˈna e: “E mea faufaa roa ia haafatata ˈtu ia ˈna e ia faaô mai ia ˈna. E nehenehe atoa tatou e pure ma te mamû noa no nia i te reira.”
Te parau nei o Dan no nia i te hoê hoa e: “Ua erehia o Roy i te tiaturiraa no nia i to ˈna aravihi e paraparau ia tauaparau anaˈe te hoê pûpû, e faanuu noa o ˈna i muri. E tuu noa vau ia ˈna ra i te hoê uiraa e, ‘Roy, a parau na eaha to oe manaˈo no nia i tera aore ra te tahi atu tumu parau.’ I reira noa o ˈna e haamata ˈi i te paraparau. Ei faahopearaa, ua ite vetahi i te hoê tuhaa o to ˈna huru aita ratou i ite aˈenei.” Te aˈo ra o Dan e: “Eiaha e tâpû i te aparauraa mai te peu e mea fifi no te hoê taata ia paraparau. A manaˈo ia outou iho e te vai ra te hoê huru taata maitai i roto o te hinaaro ra e paraparau. A huti noa mai ia ˈna i rapae e a ohipa ˈtu i nia iho.”
Na roto i te atuaturaa i te anaanatae here, e te rotahi i nia ia vetahi ê, e fanaˈo atoa oe—noa ˈtu e e taata mamahu atoa oe. Ua ite o John e ua tauturu te reira ia ˈna ia faaore i te hinaaro e faataa ê mai ia ˈna iho. “Eita [te here] e imi i te maitai no ˈna iho,” o ta ˈna ïa e faataa ra. (Korinetia 1, 13:5) “No te rave i te ohipa maitai, e tia ia oe ia paraparau atu e ia aniani atu ia vetahi ê. Ia ô mai te mau manaˈo i te pae no te aravihi ore, eiaha e faatopa roa ˈtu. E nehenehe oe e na nia aˈe i to oe iho mau hinaaro ma te pure.” Te parau faahou ra o ˈna e: “E utua maitai rahi te noaa mai ia na reira anaˈe. Ia ite anaˈe oe ia vetahi ê ia pahono e te itoitohia ra ratou, e itoito-atoa-hia oe. E noaa ia oe te itoito e haafatata ˈtu i te hoê taata mamahu i te tahi e te tahi atu taime.”
Te taaraa i te huru—Te niu o te aparauraa
O te taaraa i te huru te hoê i rotopu i te mau huru faufaa roa ˈˈe o te hoê taata. Eaha mau na râ te taaraa i te huru? Te parau nei te orometua haapii ra o Bernard Guerney no te fare haapiiraa tuatoru i Pennsylvania no nia i te taaraa i te huru oia hoi ‘te aravihi e taa i te mau manaˈo hohonu e te manaˈo o vetahi ê—noa ˈtu e e farii oe i to ˈna manaˈo aore ra eita.’ Eaha te faufaaraa o te taaraa i te huru i roto i te aparauraa? “O te niu te reira! Te niu i reira te paturaahia te mau mea atoa.”
Te faataa ra te orometua haapii ra o Guerney e mea faufaa roa te aparauraa no te mau taairaa maitatai atoa. Parau mau, e rave rau manaˈo e vai ra. No te faaafaro e no te atuatu i te taairaa, e tia ia tatou ia ineine i te tauaparau no nia i te fifi. E rave rahi o te ape ra i te na reira no te mea aita ratou e ite e nafea ia paraparau ma te ore e turai i te taata ia faatano ia ˈna e e ma te ore e riri. Ia au i te orometua haapii ra o Guerney, “te anoi nei te rahiraa taata i te mauruuru e te faatura no te tiaraa o te tahi atu taata e te fariiraa i taua tiaraa ra. Ei faahopearaa, ia ore ratou e farii, eita ratou e mauruuru e e faatura. Maoti te taaraa i te huru o te taata e ite ai outou i te taa-ê-raa i roto i te fariiraa e te mauruururaa.”
Na roto i te feruriraa e tei roto atoa outou i te huru tupuraa o te tahi atu taata, e manaˈo e e feruri atoa outou mai ia ˈna. I roto i taua mau huru tupuraa ra, e ite outou e te rahi maira te taaraa ia vetahi ê, te mauruuru, e te faatura, noa ˈtu e eita outou e farii.
E hiˈo na tatou i te hiˈoraa o Janet, hoê metua vahine e maha tamarii. I te hoê taime ua paruparu o ˈna e ua ô mai te manaˈo e mea faufaa ore o ˈna. Te taa nei o ˈna i teie nei e mea faufaa te taaraa i te huru o te taata no te tauturu atu. Te faatia ra o ˈna e: “Te haamanaˈo ra vau i to ta ˈu tane paraparauraa mai ia ˈu e to ˈna faataaraa mai i te mau ravea e rave rau i to ˈu riroraa ei vahine tauturu, a manaˈo noa ˈi au e mea faufaa ore mau ta ˈu mau ohipa. Ua faaroo oia ia ˈu ma te here a taˈi noa ˈi au, e ua faaitoito oia ia ˈu. Ahiri o ˈna i faahaehaa i to ˈu manaˈo aore ra i parau mai e ‘Aita e auraa,’ aore ra i parau mai i te tahi ohipa mai te reira atoa te huru, e mamû roa vau e e haere au. Aita râ, ua paraparau maoro mâua, e ma te faufaa i taua po ra.”
‘Te faaite ra to outou taaraa i te huru o te taata i to outou anaanatae. Te faatupu ra te reira i te taairaa, te hoê taairaa piri roa e hinaarohia e e titauhia ra e te rahiraa o te mau taata,’ o ta te orometua haapii ra o Guerney e parau ra ei faaotiraa.
E nehenehe atoa oe e paraparau maitai!
E nehenehe oe e riro ei taata paraparau maitai. No tuatapapa mai nei tatou i te tahi mau titauraa no te ite maitai e aparau, e te vai atu â. Te vai atoa ra te huru auhoa, te huru arearea, e te aravihi, no te faahiti i te tahi noa mau ravea. Tera râ, mai te hoê taata peni, o te faaohipa ra i ta ˈna parai peni i nia i te ahu maoti te faaineineraa e te faaohiparaa ma te aravihi no te hamani i te hoê hohoˈa nehenehe roa, e tia atoa ia tatou iho ia faatupu i teie mau huru maitatai faufaa.
Ei hiˈoraa, ua riro mai o Daniel ei taata paraparau maitai. Nafea? Na roto i te haapiiraa i te haavî i to ˈna hinaaro e tâpû e o o ˈna anaˈe te paraparau. Te faˈi nei o ˈna e: “Ua rave au i te tutavaraa ferurihia ia ore au e paraparau o vau anaˈe. No ˈu nei, o te haavîraa ïa i to ˈu arero. Ia hinaaro anaˈe vau e paraparau rahi roa, i roto i to ˈu feruriraa e faaea vau i te paraparau! Mai te peu e ua ite au e e taui roa te hoê parau i te aparauraa aore ra e haafifi i te aravihi o te tahi taata ia paraparau, e mamû noa ïa vau!”
Na te aha i tauturu ia Elaine? I muri aˈe i te noaaraa ia ˈna te ite papu o te Bibilia, ua taa ia ˈna e te vai ra ta ˈna mau mea faufaa e te maitatai no te paraparau. Te parau nei o ˈna e: “Te ite nei au e ia ore anaˈe au e huti mai i te ara-maite-raa i nia ia ˈu iho e ia paraparau vau i te mau mea i te pae varua ia vetahi ê, e rahi â vau i te tauaparau maitai. Te tauturu atoa ra te reira ia taio i te mau buka niuhia i nia i te Bibilia ta tatou e fanaˈo tamau nei. Ia tamau anaˈe au i te na reira, e noaa ïa ia ˈu te tahi mau mea apî e te anaanatae no te tufa ˈtu e e ohie au i te paraparau.”
A tamata i te faatupu i teie mau huru maitatai faufaa i roto i ta oe mau aparauraa. E nehenehe ïa oe e horoa i te tamǎrûraa e te oaoa ia vetahi ê e e noaa te mauruuru o te faatupuraa i te hoê huru aravihi o te haamâha mau i te hoê hinaaro o te taata.