Te taairaa i rotopu i te taote e te taata maˈi—Te ravea e manuïa ˈi
I TE OMUARAA o te mau matahiti 1980, ua taa-maitai-hia ˈtura e mea titauhia ia rave i te mau opuaraa papu no te faatupu i te mau taairaa maitai aˈe i rotopu i te mau Ite no Iehova e te feia no te toroa rapaauraa. No reira, ua faatia ˈtura te Tino aratai a te mau Ite no Iehova i te hoê porotarama no te faatupu i te mau taairaa aravihi e te mau taote e te mau fare maˈi.
Ua haere atura te mau tia no ǒ mai i te pu rahi a te mau Ite i New York e farerei haere na te mau fare maˈi e rave rahi o taua oire ra. Ua mauruuru roa te pǔpǔ a te toroa rapaauraa, e ua haamauhia ˈtura i te niu no te autahoêraa maoti hoi i te aimârôraa. I muri iho, ua aratai ihora teie mau tia i te mau rururaa i roto i te mau oire rahi o te fenua Marite. I roto i teie mau rururaa, ua haere atu ratou na muri i te mau tiaau a te mau Ite no Iehova no taua mau oire ra i te mau putuputuraa i te mau pu rapaauraa o taua mau vahi ra, e ua haapii atura ratou i teie mau tiaau ia nehenehe ratou e faatere i teie porotarama i muri aˈe. I te oire no Chicago, ua farerei ratou i te papai vea rahi a te vea ra Journal of the American Medical Association. Inaha, ua titauhia ˈtura ratou ia papai i te hoê tumu parau no te faataa e mea nafea te mau taote e nehenehe ai e ohipa e te mau Ite no Iehova.a
I muri iho, ua haapararehia ˈtura te mau tuhaa faaineineraa e te mau faaueraa i papaihia ia nehenehe te mau Ite no te tahi atu mau fenua e haamata i teie mau huru porotarama.b Ei hiˈoraa, i muri aˈe i te hoê rururaa i faanahohia i Kanada, ua haamauhia e ua faaineinehia ˈtura te mau Tomite tuatiraa e te fare maˈi (tei parauhia i muri iho te mau Tomite tuatiraa i te pae rapaauraa). Ua amui mai te mau tomite tataitahi i te mau matahiapo kerisetiano o tei ineine e o te nehenehe e paraparau e te mau taote, te feia turu utaa, e te feia rave ohipa a te fare maˈi.
Ua faanahohia te tahi mau farereiraa e te feia toroa i te pae no te oraora-maitai-raa o te tahi mau tuhaa fenua, te mau faatere o te mau taatiraa i te pae rapaauraa e to te mau fare maˈi, e te tahi atu feia mana i te pae no te oraora-maitai-raa. Maoti teie mau putuputuraa, ua taa maitai atu â i te pǔpǔ a te toroa rapaauraa i te mau manaˈo o te mau Ite no Iehova. Ua haamauhia ˈtura te hoê niu papu no te mau aparauraa e tupu a muri aˈe.
Te hoê tauturu mau
Ua taa-ê-na-hia e maoti te hoê haamaramaramaraa papu, e nehenehe e faaore i te aimârôraa e tupu mai i rotopu i te mau kerisetiano tiaturiraa papu e te mau taote o te turu nei i te mau ravea rapaauraa e faaohipa i te toto. I te omuaraa o te mau matahiti 1960, i te pu rahi a te mau Ite no Iehova, ua haamatahia i te tapao i te mau iˈoa o te mau taote e tahoê maite mai i nia i te hoê tabula. E mau taote teie o tei aravihi maitai i te faaohipa i te mau ravea rapaauraa e mono i te pâmuraa toto. I muri aˈe, ia ore anaˈe te hoê taote aore ra te hoê fare maˈi e farii maitai i te haapao i te hoê taata maˈi, e nehenehe ïa te hoê tomite e ani i te iˈoa o te tahi atu mau taote. E afaihia ˈtu ïa te taata maˈi i te vahi ê ia rapaauhia oia e te tahi atu pǔpǔ rapaau.
Te tahi atu ravea oia ïa ia faanaho te mau Tomite tuatiraa e te fare maˈi i te hoê taairaa na roto i te niuniu paraparau i rotopu i te taote tâpû e te tahi atu mau taote aravihi. I te tahi mau taime, maoti teie mau taniuniuraa oioi ra, ua nehenehe te mau taote e taui i ta ratou ravea rapaauraa, ma te ore e haamǎtaˈu i te ora o te taata maˈi. Inaha, na roto i te riroraa ei ravea tuatiraa i rotopu i te taata maˈi e te taote, ua aravihi-roa-hia te mau tomite i te pae no te tamǎrûraa i te taata maˈi e tae noa ˈtu i te taote ia manaˈo-anaˈe-hia e e titauhia te hoê pâmuraa toto.
Ua haapapuhia te aravihi
E tamahine maramarama e 13 matahiti o Sonya i to ˈna iteraa i te omuaraa o te matahiti 1989 e ua roohia oia i te hoê puu mariri ai taata i raro aˈe i te hoê mata. Ua haapapu aˈera te taote tâpû ia Sonya e to ˈna mau metua e e ravehia te hoê tâpûraa atâata mau. I te mea e te rahi oioi noa ra te puu, eita e nehenehe e faataime faahou i te tâpûraa. Eita e ore e e titauhia ia rapaauhia oia e te raau i muri iho, e ua faaite aˈera te taote e e tia i to ˈna mau metua ia horoa i te parau faatia no te pâmuraa toto. Eita râ ta te utuafare fetii e nehenehe e farii i te reira no te mea te patoi ra te reira i to ratou mau tiaturiraa i te pae faaroo. Ua ineine te taote tâpû aravihi e rapaau ra ia Sonya i te iriti i te puu mariri ai taata, ma te tiaturi e e nehenehe ta ˈna e tâpû ma te ore e faaohipa i te pâmuraa toto. Teie râ, no te faatureraa a te fare maˈi, aita te taote tâpû i itea mai i te hoê taote faataoto no te tauturu ia ˈna.
O Jonathan te tamaiti matahiapo a Michael raua o Valerie. I te hopea o te matahiti 1989, i te 16raa o to ˈna matahiti, ua faaara maira te mau taote ia raua e te vai ra te hoê puu rahi i nia i to ˈna ate roa. Ua haapeapea te mau taote i te mea e e rave ratou i te tâpûraa ma te ore e faaohipa i te toto, tera râ, ua faaitoito ratou i te tâpû, ma te faatura i te tiaraa o te utuafare i te pae faaroo. I roto i te area taime i ora mai ai te taurearea, ua tupu aˈera te mau fifi ino roa. Ua topa taue noa te neˈiraa toto o Jonathan i raro, e oia atoa te faito o to ˈna mau toropuru. I roto i te piti o te tâpûraa, ua pau rahi roa to ˈna toto, e ua topa to ˈna faito hémoglobine [tuhaa o te toto e faauta i te mataˈi ora] i nia i te 5.5, fatata ïa hoê tuhaa i nia i te toru o te faito matauhia. Ua parau aˈera te taote e: “Mea ino roa te huru o ta outou tamaiti. Aita ta matou e ravea faahou. Mai te peu e eita o ˈna e pâmuhia i te toto, e pohe ïa oia!” Nafea ˈtura ïa?
Ua horoa mai te mau tomite tuatiraa i te tauturu e titauhia ra i roto i na huru tupuraa e piti i Kanada. Ua haapapu atura te hoê tomite i te utuafare o Sonya e mai te peu e e titauhia, e tauturu mai ratou no te rave i te faanahoraa ia afaihia ˈtu oia i roto i te hoê pu rapaauraa i roto i te tahi atu fenua. Teie râ, te vai ra anei te tahi ravea ia nehenehe te taote tâpû, e vahine hoi oia, tei ite ê na i te huru o Sonya, e rave i te tâpûraa? Inaha, ua here roa teie taote ia Sonya e ua ani aˈera oia e ia apiti atu oia i te pǔpǔ e haapao i te tâpûraa noa ˈtu e eaha te vahi e ravehia ˈi te tâpûraa. Teie râ, aita i titauhia ia tauihia te fare maˈi. Ua manuïa te mau melo o te tomite i te faataui i te manaˈo o te pǔpǔ rapaauraa o taua vahi ra ia tahoê atu ratou i te taote tâpû. Ia au i taua taote ra, i muri aˈe i te tâpûraa e vau hora e te afa, te aniraa matamua a Sonya, oia hoi, ua pâmuhia anei oia i te toto. Auê o Sonya i te oaoa e i te pahonoraahia mai e aita!
Area no Jonathan ra, a topa ˈi to ˈna faito toropuru i nia i te 5.5 i muri aˈe e piti tâpûraa, ua manaˈo iho â te mau taote e e tia ia pâmu ia ˈna i te toto no te faaora ia ˈna, e ua ineine ratou i te titau atu i te faaueraa a te tiribuna ia rave-faahepo-hia te hoê pâmuraa toto i nia ia ˈna. Ua faataere râ te faaroo aueue ore o Jonathan e to ˈna patoiraa ˈtu i te faaohiparaa i te toto i te mau ohipa. Te na ô ra o Jonathan e: “Ua haru maira vau i te aî ahu o te taote, ua hiˈo atura vau i to ˈna mata e ua na ô atura, ‘A FARII MAI NA I TA ˈU ANIRAA, eiaha roa ˈtu e toto aore ra e taoˈa hamanihia e te toto!’” Ua faanaho aˈera te mau taeae tei faaineinehia o te tomite e ia afaihia ˈtu o Jonathan na nia i te manureva i roto i te hoê pu rapaauraa rahi aˈe. I to ˈna tapaeraa ˈtu, te tiai ra te hoê melo o te tomite ia ˈna i te fare maˈi e ua paraparau ê na oia i te mau taote. I te mahana i muri iho, ua aifaito te faito hémoglobine o Jonathan. Ua maraa faahou mai to ˈna faito toropuru e ua matara maira oia i te fare maˈi 15 mahana i muri aˈe i te tâpûraa matamua.
Oia mau, i te mea e te rahi noa ˈtura te feia a te toroa rapaauraa e te feia turu utaa o tei ineine i te tahoê atu i te mau Tomite tuatiraa e te fare maˈi a te mau Ite no Iehova, e nehenehe tatou e tiaturi e e tamau noâ teie faanahoraa i te manuïa.
[Nota i raro i te api]
a Ua piahia teie tumu parau i te mau api 27-29 o te vea ra Nafea te toto ia faaora i to outou ora?, neneihia e te Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc.
b I teie nei, te vai ra 100 Tomite tuatiraa e te fare maˈi i te fenua Marite, e 31 i Kanada, e 67 i Farani, e vetahi i roto i te tahi atu mau fenua o te ao nei.