VAIRAA PAPAI NATIRARA Watchtower
Watchtower
VAIRAA PAPAI NATIRARA
Tahiti
ǎ,ě,ǐ,ǒ,ǔ,ˈ
  • ǎ
  • ě
  • ǐ
  • ǒ
  • ǔ
  • ˈ
  • BIBILIA
  • PAPAI
  • PUTUPUTURAA
  • g90 8/12 api 4-7
  • Eaha ta tatou i ite no nia i te mau nunaa taata

Aita e video no teie tuhaa.

Eiaha e inoino, te vai ra te tahi fifi e te video.

  • Eaha ta tatou i ite no nia i te mau nunaa taata
  • A ara mai na! 1990
  • Upoo parau iti
  • Papai tei tuea
  • Tabula tatuhaaraa
  • Te mau faaiteraa a te UNESCO
  • Te au-ore-raa i te feia e ere hoê â nunaa: te hoê ohipa hairiiri
  • Eaha te auraa o te parau opu?
    A ara mai na! 1993
  • Ia ora amui anaˈe te mau opu atoa ma te hau
    A ara mai na! 1993
  • Te au-ore-raa i te nunaa ê
    A ara mai na! 2014
  • Eaha te tumu no teie mârôraa no nia i te opu taata?
    A ara mai na! 1993
Ite hau atu â
A ara mai na! 1990
g90 8/12 api 4-7

Eaha ta tatou i ite no nia i te mau nunaa taata

TAU 500 matahiti i teie nei, ua tere atura te feia no Europa no te hiˈo haere i te palaneta, e ua uiui ratou e eaha râ te mau huru taata o ta ratou e farerei. Inaha, te faahiti ra te tahi mau aai i te mau aito rarahi e haere avae ra na roto i te miti e o te nehenehe e faahuˈahuˈa roa i te hoê pahi e te hoê anaˈe rima. Area vetahi ra, te faatia ra ïa i te parau no te mau taata e afii urî e tutuha ra i te auahi. E farerei anei ratou i teie mau taata “oviri”, e amu ra i te iˈo ota e e utu rarahi roa to ratou no te paruru ia ratou i te mahana? E ite atu anei ratou i te mau taata aita e vaha e hâuˈa noa ra i te mau apara no te ora? Aore ra te feia e tariˈa rarahi roa to ratou ia nehenehe ratou e rere? Aore ra te feia hoê anaˈe avae rarahi to ratou no te paruru ia ratou i te mahana ia tarava anaˈe ratou?

Ua tere te feia hiˈopoa fenua na nia i te moana, ua paiuma ratou na nia i te mau mouˈa, ua tâpû ratou i te tahi eˈa na roto i te mau uru raau ruperupe, ua haere ratou na roto i te mau medebara ǎhu, teie râ, aita roa ˈtu ratou i farerei i te mau taata huru ê roa o ta ratou i faaroo na i te parau. Tera râ, ua maere roa ratou i te iteraa ˈtu i te mau taata mai ia ratou atoa ra te huru. Ei haapapuraa, teie te faataaraa parau a Christophe Colomb: “I roto i teie mau motu [Antilles], aitâ vau i ite atura e tae roa mai i teie nei i te mau taata e au i te tuputupua ra, mai ta te rahiraa o te taata e tiai na; teie râ, i rotopu i teie mau nunaa atoa, te haafaahiahiahia nei te haviti o te tino. (...) Inaha, aita vau i ite i te mau tuputupua, aore ra te tahi maa tapao faaite e te vai mau ra ratou, maoti râ (...) te hoê nunaa (...) amu i te iˈo taata (...). Aita hoi to ratou tupuraa i taa ê roa ˈtu i to te tahi pae.”

Tabula tatuhaaraa

Ua faahope te mau tere hiˈopoa i te palaneta i te mau aai no nia i te mau hohoˈa huru rau o to ˈna mau taata. E nehenehe atura ïa e tuatapapa i te mau nunaa taa ê e, i roto i te roaraa o te tau, ua maimi aˈera te feia aivanaa i te ravea no te haamau i te hoê tabula tatuhaaraa.

Ua nenei te hoê o ratou, te taata tuatapapa i te mau raau no Tuete o Carl von Linné, i te matahiti 1735, i te hoê buka, teie hoi te upoo parau Systema Naturae, i reira to ˈna faataaraa i te taata na roto i te parau ra Homo sapiens (oia hoi “taata tei paari”), tei riro hoi, ia au i te manaˈo o te hoê taata papai, ei parau maamaa roa ˈˈe e te teoteo roa ˈˈe tei mairihia i te hoê nunaa taata. Ua vahi o Linné i te huitaata nei na roto e pae huru, o ta ˈna i faataa ia au i te mau tuhaa i muri nei:

AFIRIKA: Ereere, taata taere, faafaaea noa. Rouru ereere, potiti; iri mai te tirita ra te huru; ihu aano, utu oruoru; aravihi, faahaumani, tâuˈa ore. E parai o ˈna ia ˈna i te hinu. E taata haapahi roa o ˈna.

MARITE: Iri paapaa mahana, riri haere noa, tia noa. Rouru ereere, tara, meumeu; apoo ihu aano, hohoˈa mata paari, huruhuru taa varavara; taata mârô, maau. E parai o ˈna ia ˈna i te mau reni uteute huˈa roa. E auraro o ˈna i te mau peu.

ASIA: Iri maereere, iria haere noa, etaeta. Rouru ereere; mata ereere; huru etaeta, teoteo, nounou. E oomo oia i te ahu aano. Na te mau manaˈo e faatere ia ˈna.

EUROPA: Iri uouo, hohoˈa mauteute, pautuutu maitai. Rouru pupure aore ra ravarava topa noa; mata ninamu; taata mǎrû, maramarama, maimi i te ohipa apî. E oomo oia i te ahu vî. Na te mau ture e faatere ia ˈna.

TAATA OVIRI: Taata e maha avae, vava, huruhuru.

A tapao na e ua faatuati o Linné i te mau tapao no roto mai i te mau tupuna (mai te peni o te iri, te huru o te rouru, e te tahi atu â) e te mau huru o te taata no roto mai i te hoê tuatapaparaa pae tahi. Ei hiˈoraa, ua faataa oia e e feia ‘mǎrû, maramarama, maimi i te ohipa apî’ te feia no Europa, area te feia no Asia ra, e feia ‘etaeta, teoteo, nounou’ ïa e te feia no Afirika ra, e feia ‘aravihi, faahaumani, tâuˈa ore’.

E ua hape roa ïa oia. Aita te mau huru o te taata e tapao-faahou-hia ra i roto i te mau tabula tatuhaaraa o teie nei tau, inaha, ua faaite te mau maimiraa i te pae no te ite aravihi e te itehia ra teie mau taa-ê-raa i roto i te mau huru taata e teie mau faito maramarama taa ê i roto i te mau nunaa taata atoa. Oia hoi, i roto i te mau huru nunaa taata atoa, hoê â huru te mau maitai e te mau hapa.

Te tatuhaa nei te rahiraa o te mau tabula tatuhaaraa o teie nei tau i te fetii taata nei na roto e toru pǔpǔ i faataahia na roto i te mau tapao i te pae tino anaˈe. 1) Te mau caucasoïdes: iri uouo e rouru tara aore ra omiimii. 2) Te mau mongoloïdes: iri rearea e mata piri. 3) Te mau négroïdes: iri ereere e rouru potiti. Teie râ, eita te mau taata atoa e ô i roto i te hoê o teie mau pǔpǔ.

Ei hiˈoraa, e iri paapaa mahana to te mau San e te mau Khoïkhoï no Afirika apatoa, e rouru potiti e te hoê hohoˈa mata o te pǔpǔ mongoloïde. E iri ereere to te tahi mau Inidia e te hohoˈa mata e huti i nia i te mau caucasoïdes. Mea ereere te mau Aborigènes no Auteralia, tera râ, mea pupure to ratou rouru potiti. Area te tahi mau Mongols ra, e au ïa to ratou mata i to te pǔpǔ caucasoïdes. No reira, aita e faataa-ê-raa papu maitai.

I mua i teie mau fifi atoa, e rave rahi feia tuatapapa i te taata o tei ore i hinaaro faahou e faatupu i te hoê tabula tatuhaaraa no te huitaata nei, ma te faariro i te parau ra “nunaa taata” ei parau faufaa ore aore ra auraa ore i te pae no te ite aravihi.

Te mau faaiteraa a te UNESCO

Te mau faaiteraa i te pae aravihi mana roa ˈˈe i roto i teie tuhaa, no roto mai ïa i te hoê pǔpǔ e taati ra i te feia aravihi no te mau nunaa atoa ta te UNESCO (Faanahoraa a te mau Nunaa amui no te haapiiraa, te ite aravihi e te ihotumu) i haaputu. I muri aˈe i te mau paraparauraa i faanahohia i te mau matahiti 1950, 1951, 1964 e 1967, ua papai teie mau taata tuatapapa i te huru o te taata e to te animala, te mau taote, te feia tuatapapa i te tino e te tahi atu feia aravihi, e maha faaiteraa o ta ratou paatoa i faataa no nia i te mau nunaa taata. Ua haafaufaa te faaiteraa hopea i na manaˈo tootoru i muri nei:

A “No roto mai te mau taata atoa e ora nei i teie nei i te hoê â huru taata e e huaai ratou no roto mai i te hoê â tumu.” Te haapapu ra te tahi mana teitei roa ˈtu â i teie manaˈo: te Bibilia. Inaha, te taiohia ra e “na [te Atua] i hamani i te taata i te mau fenua atoa nei i te toto o te taata hoê ra [Adamu], ei parahi i te mau fenua atoa nei”. — Ohipa 17:26.

Te na ô faahou ra te papai a te UNESCO e:

B w“Ua riro te vahiraa i te huitaata nei na roto i te mau ‘nunaa taata’, i te hoê pae ei faataaraa tei faaauhia e i te tahi atu pae ei faataaraa ia au i te hinaaro; aita te reira e titau ra i te tahi nanairaa tiaraa. (...)

C “Aita te mau ite i te pae no te ihiora e vai ra i teie nei e faatia ra ia tatou ia faataa e no roto mai te mau ohipa i faatupuhia i te pae no te ihotumu i te mau taa-ê-raa no roto roa i te huru o te taata. No roto mai te mau taa-ê-raa i te pae no te ihotumu i rotopu i te mau nunaa i te hoê haapueraa ihotumu i faatupuhia mai mutaa ihora mai â. Mai te huru ra e te vai ra i roto i te mau nunaa atoa e vai ra i teie nei i roto i teie nei ao, i te mau ravea aifaito maitai i te pae no te ihiora ia naeahia te mau huru faito atoa i te pae no te maramarama o te hoê nunaa.”

Te au-ore-raa i te feia e ere hoê â nunaa: te hoê ohipa hairiiri

No reira, aita hoê aˈe mea e turu ra i te manaˈo e faataa ra e, ia au i to ˈna natura mau, mea teitei aˈe te hoê nunaa taata i te tahi e no reira e tiaraa ïa to ˈna no te haavî i te tahi pae. Teie râ hoi, aita noa te taata i ohipa ia au i teie parau mau. E rave anaˈe na, ei hiˈoraa, i te ohipa i tupu e te hooraa i te feia tîtî afirika.

I to te mau nunaa no Europa haamataraa i te faatia i ta ratou mau hau emepera titau i te mau fenua aihuaraau, ua ite atura ratou e mea maitai aˈe na ratou ia faatîtî i te mau nunaa no taua mau fenua ra. Teie râ, i to ratou na reiraraa, ua topa ˈtura ratou i roto i te hoê huru tupuraa huru ê roa. E mau mirioni Afirika o tei hopoi-ê-hia i ǒ ratou, ua faataa-ê-hia ratou i to ratou utuafare fetii, ua ruuruuhia i te fǐfǐ, ua rutuhia, ua tapaohia i te auri veavea, ua hoohia ratou mai te nǎnǎ animala ra e ua faahepohia ia rave i te ohipa e tae roa ˈtu i to ratou pohe ma te ore e aufauhia. Nafea hoi te mau nunaa e faahua parau na ia ratou e nunaa kerisetiano e tei titauhia hoi ia faaohipa i te aroha i te taata-tupu e nehenehe ai e faatia i teie mau huru raveraa? — Luka 10:27.

Te ravea, o te oreraa ïa e farii e e mau taata mau te feia ta ratou e hamani ino ra. O te huru feruriraa ïa ta te hoê taata tuatapapa i te taata i faahiti i roto i te mau matahiti 1840.

“Mai te peu e e ere te taata Ereere e te taata Auteralia i to tatou mau taata-tupu e e ere ratou no roto i te hoê â opu fetii, o ta ˈna ïa e parau ra, teie râ, e feia no roto i te hoê pǔpǔ haehaa aˈe, e mai te peu e aita to tatou mau hopoia i nia ia ratou i faaterehia (...) e te hoê noa ˈˈe ture papu tei riro ei niu no te morare o te ao kerisetiano, i reira aita ïa to tatou mau auraa e taua mau opu ra e taa ê roa ˈtu i te mau auraa ta tatou e nehenehe e faatupu e te hoê taura urî taata.”

No te feia e hiˈo na i te mau taata iri peni taa ê mai te feia haehaa aˈe e o tei imi noa na i te mau manaˈo no te turu i ta ratou faataaraa, ua riro te tatararaa a Darwin no nia i te tupu-noa-raa te mau mea ei ohipa tano maitai. Ia au i ta ratou parau, no roto te mau taata tumu o te mau fenua aihuaraau i te hoê nanairaa haihai aˈe i roto i te tabula o te tereraa o te mau mea. Area vetahi ra, ua manaˈo ïa ratou e no roto mai ratou i te tahi anairaa hoê â huru haereraa, ma te haapapu e, ia au i teie manaˈo, e ere ïa ratou i te taata taatoa. Ua faahiti vetahi i te Bibilia, tera râ, ua taviri ratou i te auraa no te faatia i to ratou au ore i te tahi atu nunaa.

Parau mau, e rave rahi mau taata o tei ore i farii i teie mau manaˈo, e i te pae hopea, ua faaorehia ˈtura te faatîtîraa i te taata i roto i te rahiraa o te mau fenua o te ao nei. Teie râ, aita te reira i faaore i te faataa-ê-raa i rotopu i te taata, te mau manaˈo pae tahi e te ririraa i te tahi atu nunaa, o tei naea-roa-hia i te mau pǔpǔ taata ta te feruriraa o te tahi mau taata i faariro ei mau nunaa taata. Ia au i te hoê orometua haapii i te toroa maimi no nia i te animala, “i te mea e e nehenehe te mau huru taata atoa e faatupu i te mau nunaa taata ia au i to ˈna iho manaˈo, ua haamau aˈera te feia toroa politita, te feia faahuehue e te feia rii tamatamata haere, i ta ratou iho huru tatuhaaraa. Ua faatupu aˈera ratou i te mau ture i te pae no te nunaa taa maitai no te horoa i ta ratou mau tatararaa e ta ratou mau manaˈo pae tahi i te tahi faaturaraa ‘i te pae no te ite aravihi’”.

Te faahohoˈa maitai ra te politita au ore i te tahi atu nunaa i ravehia e te fenua Helemani nazie i teie manaˈo. Noa ˈtu e ua faahanahanahia e Adolf Hitler, aita te manaˈo ra no te tahi nunaa taata teitei aˈe [aryenne] i niuhia i nia i te tahi niu i te pae no te ihiora. Aita roa ˈtu hoi e niu to teie tatararaa. Te vai ra te mau ati Iuda pupure e te mata ninamu i Tuete, te mau ati Iuda ereere i Etiopia e te mau ati Iuda huru mongoloïde i te fenua Taina. Aita te reira i tapea i te hoê politita au ore i te tahi nunaa ia faatupu i te mau aua hamani-ino-raa e te mau piha haapoheraa i te taata e te mǎhu, te taparahiraahia e ono mirioni ati Iuda e te hamani-ino-raa i te tahi atu mau nunaa taata, mai te mau Slaves no Polonia e no te Autahoêraa rusia.

[Parau iti faaôhia i te api 5]

Ua faaite mai te mau maimiraa i te pae o te ite aravihi e hoê â te mau faito maramarama i roto i te mau nunaa taata atoa.

[Parau iti faaôhia i te api 6]

‘Ua faatupu aˈera te tahi feia politita, te feia faahuehue e te mau taata rii tamatamata haere i te mau ture no te faataa i te mau taata nunaa taa ê no te horoa i ta ratou mau tatararaa e to ratou mau manaˈo oti noa i te tahi faaturaraa “i te pae no te ite aravihi”.’

[Hohoˈa i te api 7]

Mai ta teie mau hohoˈa e haapapu ra, ua faaiteitehia e ua hoohia te mau Afirika mai te mau nǎnǎ animala ra te huru.

    Papai reo Tahiti (1985-2026)
    Haere i rapae
    Haere i nia
    • Tahiti
    • Hapono
    • Ta oe e hinaaro
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Parau no te faaohiparaa
    • Eita e puharahia
    • Maiti eaha te ore e puhara
    • JW.ORG
    • Haere i nia
    Hapono