Nafea ia utuutu i te taata maˈi tei tae i to ˈna hopea?

I TEIE nei tau, ua taui te manaˈo o te taata i te mau vahi e rave rahi o te ao nei no nia i to ratou huru i mua i te pohe e i mua i te taata fatata roa i te pohe.

I te tau i mahemo ua farii noa te mau taote i te pohe o te ore roa e nehenehe e apehia, ei faahoperaa i ta ratou taviniraa i te tahi feia maˈi—ei hopea te tia ia faaohiehia, e te mea pinepine ia haapaohia te reira i te fare.

E ere i te mea maoro aˈenei, no te rahi te parau no nia i te utuuturaa aravihi e te faaoraora-maitai-raa i te tino, ua faariro ihora te feia rapaau i te pohe ei hape aore ra ei pau. No reira, te tapao matamua o te utuuturaa, o te tinairaa ïa i te pohe noa ˈtu te rahi o te mau haamauˈaraa. No teie huru tauiraa, tupu ihora i te rahi te aravihi i te utuuturaa i te feia maˈi ia ora maoro roa ˈtu â ratou i tei manaˈohia i mutaa ihora.

Ua itehia mai te haereraa i mua i te mau fenua e rave rahi no te aravihi i te pae utuuturaa; ua ô mai râ te mau manaˈo feaa fifi mau. Ua faˈi te hoê taote: “Ua erehia te rahiraa o te mau taote i te hoê huru maitai, oia hoi te aroha i te taata, i vai na hoi i mutaa ihora ei mea titau-roa-hia i te pae rapaauraa. Na te mau matini, te manuïaraa e te tano-roa-raa, i iriti i roto i te mafatu te tamahanahana, te aroha, te auhoaraa e te anaanatae i te taata. Te rapaauraa, i teie nei ua riro ïa ei ite aivanaa tamahanahana ore; no te tau tahito ïa te huru au maitai no ˈna ra. E mea iti roa te tamahanahana e noaa mai i te taata o te fatata i te pohe, i te hoê taote tiaturi rahi i te mau matini.”

O te manaˈo ïa a te hoê noa taata teie, e mea papu e ere ïa te hoê faahaparaa i te toroa a te mau taote atoa. Ua ite râ paha oe e te mǎtaˈu ra e rave rahi taata e na te mau matini ratou e tapea ora noa.

Ua faaroo-rii-maite-noa-hia mai râ te tahi atu manaˈo. I roto i te tahi mau tupuraa, ia vaiihohia te taata ia pohe, ma te tura, ma te ore e faahepo i nia ia ˈna te mau utuuturaa aravihi aroha ore. Ua faaite mai te hoê uiuiraa manaˈo a te vea Time e ua hau i te toru i nia i te maha o te feia i uiuihia tei manaˈo, e e tia ia faatiahia te taote i te faaore i te utuuturaa no te tapea ora noa te taata maˈi tei tae i to ˈna hopea. Teie te faaotiraa o taua maimiraa ra: “Ia farii-anaˈe-hia e aita e ravea faahou no te faaora, e hinaaro [te taata] e pohe ma te tura, eiaha o ˈna ia taamuhia i nia i te hoê anairaa matini i roto i te piha utuuturaa no te faaoraora mai, mai te hoê taata e vai ra i muri i te hoê hiˈo i roto i te piha maimiraa a te mau aivanaa.” Tano anei? Eaha ïa to oe manaˈo no nia i taua tumu parau ra?

Te mau ravea e vai ra

Ia au i te peu aore ra te tiaraa totiare o te taata, e mea taa ê mau ïa te mau manaˈo no nia i te tumu parau o te pohe e te feia o te fatata i te pohe. Te anaanatae rahi nei râ te taata o te mau fenua atoa i te hepohepo rahi o te feia maˈi aita e ravea faahou. I te mau matahiti i mairi aˈenei, ua turu te feia tuatapapa i te pae morare, te mau taote, e te huiraatira i te mau tutavaraa no te faatano i te utuuturaa e au i taua mau huru taata ra tei roohia i te ati.

I rotopu i te mau ravea e rave rau i tuatapapahia no nia i taua tumu parau ra, teie ïa te ravea farii-rahi-hia i te fare maˈi “Eiaha e faahoˈi i te ora,” aore ra piihia DNR. Ua ite ra anei oe i te auraa o te reira? I muri aˈe i te mau tauaparauraa e te utuafare fetii o te taata maˈi, e te taata maˈi iho te mea tano iho â, e ravehia te mau faaotiraa papu e e papaihia te reira i nia i te parau a te taote no nia i te taata maˈi. E faaara te reira no te taotia i te mau tutavaraa no te faaora faahou i te taata, aore ra no te faahoˈi faahou mai i te ora i te taata maˈi aita e ravea faahou ia rahi roa ˈtu â to ˈna maˈi.

Ua ite fatata te taatoaraa e te mea hau roa ˈˈe i te faufaa i roto i teie mau faaotiraa fifi mau teie ïa “Eaha ta te taata maˈi e hinaaro ra ia ravehia?” Te mea râ e faariro nei i te reira e fifi rahi mau, e mea pinepine te taata maˈi i te mata-pouri-hia aore ra aita ta ˈna e ravea faahou no te rave i te mau faaotiraa tano no ˈna iho. No reira ua haamauhia teie parau te nehenehe e topahia te iˈoa te hinaaro no nia i to ˈna iho ora. Ua faanahohia te reira ia nehenehe te taata e haapapu na mua roa ˈˈe i te huru rapaauraa ta ˈna e hinaaro ia tae oia i to ˈna mau mahana hopea. Ei hiˈoraa, teie te hinaaro te nehenehe e taiohia:

“Mai te peu e roohia vau i te maˈi ino mau aita e ravea faahou no te rapaau ia ˈu e e pohe oioi au, teie to ˈu hinaaro eiaha vau ia utuutuhia no te haamaoro roa ˈtu i to ˈu ora. Mai te peu e ua tae au i to ˈu nei hopea e eita vau e nehenehe e faaite faahou i to ˈu mau manaˈo no nia i te huru rapaauraa, te ani nei au i ta ˈu taote ia faaorehia te mau ravea e faataere noa ra i to ˈu pohe e e ere i te mea faufaa no to ˈu iho maitai e ia matara vau i te mauiui.” E haapapu atoa teie mau parau i te huru rapaauraa ta te taata e hinaaro aore ra e ore e hinaaro ia horoahia ia tae oia i to ˈna hopea.

Teie mau hinaaro no nia i to ˈna iho ora, noa ˈtu e aita i haamanahia no te mau huru tupuraa atoa, ua fariihia râ te reira i te mau vahi e rave rahi. Ua manaˈohia e e pae mirioni taata i te fenua Marite tei papai i to ratou mau hinaaro no nia i to ratou iho ora i te pae rapaauraa. E rave rahi hui mana i taua fenua ra tei faariro i te reira ei ravea maitai roa e vai ra ia faaturahia e ia haapaohia te hinaaro o te taata.

Teihea huru rapaauraa aore ra utuuturaa?

Eaha te tia ia parauhia no te utuuturaa i te taata maˈi tei tae i to ˈna hopea? Peneiaˈe o te manaˈo apî faufaa roa ˈˈe te aupururaa tei parauhia “hospice,” e o tei farii-popou-hia i te ao taatoa nei. Eaha ïa te “hospice”?

E ere noa te hoê vahi aore ra fare, i te auraa mau e huru manaˈo aore ra faanahoraa no te aupuru i te taata maˈi tei tae i to ˈna hopea. No roto mai teie parau i te hoê parau farani tahito no te faataa i te hoê vahi faafaaearaa no te mau pererina. Teie faanahoraa no nia ïa i te hoê pǔpǔ (taote, tuati vahine, e feia tauturu tamoni ore) e ohipa ra no te ara i te vai-maitai-raa o te taata maˈi tei tae i to ˈna hopea ia ore oia ia mauiui, te mea hau roa ˈtu i te maitai i te fare iho o te taata maˈi.

Ua niuhia vetahi i roto i te mau fare maˈi, te rahiraa râ aita ïa. E faaohipa te rahiraa i te ravea totiare, mai te vahine tuati haere i te fare, te taote haapao maa, te orometua, e te feia faahoˈi puoiraa ivi. Eita ratou e haa no te utuutu-hua-raa, e faaite hua râ taua huru faanahoraa ra i te aroha rahi. E ara te aupururaa i te rapaau-uˈana-raa i te ahoaho o te taata maˈi eiaha râ te rapaau-uˈana-raa i te maˈi o te taata. Teie ta te hoê taote i faataa: “E ere te aupururaa parauhia ‘hospice’ i te utuuturaa iti aˈe aore ra aita roa ˈtu e utuuturaa aore ra e utuuturaa moni mâmâ roa. E huru utuuturaa taa ê roa râ.”

Eaha to oe huru i mua i teie manaˈo? Ua riro ra anei teie huru haerea ei haerea ta oe e manaˈo ra e tia ia tauaparauhia e tei herehia e oe e o tei tae oia i to ˈna hopea, e peneiaˈe e aparau atoa i te taote e haapao ra ia ˈna?

Noa ˈtu aitâ teie huru utuuturaa i to outou vahi, peneiaˈe e itehia te reira a muri aˈe, no te mea te haere noa ˈtura i te rahi teie faanahoraa i te ao nei. Na mua ˈˈe ua manaˈohia e tutavaraa teie no te patoi i te ohipa mâtauhia i te pae utuuturaa, ua ô rii maite noa râ i roto i te tereraa ohipa o te utuuturaa, e ua fariihia i teie nei ei ravea e au no te taata maˈi tei tae i to ˈna hopea. Na roto i ta ˈna huru raveraa, te ohipa-maitai-raa i te mau raau tamarû i te mauiui, ua haamaitai teie huru faanahoraa i te utuuturaa i te feia maˈi.

I roto i te hoê rata i te New England Journal of Medicine, ua faataa mai te taote Gloria Werth nafea to ˈna tuahine i te poheraa i roto i te hoê vahi aupururaa: “Aita roa ˈtu to ˈu tuahine i faahepohia ia rave i te raau, te maa, aore ra te inu. E nehenehe o ˈna e tamaa, e inu . . . aore ra e rave i te raau ia hinaaro anaˈe o ˈna . . . Te ohipa maitai roa o teie vahi aupururaa, e ô mai te manaˈo hau e te oaoa ia haamanaˈo anaˈe matou i te poheraa o Virginia. I muri aˈe i te poheraa i roto i te piha utuutu no te faaoraraa mai, e pinepine anei te reira i te parauhia?”

[Parau iti faaôhia i te api 25]

“Te rapaauraa, i teie nei ua riro ïa ei ite aivanaa tamahanahana ore; no te tau tahito ïa te huru au maitai no ˈna ra. E mea iti roa te tamahanahana e noaa mai i te taata o te fatata i te pohe, i te hoê taote tiaturi rahi i te mau matini”

[Parau iti faaôhia i te api 26]

E ara te aupururaa i te rapaau-uˈana-raa i te ahoaho o te taata maˈi eiaha râ te rapaau-uˈana-raa i te maˈi o te taata