E haamaitai anei te faaetaetaraa tino i te feia ruhiruhia?
“E nehenehe anei te faaetaetaraa tino e taui i te tereraa o te ruhiruhiaraa?” Teie ïa te upoo parau o te vea The New York Times e fatata e pae matahiti i teie nei. Te faaite ra te vea e: “Ua ite te mau taote aivanaa no te haapiiraa tuatoru no Tufts [i Boston], e te taata ruhiruhia i roto i to ratou 90raa o te matahiti e riro ei taata puai e e rahi atu â te faito o to ratou uaua mai te peu e e rave ratou i te hoê faaineineraa puai ma te amoraa i te mau tapau auri.”
Te rahi noa ra te haapapuraa e e nehenehe iho â te feia ruhiruhia e maitaihia e te faaetaetaraa tino. I roto i te hoê Rata no te Harvard Health no te 1 no febuare 1991 no nia i te hoê tuatapaparaa no te matahiti 1990, te parauhia ra e: “Ua faaoti e iva feia i roto i te hoê fare maˈi i rotopu i te area matahiti 87 e 96 e piti avaˈe haamataroraa puai i te pae tino no te haapaari i to ratou uaua ma te faaohiparaa i te mau tapau auri.” Ia au i teie tuatapaparaa, te faataa ra te Rata o te fare maˈi Mayo Nutrition e: “Ua fatata te etaetaraa o te uaua o te avae o te feia i haere mai i tataipiti, ua faarahi te faito o te meumeu o te uaua e 9 i nia i te hanere e ua maitai te tamataraa o te tiaraa ma te ore e hautiuti.”
Te faataa ra te feia maimi e: “Te pahonoraa maitai no te haamataroraa i te pae tino i roto i ta tatou tauaparauraa e mea faahiahia no te feia paari iho â, no ta ratou mau peu faaea noa i te fare, te maˈi tamau e e rave rau, te oreraa te tino e tere maitai e e tamaa maitai.” Ua itehia te faufaaraa o te faaetaetaraa tino e rave rahi taime.
Ei hiˈoraa, te vai ra te hoê taata Jack Siebert e 90 matahiti to ˈna, o tei roohia i te hoê taotoraa hohonu i te matahiti 1979 o te haaparuparu i to ˈna pae atau e te pae aui, aita ˈtura oia e nehenehe e haere aita anaˈe hoê taata e tauturu ia ˈna. E fatata i te mau poipoi atoa e ua hau i te ahuru matahiti i teie nei, ua tarava noa o ˈna i nia i te roˈi e ua tuu noa i to ˈna avae aui paruparu i nia, ma te hautiuti e 20 minuti no te pâmu i te hoê pereoo taataahi. I te tahi taime e turu oia i te avae paruparu atau i nia iho i te avae aui (mai te itehia i nia i te hohoˈa) e e tauiui noa ˈi. Aita noa teie faaetaetaraa i haapaari i to ˈna avae aui, e nehenehe noa oia e haere e te hoê taata tauturu, tera râ no te tauturu ia ˈna ia tapea maitai i to ˈna tereraa o te uaua toto o te mafatu e no te faaara i to ˈna feruriraa.
No reira, a haamanaˈo, e ere i te mea maoro roa no te haamata i te faaetaetaraa tino. Parau mau, eita outou e horo i te Marathon i Boston—hoê hororaa e 42 kilometera—i roto e pae hora e pae minuti, mai ta te hoê taata e 82 matahiti John Kelley i rave i te matahiti 1990. Aita atoa outou e nehenehe mai teie mama ruau o Marvis Lindgren e 84 matahiti, o tei horo i te matahiti 1991 e hitu hora e iva minuti. Tera râ, ua faaara te hoê vea Circulation o te Taatiraa mafatu marite i te matahiti i mairi aˈenei: “E mea faufaa, i roto i ta tatou mau peu matau ia vai ohipa noa.”
Ua faataa te vea e: “Te raveraa i te mau ohipa puai rii i te mau mahana atoa e haamaitai te reira i te oraora-maitai-raa e e iti mai te maˈi mafatu. I roto i taua mau ohipa ra, te vai ra te hahaereraa no te faaanaanataeraa, te faaapu, te ohipa o te aua, te ohipa fare, te oriraa e te faaetaetaraa tino i te fare.”
[Hohoˈa i te api 14]
E nehenehe te hoê taata paari hapepa e maitaihia na roto i te faaetaetaraa tino, mai teie taata paari e 90 matahiti o te roohia i te maˈi