VAIRAA PAPAI NATIRARA Watchtower
Watchtower
VAIRAA PAPAI NATIRARA
Tahiti
ǎ,ě,ǐ,ǒ,ǔ,ˈ
  • ǎ
  • ě
  • ǐ
  • ǒ
  • ǔ
  • ˈ
  • BIBILIA
  • PAPAI
  • PUTUPUTURAA
  • g91 8/5 api 16-19
  • Ua taui anei te afata teata ia outou?

Aita e video no teie tuhaa.

Eiaha e inoino, te vai ra te tahi fifi e te video.

  • Ua taui anei te afata teata ia outou?
  • A ara mai na! 1991
  • Upoo parau iti
  • Papai tei tuea
  • Te aravihi no te huti i te ara-maite-raa
  • Te afata teata e te mau faufaa morare
  • Te ao i manaˈo-noa-hia i mua i te ao mau
  • Te hoê matini no te ume
  • Te mau tamarii e te afata teata
  • Nafea ia faaea i te hiˈo rahi i te tele?
    A ara mai na! 1985
  • A haavî atu i te afata teata hou oia e haavî ai ia outou
    A ara mai na! 1991
A ara mai na! 1991
g91 8/5 api 16-19

Ua taui anei te afata teata ia outou?

“Te hoê haamaramarama tei tatarahia i nia i te ao.” Mea na reira te faataaraahia te afata teata. I roto i te buka ra Ma te haapuai—Te mau tauiraa o te afata teata marite (beretane), ua tapao te taata papai ra o Erik Barnouw e i te omuaraa o te mau matahiti 1960, “no te rahiraa o te feia, ua riro [te afata teata] ei haamaramarama no ratou tei tatarahia i nia i te ao. E au ra e te hohoˈa ta ˈna i horoa, o te ao ïa i roto i to ˈna huru mau. Ua tiaturi ratou i to ˈna faufaa e to ˈna taatoaraa.”

Teie râ, eita te hoê haamaramarama e nehenehe e maiti i te hohoˈa ta ˈna e faaite ia outou; eita oia e nehenehe e faaoti i te huru maramarama aore ra te vahi e vai ai te hohoˈa; eita atoa oia e nehenehe e taui tauê i te hohoˈa no te tapea i to outou ara-maite-raa. E nehenehe ta te afata teata e na reira. Teie mau huru tupuraa o te faaino ma te peapea i to outou mau manaˈo e te mau faaotiraa no nia i te mea ta outou e hiˈo ra, mea faaterehia e te feia i faanaho i te mau porotarama a te afata teata. E roo-atoa-hia te mau vea e te mau hohoˈa faaiteiteraa tano roa ˈˈe, i te tauiraa, noa ˈtu e e ere i te mea opuahia.a

Te aravihi no te huti i te ara-maite-raa

Te rahiraa râ o te taime, e tamata te feia e faatere ra i te afata teata i te ume i te manaˈo o te feia mataitai. Ei hiˈoraa, i roto i te poroi faatianiani, e nehenehe ta ratou e faaohipa i te mau ravea atoa o te umeraa no te turai ia outou ia hoo. Te mau peni. Te taˈi upaupa. Te mau taata tino nehenehe. Te faatupuraa i te hinaaro e rave i te taatiraa i te pae tino. Te mau fenua nehenehe mau. Mea rahi roa ta ratou mau ravea, e e faaohipa ratou i te reira ma te aravihi.

Ua papai te hoê taata, e rave ohipa tahito oia i roto i te poroi faatianiani 15 matahiti te maororaa, e: “Ua haapii vau e e nehenehe e paraparau tia ˈtu maoti te mau ravea haapuroro parau apî [mai te afata teata] i roto i te feruriraa o te mau taata e i muri iho, mai te tahi taata tahutahu, e vaiiho atu i te mau hohoˈa e turai i te mau taata ia rave i te mau ohipa ta ratou e ore roa e manaˈo e rave.”

Ua papu-ê-na-hia e ua faaohipa te afata teata i te hoê mana puai i nia i te mau taata i te mau matahiti 1950. Ua ite te hoê taiete e hamani ra i te faauteute vaha e ua roaa ia ˈna e 50 000 dala marite i te matahiti a haamata ˈi te poroi faatianiani i roto i te afata teata marite. I te roaraa e piti matahiti, ua maraa oioi te mau hooraa i nia i te 4 500 000 dala marite i te matahiti! E rave rahi mau taata tei haere taue mai e tuu 15 000 000 dala marite i roto i te hoê fare moni o tei horoa i to ˈna tauturu i roto i te hoê porotarama afata teata au-roa-hia e te mau vahine.

I teie mahana, te hiˈo nei te hoê taata marite, ma te faito au noa, hau atu i te 32 000 poroi faatianiani i te mau matahiti atoa. E hauti te mau parau faaiteite i nia i te mau manaˈo hohonu ma te faatupu i te umeraa. Mai ta Mark Crispin Miller i papai i roto i te buka ra Te herepata o te peu a te afata teata (beretane): “E parau mau roa e te faaterehia ra tatou e te mea ta tatou e hiˈo ra. E ô mai te mau poroi faatianiani i roto i to tatou oraraa i te mau mahana atoa e e faaohipa ratou i te hoê mana i nia ia tatou ma te tuutuu ore.” Te parau faahou ra oia e, “mea atâata [taua faaohiparaa ra] no te mea iho â râ e mea pinepine mea fifi ia taa oioi i te reira, e e tamau noâ oia i te ohipa e tae roa i te taime e haapii ai tatou e nafea ia ite ia ˈna.”

Teie râ, aita te afata teata e hoo noa ra i te faauteute vaha, te mau manaˈo politita, e te peu. Te hoo atoa râ oia i te morare—aore ra te oreraa te morare.

Te afata teata e te mau faufaa morare

E maere te tahi mau taata ia ite e te faaite-pinepine-hia ra te haerea taiata i roto i te afata teata marite. Ua faaite te hoê tuatapaparaa i haapararehia i te matahiti 1989 i roto i te vea ra Journalism Quarterly e, i roto e 66 hora o te hoê porotarama mataitai-rahi-hia, te vai ra e 722 hohoˈa no nia i te haerea taiata, noa ˈtu e aita i haapapu-maitai-hia, mea paraparau noa aore ra ua faaite-roa-hia mai. I roto i taua mau hiˈoraa ra, te vai ra te mirimiriraa no te faatupu i te hinaaro i te pae taatiraa e tae roa i te taatiraa i te pae tino, te hautiraa i to ˈna melo taatiraa, te peu mahu e te faaturiraa e te hoê fetii. Te hoê faito au noa e 10,94 hohoˈa i te mau hora atoa!

E ere te fenua Marite anaˈe teie e rave nei i teie ohipa. Te faaite ra te afata teata farani i te mau hohoˈa papu no nia i te ohipa faufau i te pae taatiraa. Te fa maira te ori na roto i te tataratararaa i te ahu, i roto i te afata teata italia. Te faaiteite ra te afata teata paniora i te mau hohoˈa no nia i te haavîraa uˈana e te faatupuraa i te hinaaro i te pae taatiraa, i te maororaa po. E nehenehe e faaroa i te tabula.

Te tahi atu huru o te viiviiraa i te pae morare i roto i te afata teata, o te haavîraa uˈana ïa. I te fenua Marite, aita i maoro aˈenei, ua haapopou te hoê taata horoa manaˈo i roto i te afata teata no te vea ra Time i te “faatiaraa parau riaria” i roto i te hoê anairaa hohoˈa mehameha. Te vai ra te mau hohoˈa tâpûraa arapoa, te tâpûpuraa i te mau melo o te tino, te patia-pipihia-raa, e te uruaraahia i te demoni. Parau mau, mea varavara te afata teata i te tapae i taua faito iino ra—e mea farii-ohie-aˈe-hia râ. A faaitehia ˈi te afata teata no te pae Tooa o te râ, aita i maoro aˈenei i roto i te hoê oire rii atea no Côte d’Ivoire, i Afirika, ua nehenehe noa te hoê taata paari, o tei maere, e ani e: “No te aha te feia uouo e patia noa ˈi i te tipi, e pupuhi ai e e moto ai i te tahi e te tahi?”

Te pahonoraa, no te mea ïa e te hinaaro ra te feia faanaho i te afata teata e te feia e horoa ra i te tauturu moni no te turu i te hoê ohipa, e horoa i te mau hohoˈa ta te feia mataitai e hinaaro ra e hiˈo. I te mea e mea au roa na te feia mataitai i te haavîraa uˈana e te peu taatiraa i te pae tino, e horoa-rahi-hia ïa teie na mea e piti nei—eiaha râ ia rahi roa, eiaha atoa ia oioi roa, ia ore te feia mataitai e patoi. Mai ta Donna McCrohan i papai i roto i te buka ra Prime Time, Our Time e: “E haere atea roa te rahiraa o te mau hohoˈa farii-maitai-hia i roto i te parau faufau, te taatiraa i te pae tino, te haavîraa uˈana aore ra te tumu parau ta ratou e faaite ra; i muri iho, ia naeahia te otia, e haere ratou na rapae atu. I reira, ua ineine ïa te feia mataitai no te farii i te tahi atu otia apî.”

Ei hiˈoraa, i te matamua ra, ua faaauhia te tumu parau o te peu mahu e ua na rapae roa i “te otia” o te mea auhia i roto i te afata teata. I to te feia mataitai râ matauraa i te reira, ua ineine atura ïa ratou no te farii hau atu. Te haapapu ra te hoê papai vea farani e: “Eita te hoê taata faatere hohoˈa e faariro faahou i te peu mahu mai te hoê peu tia ore . . . Te faahapahia nei râ te totaiete e to ˈna farii-ore-raa.” I roto i te hoê pu haapurororaa afata teata marite, ua haapararehia te hoê ‘hohoˈa tatuhaahia no nia i te mau mahu’ no te taime matamua i roto e 11 oire i te matahiti 1990. Ua faaitehia i te mau hohoˈa o te mau tane e taoto ra i roto hoê â roi. Ua parau te taata faanaho i teie hohoˈa i te vea ra Newsweek e ua faaineinehia taua mau hohoˈa ra e te mau mahu no te “faaore i te mau manaˈo huru ê o te feia mataitai ia taa ratou e mai te tahi mau taata atoa matou.”

Te ao i manaˈo-noa-hia i mua i te ao mau

Ua tapao te feia i rave i te maimiraa i neneihia i roto i te vea ra Journalism Quarterly e, i te mea e aita roa te afata teata e faaite ra i te mau faahopearaa o te mau taatiraa tia ore i te pae tino, ua tuea ïa to ˈna “maineineraa tuutuu ore o te hinaaro e taati i te pae tino na roto i te hohoˈa,” i te haaparareraa i te hoê manaˈo hape. Ua faahiti ratou i te tahi atu tuatapaparaa ma te faaoti e e horoa na mua roa te mau hohoˈa herehere i teie poroi: Te mau taatiraa i te pae tino, no te feia faaipoipo-ore-hia ïa, e eita hoê taata e maˈihia i te reira.

Teie anei te ao ta outou i matau? Eita anei te mau taatiraa i te pae tino na mua ˈˈe i te faaipoiporaa e tapae i nia i te hapûraa o te mau taurearea tamahine aore ra i nia i te mau maˈi pee? Aita anei te mau mahu e te feia e hinaaro ra i te tane e te vahine e mǎtaˈu ra i te SIDA? E hope noa anei te haavîraa uˈana e te hamani-ino-raa na roto i te re a te feia maitatai e te faahaehaaraa i te feia iino—ma te huru ê mau e aita toopiti atoa ra i fifi aˈe? E faatupu te afata teata i te hoê ao i reira aita hoê aˈe hopea ino e itehia. Ua monohia te mau ture o te haava manaˈo, o te morare, e o te hitahita ore e te ture o te haamâha-oioi-raa i te hinaaro.

Ma te papu maitai, e ere te afata teata i te hoê “haamaramarama tei tatarahia i nia i te ao”—aore ra e ere i nia i te hoê ao mau. I te tupuraa mau, ua piihia te hoê buka no nia i te afata teata tei neneihia aita i maoro aˈenei Te hooraa i te mau mea e ere i te mea mau (beretane). Te parau ra to ˈna feia papai e, te afata teata, “o te hoê ïa o te mau puai mana roa ˈˈe i roto i to tatou oraraa. Ua tupu te faahopearaa e aita te afata teata e faataa noa ra e eaha te mea mau, e te mea ino roa ˈtu â e te huru ê, e faaore roa oia i te taa-ê-raa, te reni o te otia, i rotopu i te mea mau e te moemoeâ.”

E nehenehe teie mau parau e haapeapea i te feia e manaˈo ra e eita ratou e roohia i te umeraa a te afata teata. ‘Eita vau e vare i te mau ohipa atoa ta ˈu e hiˈo ra,’ ta vetahi e parau. I te tupuraa mau, e ara paha tatou i te afata teata. Teie râ, te faaara nei te feia tuatapapa e eita e navai noa i teie tiaturi-ore-raa no te paruru ia tatou i mua i te mau ravea haavarevare a te afata teata no te hauti i nia i to tatou mau manaˈo hohonu. Mai ta te hoê taata papai i parau e: “Te hoê o te mau ravea haavarevare roa ˈˈe a te afata teata, o te oreraa ïa e faaite e i nia i teihea faito oia e ohipa ˈi i nia i to tatou feruriraa.”

Te hoê matini no te ume

Ia au i te buka ra 1990 Britannica Book of the Year, te mataitai nei te mau Marite, i nia i te hoê faito au, e hitu hora e e piti minuti i te afata teata i te mau mahana atoa. Te faahiti ra te hoê numeraraa iti aˈe e piti hora i te mahana, hoê â râ faito e e hitu matahiti mataitairaa i te afata teata i roto i te hoê oraraa taatoa! Nafea teie huru mataitai rahi e ore ai e faatupu i te hoê faahopearaa i nia i te taata?

Eita e maerehia ia taio tatou e mea fifi na te tahi mau taata ia faataa i te mau ohipa i rotopu i te afata teata e te ohipa mau. Ua faaite te hoê tuatapaparaa i haapararehia i roto i te vea beretane ra Media, Culture and Society e e turai iho â te afata teata i te tahi mau taata ia haamau i “te tahi atu huru hiˈoraa o te ao mau,” ma te faatiaturi ia ratou e ua tuea to ratou mau hinaaro i te ohipa mau. E au ra e te haapapu ra te tahi atu mau tuatapaparaa, mai tei ravehia e te Pu maimiraa marite o te oraora-maitai-raa i te pae o te feruriraa, i taua mau huru tupuraa ra.

Na roto i te umeraa te afata teata i te mau manaˈo matauhia, nafea oia e ore ai e nehenehe e mana mai i nia i te oraraa e te mau raveraa a te mau taata? Mai ta Donna McCrohan e papai ra i roto i te buka ra Prime Time, Our Time: “Mai te peu e, i roto i te hoê hohoˈa e mataitai-rahi-hia, e ofatihia te mau opaniraa aore ra e faaohipahia te parau faufau, e manaˈo ïa tatou e e nehenehe atoa tatou e na reira. Oia atoa, . . . ia faarirohia te peu taiata ei ohipa matauhia aore ra ia faateiteihia te hoê tane no te mea e faaohipa o ˈna i te taoˈa paruru i te pae taatiraa, e ohipa iho â te reira i nia ia tatou. I te mau taime atoa, e ohipa te afata teata, mai te hoê paura tei faataimehia, o te faahoˈi mai i te hohoˈa o te huru taata o ta tatou e manaˈo ra e mai te reira tatou e inaha, i te pae hopea, e riro mai iho â tatou mai te reira te huru.”

Ma te papu maitai, ua apeehia te faraa o te afata teata i te maraaraa o te viiviiraa i te pae morare e te haavîraa uˈana. Mea tupu noa nei? E ere roa ˈtu. Ua faaite te hoê tuatapaparaa e ua maraa te faito o te taparahiraa taata e o te haavîraa uˈana i roto e toru fenua i muri noa ˈˈe te faaôraahia ˈtu te afata teata i roto i taua mau fenua ra. I te vahi i faaô-oioi-hia ˈi te afata teata, ua maraa oioi atoa te faito o te taparahiraa taata.

Ma te maere, e taa ê atu i ta te rahiraa e manaˈo nei, aita te afata teata e faarirohia ra mai te hoê faaanaanataeraa manaˈo o te faatopa i te hau. Ua faaite mai te tahi mau maimiraa i ravehia i nia e 1 200 taata i roto e 13 matahiti e, i rotopu i te mau faaanaanataeraa manaˈo atoa, o te afata teata ïa te ravea mea iti roa ˈˈe to ˈna mana no te tamǎrû. Area râ, ua faatupu oia i te haerea hupehupe, te iria, e te oreraa e nehenehe e feruri. Ia faaea maoro te taata i mua i te afata teata, e faairia te reira ia ratou. Area ia taio ratou, e riro ratou i te tamǎrûhia, i te oaoa e e nehenehe atoa ratou e feruri maite.

Te vahi peapea râ, noa ˈtu e ua riro te taioraa i te hoê buka au mau ei peu maitai roa, e nehenehe te afata teata, taua taoˈa aravihi ra o te eiâ i te taime, e haru i te parahiraa matamua. A faaôhia mai ai te afata teata i te matamua i roto i te oire no New York, ua faaite te mau fare vairaa buka a te oire i te hoê toparaa i roto i te taioraa i te mau buka. Parau mau, e ere ïa te auraa e te ore nei te taioraa. Teie râ, te parauhia ra e, i teie mahana, te iti nei to te taata faaoromai no te taio, e e ore oioi noa to ratou ara-maite-raa mai te peu e aita ratou e ite ra i te mau hohoˈa anaanatae. Aita paha e numera aore ra e maimiraa no te turu i taua mau haapeapearaa papu ore ra. Teie râ, aita anei tatou e ere ra i te pae o te feruriraa e te haapao-maite-raa mai te peu e te hinaaro nei tatou e ia horoa-noa-hia i te hoê pueraa faaanaanataeraa manaˈo i roto i te afata teata ma te tuutuu ore tei faanahohia mai tera e tera huru, no te tapea i te ara-maite-raa?

Te mau tamarii e te afata teata

Ia faahitihia te parau no te mau tamarii, e riro ïa te tumu parau o te afata teata ei ohipa manaˈonaˈo mau. Ei haapotoraa, noa ˈtu eaha te mana o te afata teata i nia i te mau taata paari, ma te papu maitai e mana atoa to ˈna i nia i te mau tamarii—ma te puai atu â. Oia mau, mea ohie aˈe na te mau tamarii ia tiaturi i te mau ao i manaˈo-noa-hia ta ratou e hiˈo ra i roto i te afata teata. Ua faahiti te vea helemani ra Rheinischer Merkur/Christ und Welt i te hoê tuatapaparaa tei parau e mea pinepine “eita te mau tamarii e nehenehe e ite i te taa-ê-raa i rotopu i te oraraa mau e te mea ta ratou e ite ra i roto i te afata teata. E hopoi ratou i te mau mea o te ao manaˈo-noa-hia i roto i te ao mau.”

Ua hau atu i te 3 000 tuatapaparaa e te tahi tau ahuru matahiti maimiraa tei haapapu e e faatupu te haavîraa uˈana i roto i te afata teata i te mau faahopearaa iino i nia i te mau tamarii e te mau taurearea. Ua farii te mau pu faanahonahoraa tuiroo mai te Fare aivanaa marite no te tuatapapa i te huru e te maˈi o te tamarii rii, te Pu marite o te oraora-maitai-raa i te pae feruriraa, e te Amuiraa a te mau taote marite, i te manaˈo e e faatupu te haavîraa uˈana i roto i te afata teata i te mau haerea riri oioi noa e te faaino i te mau taairaa totiale i nia i te mau tamarii.

Ua faaite papu te mau tuatapaparaa i te tahi atu mau faahopearaa iino. Ei hiˈoraa, ua tuatihia te poriaraa o te mau tamarii i te hiˈo-rahi-raa i te afata teata. Te vai ra e piti tumu i te reira. (1) E mono te mau hora i faaeahia i mua i te afata teata i te mau hora no te hautiraa. (2) E faatietie te mau poroi faatianiani, ma te aravihi, i pihai iho i te mau tamarii, i te mau maa hinu mea iti roa to ratou faufaa no te maitairaa o te tino. Ua faaite te tahi atu mau maimiraa e te mau tamarii e hiˈo rahi ra i te afata teata, mea iti roa te manuïaraa i te fare haapiiraa. Noa ˈtu e aita te faaotiraa i fariihia e te rahiraa, ua faaite te vea ra Time aita i maoro aˈenei e e rave rahi mau taote rapaau i te pae feruriraa e feia haapii i te fare haapiiraa teie e faahapa nei i te afata teata no te toparaa i te faito o te neheneheraa e taio e te mau nota a te mau tamarii i te fare haapiiraa.

Te tahi atu tumu fifi, o te taime ïa. I te faito au, i te hopea o te tau haapiiraa tuarua a te hoê tamarii marite, ua faaea oia e 17 000 hora i mua i te afata teata ia faaauhia i na 11 000 hora i te fare haapiiraa. No te rahiraa o te mau tamarii, ua riro te afata teata ei ohipa faaanaanataeraa matamua, te ohipa matamua roa. Ua tapao te hoê buka i faataahia na te mau metua no nia i te haapiiraa i te mau tamarii (The National PTA Talks to Parents: How to Get the Best Education for Your Child) e te rave nei te afaraa o te mau tamarii e 10 matahiti to ratou, e maha minuti i te mahana no te taio i te fare, 130 minuti râ no te hiˈo i te afata teata.

I te pae hopea, mea iti roa paha te feia e patoi e mea atâata roa te afata teata no te mau tamarii e tae noa ˈtu no te feia paari. Eaha râ ïa te auraa o te reira? E tia anei ia opani te mau metua ia hiˈo te mau tamarii i te afata teata? E tia anei, no te paruru ia tatou i te mana o te afata teata, ia faarue ia ˈna aore ra ia vaiiho i roto i te piha vairaa tauihaa?

[Nota i raro i te api]

a Hiˈo i te tumu parau “E nehenehe anei e tiaturi i te mau ravea haapuroro parau apî?” i roto i te A ara mai na! no te 8 no atete 1990.

[Parau iti faaôhia i te api 17]

“No te aha te feia uouo e patia noa ˈi i te tipi, e pupuhi ai e e moto ai i te tahi e te tahi?”

[Hohoˈa i te api 19]

A tupohe i te afata teata e a rave i te hoê buka

    Papai reo Tahiti (1985-2026)
    Haere i rapae
    Haere i nia
    • Tahiti
    • Hapono
    • Ta oe e hinaaro
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Parau no te faaohiparaa
    • Eita e puharahia
    • Maiti eaha te ore e puhara
    • JW.ORG
    • Haere i nia
    Hapono