VAIRAA PAPAI NATIRARA Watchtower
Watchtower
VAIRAA PAPAI NATIRARA
Tahiti
ǎ,ě,ǐ,ǒ,ǔ,ˈ
  • ǎ
  • ě
  • ǐ
  • ǒ
  • ǔ
  • ˈ
  • BIBILIA
  • PAPAI
  • PUTUPUTURAA
  • g91 8/4 api 5-9
  • E nehenehe anei te taata e te animala e ora ma te hau?

Aita e video no teie tuhaa.

Eiaha e inoino, te vai ra te tahi fifi e te video.

  • E nehenehe anei te taata e te animala e ora ma te hau?
  • A ara mai na! 1991
  • Upoo parau iti
  • Papai tei tuea
  • Faarataraa i te hoê liona ino
  • “Te tahi mau animala taa ê”
  • E te mau nemela?
  • Te elephani no Afirika
  • Te mau haafifiraa i te hau i rotopu i te taata e te animala
    A ara mai na! 1991
A ara mai na! 1991
g91 8/4 api 5-9

E nehenehe anei te taata e te animala e ora ma te hau?

“Mai te huru ra e tei te uputa vau o te paradaiso; te taata e te animala i roto i te hoê au-maite-raa tei î i te tiaturiraa.” Mea na reira to Joy Adamson faatiaraa i te hoê ohipa i tupu i te hiti o te Anavai pape Ura i te fenua Kenya, a hiˈo ai oia i te rahiraa o te huru o te mau manu e te mau animala e haere maira e inu i te pape. Te hoê tuhaa faahiahia o te ohipa e tupu ra, o te animala ïa e parahi ra i pihai iho ia ˈna ma te hau—te hoê liona ufa paari!

E ohipa taa ê anei teie no nia i taua liona ufa taa ê ra, o Elsa, ta te mau mirioni taata i matau i roto i te buka ra Fanauhia ma te Tiamâ, a Joy Adamson? Eita, e liona ufa oia mai te mau liona atoa. Te taa-ê-raa râ, ua haapii oia i te ora ma te hau e te mau taata.

I muri aˈe, a oti ai te hohoˈa ra Fanauhia ma te Tiamâ i te tavirihia, ua faaohipahia aˈera e rave rahi mau liona ufa tei faaratahia no te faahohoˈa ia Elsa. Ua piihia hoê o Mara. Mea manaˈo ino oia i te omuaraa, e i muri aˈe, mea here roa oia, eita oia e faatia e ia moe ê to ˈna mau hoa taata apî i mua ia ˈna. No te tamǎrû ia ˈna, ua tuu aˈera te tane a Joy, o George Adamson, i to ˈna fare ie i pihai iho i te aua o Mara. I te pae hopea, ua tuu ihora oia i to ˈna fare ie i roto roa i te aua! “I roto i na avaˈe e toru i muri aˈe,” ta ˈna i papai i roto i ta ˈna buka ra Hautiraa a Bwana, “ua tamau oia i te taoto i roto [i to ˈu fare ie], ma te tarava i nia i te tahua i te hiti i to ˈu roi e i te tahi taime i nia roa i te roi. . . . Aita roa oia i horoa mai i te tahi tumu haapeapearaa no nia i to ˈu iho vai-maitai-raa.”

“Te hoê o ta mâua hautiraa au roa ˈˈe,” ta Adamson tane i papai, “ia tarava vau i nia i te repo, ma te tapuni i muri i te hoê uru aihere. E auau mai o Mara ia ˈu ma te huna, te opu i raro i te repo mai te liona o te imi nei i te haru i te hoê mea e i muri iho, e horo mai oia i nia ia ˈu ma te faahitimauê e e topa oia i nia ia ˈu. E haapao maitai râ oia i to ˈna mau maiuu riaria mau e eita roa oia e haapepe ia ˈu.”

O Tamahine, te tahi atu liona ufa tei hauti i te tiaraa o Elsa. A oti ai te hohoˈa, ua hoˈi aˈera o Tamahine e ora i roto i te ururaau, i reira to ˈna apitiraa e ua fanau aˈera oia e piti fanauˈa. Ua ite e piti o na hoa o Adamson i to ˈna faaearaa. Ua papai o Adamson e: “Ma te faaite i te hoê tiaturiraa faahiahia roa ˈˈe e te hoê natura maitai, ua faatia ihora o Tamahine i na taata e piti, tei tamata i te faaû i te hoê ati rahi, i te tapiri atu [fatata hoê metera] i te vahi fanauraa . . . Mea hau atu â te haerea o Tamahine i te faahiahia no te mea aita oia i matau i [te hoê o te mau taata].” Mai tei tupu no Adamson, ua faatia atoa o Tamahine ia ˈna ia tapea i ta ˈna mau fanauˈa, area te tahi mau liona râ, ua tiahi ïa oia ia ratou.

Faarataraa i te hoê liona ino

Mea taa ê te huru o te hoê liona i te tahi atu. A faaamu ai o Joy Adamson ia Elsa, i te vahi atea ˈtu â i te pae Apatoa i Rhodesie Apatoerau (i teie nei te Zambie), ua na reira atoa te hoê taata faatere itoito mau, o Norman Carr, e e piti fanauˈa oni. Mea maitai roa te hoê o te mau fanauˈa, o Tamatahi. Te tahi iho râ, o Tamaiti, e pinepine oia i te faariri. No nia ia Tamaiti, teie ta Carr i papai no nia ia ˈna i roto i ta ˈna buka ra Hoˈiraa i roto i te ururaau (beretane):

“Mai te peu e tei roto o Tamaiti i taua mau huru faariri, e faaea vau i pihai iho ia ˈna a uuru noa ˈi oia, ma te faaatea rii ia ore vau ia naeahia i to ˈna mau avae ta ˈna e nehenehe e faaohipa no te tarou mai, e pae tenetimetera to ˈna nau maiuu mai te tipi hahu taa ra te huru. Ma te faaoromai, e tamata vau i te haavarevare ia ˈna ma te parau mǎrû atu e ma te tapiri maite atu i pihai iho ia ˈna; e i te pae hopea, ia tapea vau ia ˈna, e uuru noa oia, tera râ, ma te ore e haamǎtaˈu faahou. Ia tuu vau i to ˈu rima i te hiti o to ˈna mau paufifi huruhuru e ia mirimiri vau i to ˈna ouma, e tamǎrû te reira ia ˈna mai te huru ra e ua faaorehia te etaeta o to ˈna mau iˈo amui atoa. . . . E tuu mai oia i to ˈna upoo i nia i to ˈu turi avae, ma te titau e ia mirimiri vau ia ˈna.”

I roto i te omuaraa o te buka a Carr, te faatia ra te Comte no Dalhousie, e tavana rahi oia o te fenua, i te hoê ohipa ta ˈna i ite a horohoro ai te mau liona, fatata e piti matahiti, ma te ore i haapaohia i nia i te hoê vahi papu, aita i atea i te puhapa a Carr. Ua hîo atura o Carr, e teie ta te Comte i ite: “Ua haere maira ratou ma te ouˈa i te hîoraa a to ratou fatu e ua ui ihora i to ratou upoo rarahi i nia ia ˈna, i taua iho â taime ra, ua faaroohia aˈera ta ratou uruururaa oaoa, tera râ mea mehameha atoa. Mea papu e aita roa ˈtu to ratou here ia ˈna i iti mai.”

Te vai ra iho â to te mau liona i te hoê huru mǎtaˈu i te taata e na te reira e turai ia ape atu ia ˈna. Ua faaite-papu-hia i taua huru e aratai nei i te haerea o te animala ra, e itehia ra i roto i te mau liona e te tahi atu mau animala, i roto i te Bibilia. (Genese 9:2) Mai te peu aita taua mǎtaˈu ra, e riro ïa te taata ei maa e roaa ohie noa. Tera râ, ua riro mai te tahi mau animala ei amu-taata.

“Te tahi mau animala taa ê”

Te faataa ra te hoê taata tuatapapa, o Roger Caras, no nia i taua parau ra e: “E au ra e fatata i rotopu i te mau huru atoa o te mau mimi rarahi, te fa maira te tahi numera animala e amu nei i te taata. Mea iti roa râ ratou . . . Mea pinepine, e nehenehe te taata e ora ma te hau e [te mau mimi rarahi].”

E au ra e e rave rahi mau animala o tei ore ra e ite oioi i te taata ia tapuni oia i roto i te pereoo. Mea ohie atura ïa ia pata i te hohoˈa i pihai iho roa i te mau liona. “Tera râ,” te faaara ra te buka ra (Maberly’s Mammals of Southern Afrika), “e rave rahi mau ati ta outou e faaruru atu ia tatara outou i to outou uputa, aore ra ia tamata outou i te haere i rapae i pihai iho i te mau liona, no te mea ua taa ia ratou e te vai ra te taata i reira, e ia fa tauê mai outou, ma te faahitimahuta e amuihia i te mǎtaˈu, e turai ohie roa ïa te reira ia ˈna ia aro no te paruru ia ˈna. . . . Mea iti te ati ia haere tia ˈtu outou i nia i te liona na roto i te uru aihere maoti i te fa tauê mai mai roto atu i te pereoo i mua ia ˈna!”

E te mau nemela?

Mea taa ê atoa te mau nemela o te riro ei amu-taata. Te faataa ra o Jonathan Scott i roto i ta ˈna buka Te aamu o te nemela (beretane) e: “Ia ore oia e hamani-ino-hia e ia tupu maitai oia, e animala horo ohie noa te nemela, e e tapunipuni haere noa oia ma te faaite papu i te mǎtaˈu i te taata. Mai te peu e tei mua oia ia ˈna, e horo oioi oia no te faatapuni ia ˈna.”

Ua ora o Scott tau avaˈe i te Pu Hautiraa no Masai Mara i te fenua Kenya, ma te apee i te hoê nemela ufa ra ta ˈna i pii o Chui. Ua matau mǎrû noa o Chui i te pereoo o Scott e i te hoê mahana, ua haere roa to ˈna nau fanauˈa e piti ra o Dark e o Light, e ua hiˈopoa aˈera raua i to ˈna pereoo. Te tiaturi nei o Scott e i muri mai i te hoê huru tâuˈa ore o te nemela ia hiˈo-noa-hia na rapae atu, te vai ra te hoê natura mahanahana maitai ta ˈna e hinaaro ra e faaite atu.

Ua tamatamata vetahi i te natura mahanahana o te nemela. Ei hiˈoraa, ua faaamu o Joy Adamson i te hoê nemela iti otare ta ˈna i pii o Penny. I muri aˈe i to ˈna tuuraahia i roto i te ururaau, ua apiti ihora o Penny e ua fanau aˈera e rave rahi fanauˈa. A haere mai ai to ˈna mau hoa taata na reira, ua faaite maira o Penny ia ˈna iho e ua turai ihora ia ratou ia haere mai e hiˈo i to ˈna mau fanauˈa fanau apî. Ua parahi ihora o Adamson i pihai iho i te maiaa haapeu, e teie te ohipa faahiahia mau ta ˈna e faatia ra: “Ua mitimiti oia i to matou rima a tapiri ai te mau fanauˈa i rotopu i to ˈna avae no mua, ma te oaoa rahi. Ua matauhia i te nemela mai te animala taehae roa ˈˈe i te mau animala atoa no Afirika, te nemela ufa iho â râ i pihai iho i ta ˈna mau fanauˈa.” Ua faaite râ o Adamson e e nehenehe ta ˈna ohipa i rave i nia ia Penny e haapapu e “e manaˈo hape te rahiraa o te mau manaˈo atoa o tei horoahia.”

I te pae apatoerau no te fenua Inidia, ua ite o Arjan Singh i te hoê tupuraa faahiahia roa ˈtu â e te hoê nemela ufa “natura maitai”, piihia o Harriet. Ua faaamu o Singh ia Harriet i roto i te aua e ua haapii ihora oia ia ˈna ia nehenehe oia iho e imi i te ravea no te ora i roto i te ururaau i pihai iho i to ˈna fare. I roto i taua haapiiraa ra, i te tahi taime, e faaitoito o Singh i te nemela ia aro. “Ia tuturi anaˈe vau, e ia faahepo vau ia ˈna ia ouˈa,” ta ˈna e faataa ra i roto i ta ˈna buka Huiarii o te mau mimi (beretane), “e horo tia mai oia i nia ia ˈu . . . , teie râ ia ouˈa anaˈe o ˈna, e haapao maitai oia ia ouˈa na nia roa ia ˈu, ma te faaohuohu i nia i to ˈu upoo e ma te faahee i nia i to ˈu tua, ma te ore e vaiiho i te hoê paraˈu i nia i to ˈu paufifi aita e ahu.”

Mea maere atoa te huru hautiraa a te nemela e te urî a Singh, o Eelie. Te faatia ra o Singh e “te faaite ra te hoê hohoˈa [no te nemela] e parahi ra ma te taaoao e o te moto ra i te urî ia aro anaˈe oia ia ˈna—aita râ oia i tupai haapuai i te animala. E faatano rii mǎrû noa ˈtu oia i to ˈna nau avae rarahi i nia i te hoê pae o te aˈî o Eelie, i nia aˈe i to ˈna upoo.”

Ua tamau noa taua taairaa auhoa ra i rotopu i te taata, te urî, e te nemela i muri aˈe to Harriet faarueraa i te fare no te ora i roto i te ururaau tapiri mai. “Ia parau mai te hoê taata e aita e nehenehe e tiaturi i te mau nemela,” ta Singh e faaoti ra, “te feruri noa nei au i te mau taime atoa to Harriet haereraa mai i [to ˈu fare] i te maororaa po e to ˈna faaararaa mai ia ˈu ma te mǎrû no te aroha mai, a taoto ai au i te pae uputa.”

I te pae hopea, ua apiti aˈera o Harriet e ua fanau ihora e piti fanauˈa. A haamǎtaˈuhia ˈi to ˈna faaearaa e te hoê pape pue, ua amo aˈera te nemela i ta ˈna mau fanauˈa i roto i to ˈna vaha te tahi i muri aˈe i te tahi e ua aratai ihora ia ratou i te vahi papu o te fare o Singh. I to te pape pue itiraa mai, ua paiuma aˈera o Harriet i roto i te pahi o Singh. Ua taa ˈtura ia ˈna to ˈna hinaaro e ua faahaere atura ia ˈna e rave rahi taime na nia i te anavai no te faahoˈi i ta ˈna mau fanauˈa te tahi i muri aˈe te tahi i roto i te hoê vahi faaearaa apî.

Te elephani no Afirika

Ua parauhia e mea taehae roa te elephani no Afirika no te faarata. Tera râ, ua haapapu vetahi i te parau taa ê. Teie te hoê hiˈoraa no te taairaa putapû mau i rotopu e toru elephani no Afirika e te hoê taata Marite tei piihia o Randall Moore. No roto mai te mau elephani i te hoê aere fanauˈa tei haruhia i roto i te aua Kruger a te Hau i Afirika Apatoerau e ua faarevahia ihora ratou i te mau Hau Amui. I te roaraa o te tau, ua haapiihia aˈera ratou no te hauti i nia i te tahua faaarearearaa e ua hauti maitai ratou. I te poheraa o to ratou fatu, ua horoahia aˈera na elephani e toru na Moore e ua faahoˈi aˈera oia ia ratou i Afirika.

Ua faaôhia aˈera na ufa e piti, o Owalla e o Durga, i te Aua Pilanesberg no Bophuthatswana i te matahiti 1982. I taua tau ra, ua vai aˈena i roto i te aua e rave rahi mau elephani fanauˈa otare tei ore i tupu maitai i te pae tino e o te hinaaro e ia haapaohia ratou e te mau ufa paari. E nehenehe anei ta Owalla e o Durga e amo i taua hopoia ra?

Hoê matahiti i muri iho, ua roaa maira ia Moore i te tahi parau apî e ua farii ta ˈna mau elephani i na elephani otare atoa e 14 e ua faaôhia te tahi atu â mau elephani otare i roto i te aua. I muri aˈe e maha matahiti moeraa, ua hoˈi o Moore no te hiˈo mata roa ˈtu. Ua manaˈo oia e faatupu i te tahi mau maimiraa roa i roto i te mau mouˈa Pilanesberg, ua maere roa oia, i to ˈna iteraa ia Owalla e ia Durga i rotopu i te hoê aˈere rahi. “To ˈu hinaaro matamua, e ere ïa i te haapao i te ohipa,” ta ˈna i papai i roto i te buka ra Hoˈiraa i Afirika (beretane), “o te hororaa ïa i pihai iho ia raua ra, te apaparaa ˈtu e te haapopouraa ia raua. Ua tapeapea ra vau ia ˈu e ua tapiri mǎrû noa ˈtu vau.”

Na mua ˈˈe, ua tia ia Owalla e ia Durga ia taa papu e o to raua hoa tahito tei mua ia raua. Ua hiˈopoa raua i to ˈna rima tei hohorahia, e to raua ihu. Ua faateitei aˈera o “Owalla,” ta Moore i papai, “na nia aˈe ia ˈu mai te huru ra e te tiai ra oia i te mau faaueraa. Ua putuputu mai te toea o te aere na te hiti ia matou. Ua pahono atura vau i te aniraa a te animala. E ‘Owalla . . . A tuu i te ihu e te avae i nia!’ I taua iho taime ra, ua faateitei ihora o Owalla i to ˈna avae no mua i roto i te aore e taviri ihora i to ˈna ihu i nia na roto i te hoê aroharaa matauhia e te feia hauti tei haapiihia i te vahi faaarearearaa tau matahiti na mua ˈtu. O vai te taata matamua o tei parau e e eita roa ˈtu e moehia i te hoê elephani?”

Toru matahiti i muri iho i te avaˈe atopa 1989, ua tamata-faahou-hia i te feruriraa o Owalla. Ua opua aˈera o Moore e tamata i te tahi ohipa ta ˈna i ore i tamata aˈenei mai te tau a faaôhia ˈi te mau elephani i roto i te aua a hitu matahiti na mua ˈtu. Ua auraro o Owalla i ta ˈna faaueraa e tarava e ua faatia aˈera ia ˈna ia paiuma i nia i to ˈna tua. Ua putapû roa te feia mataitai i te afata teata i Afirika Apatoa i te iteraa ia ˈna i te faaori-haere-raa ia Owalla i rotopu hau atu i te 30 elephani oviri. “Ua rave au i te reira” ta Moore i faataa i roto i te hoê anianiraa a te A ara mai na!, “eiaha mai te hoê ohipa faatianianiraa, no te mea râ ua hinaaro vau e ite i te faito maramarama e te taairaa puai e faatupuhia e te hoê elephani.” Maoti te haapao-maitai-raa a Owalla e a Durga, ua oraora roa te mau elephani otare no Pilanesberg.

Parau mau, aita i rahi te mau hiˈoraa auhoa i rotopu i te taata e te animala taehae; te ani nei te reira i te faaoromai e te mau tutavaraa. Oia mau, e faaû te rahiraa taata i rotopu ia tatou i te ati ia haere noa ˈtu tatou i roto i te ururaau e ia tamata tatou i te tapiri i pihai iho i te mau liona, te mau nemela, e te mau elephani. Tera râ, e nehenehe anei e tiaturi e tupu mau â taua huru auhoaraa a muri aˈe?

[Tumu parau tarenihia/Hohoˈa i te api 8]

E nehenehe te mau liona e faaratahia!

“A haere mai, a pata i to ˈu hohoˈa e ta ˈu mau liona,” ta Jack Seale i parau, e taata faatere oia o te Hartebeespoortdam Snake e Aua Animala i Afirika Apatoa. Ma te hepohepo, apee ihora vau ia ˈna i te aua o te mau liona, ma te tiaturi e e faatia oia ia ˈu ia rave i te mau hohoˈa na rapae atu i te aua paruru.

Mea mâ roa te aua, e mea haumǎrû no te mau tumu raau tapiri mai. Ua ite oioi aˈera na liona tupu maitai e iva i to ratou taata haapii, ia tomo mai oia i roto i te aua e te hoê taata tauturu. E uuru te mau liona ma te au maitai e e haere ma te anaanatae rahi.

“A tomo mai,” ta Jack i parau. Ua haavare taria turi atura vau. “A tomo mai,” ta ˈna i parau faahou ma te puai atu â. No te paruru ia ratou i te mau liona, e raau noa ïa ta ratou paatoa! Ua otuitui oioi aˈera to ˈu mafatu a aro noa ˈi au i te riaria, e i te pae hopea, ua paiuma ihora vau i roto. Ua haamata aˈera vau i te pata i te hohoˈa o Jack o te mirimiri ra i te tahi o ta ˈna mau animala nehenehe mau. Auê hoi tamǎrûraa ta ˈu i ite a haere ai matou i rapae ma te fifi ore! Teie râ, aita roa ˈtu ta ˈu e tumu no te mǎtaˈu.

“Te tumu e haere ai matou i roto e te mau tapu raau,” ta Jack i faataa i muri aˈe, “no te mea e faaite te mau liona i to ratou here na roto i te hohoniraa mǎrû. E horoa ïa matou i te mau raau eiaha râ to matou rima.” No hoˈi noa maira o Jack mai te aua Etosha a te Hau i Namibie. No te aha ratou i afaihia ˈi i te hoê vahi atea o te ururaau? Ua faataa oia e:

“Ua faaohipahia ratou no te taviri i te hohoˈa no nia i te mau maimiraa ta te feia tuatapapa e rave ra no te hiˈopoa i te maraaraa o te mau liona i roto i te ururaau i Namibie. Tera râ, ua paari ta ˈu mau liona i ô nei, mea au aˈe na ratou e ora i ô nei. I Namibie, i te taime iho â ratou i ite ai i to ˈu pereoo, e haere mai ratou i roto. E ere i te ohipa rahi no te faahoˈi ia ratou i te fare.”—Na te hoê o ta matou feia taio.

[Faaiteraa i te tumu]

Ma te parau faatia a te aua Hartebeespoortdam Snake and Animal Park

[Hohoˈa i te api 9]

Randall Moore e ta ˈna mau animala i roto i te ururaau no Afirika

    Papai reo Tahiti (1985-2026)
    Haere i rapae
    Haere i nia
    • Tahiti
    • Hapono
    • Ta oe e hinaaro
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Parau no te faaohiparaa
    • Eita e puharahia
    • Maiti eaha te ore e puhara
    • JW.ORG
    • Haere i nia
    Hapono