Te hooraa i te mauhaa tamaˈi—To ˈna mana i nia i to outou oraraa
“TE FIFI i roto i te mau haamâuˈaraa a te nuu oia ïa te numeraraa e e tapae tatou i hea roa ma te ore e haamou te mea ta tatou e paruru ra na roto atu e te mea e nehenehe e paruru mai rapae mai.” I te taime o Dwight Eisenhower, peretetini no te mau Etats-Unis faahitiraa i taua mau parau ra i te matahiti 1956, aita te taatoaraa o te mau haamâuˈaraa a te nuu no te ao taatoa nei (hoê â moni) i naeahia i te afaraa o te hoo o teie tau. Eaha te mana ta taua parareraa rahi i te pae no te hoo i te mauhaa tamaˈi i nia i to tatou oraraa i te mau mahana atoa? Te faahiti ra te buka ra Mau haamâuˈaraa a te nuu e i te pae totiare i roto i te ao nei (beretane) i te mau tumu i muri nei:
1. Ia hiˈohia te faito i teie mahana o te mau haamâuˈaraa a te nuu na te ao nei, e raea roa te tino moni no te taata tataitahi i te faito au noa toru aore ra maha matahiti rave-noa-raa i te ohipa.
2. Na roto i te mau tino moni rahi mau e haamâuˈahia ra no te hooraa mai i te mauhaa tamaˈi, e riro ïa te mau ui no a muri aˈe i te amo i te hoê tarahu rahi mau.
3. Te tâuˈa-ore-raahia te tauturu i te pae totiale ma te tuu i te puai nuu i te parahiraa matamua, e faataa ra e no te aha 20 % o te mau taata o te fenua nei e ora ra i roto i te hoê veveraa rahi. Te haere noa ˈtura te numera o te mau taata o te ore e ite i te taio, te feia maˈimaˈi e te ravai ore i te maa, i te rahi.
4. Na te parahiraa matamua e horoahia ra i te mau ravea apî i roto te tuhaa o te nuu, e rave ra e ia faaitihia mai i te ohipa, noa ˈtu â ïa e horoahia taua noa nei â tino moni no te tauturu i te mau tuhaa mai te haapiiraa, te oraora-maitai-raa aore ra te haamaitairaa i te faaearaa. Te rahi noa ˈtura te feia aita ta ratou e ohipa.
5. I roto i te ao nei, te itehia ra 1 faehau no te hoê rahiraa 43 taata, area râ 1 anaˈe ra taote no te hoê rahiraa 1030 taata.
6. Na te rahiraa matahiti haafaufaa-noa-raahia i te nuu i faatupu i te hoê vahi faaearaa papu-ore e te atâata mau aore i itehia aˈenei.
7. Te tapea nei te mauhaa tamaˈi haapohe, te vai ra hoi te taoˈa haruharu oioi i te mau ohipa i roto, i te huitaata ei tîtî.
Te hoê “eiâraa” rahi mau
Oia atoa i roto i te mau fenua moni, mai te mau fenua riirii, o te feia veve roa ˈˈe teie e raeahia nei i teie matete o te mauhaa tamaˈi. Ua haapapu mai o Dwight Eisenhower i te reira na roto i te mau parau i muri nei: “Te mau pupuhi atoa i hamanihia, te manua tamaˈi atoa i tuuhia i roto i te miti, te pupuhiraa i te mau ahi tiri atoa e au atura te faahopearaa o te reira mai te hoê eiâraa i te mau taata e poia ra aita râ e horoahia ra i te maa, i te mau taata e toetoe ra aita râ e horoahia ra i te ahu. Na roto i te hooraa mai i te mauhaa tamaˈi, aita hoi te ao nei e haamâuˈa noa ra i te moni. Te haamâuˈa atoa nei râ i te hou o te feia e hamani ra i te reira, te ite rahi o to ˈna mau taata aravihi, te utuafare o ta ˈna mau tamarii.” Eaha ˈtura ïa te mau faahopearaa o teie “eiâraa” i nia i te mau taata e amo ra i te reira?
Te hoê fifi i te pae o te haapiiraa:
▪ Ua tuea te moni hoo o te hoê noa pahi hopu atomi i te tabula haamâuˈaraa matahiti o te Haapiiraa o na 23 fenua o tei haere noa ra i te rahi ma te amuihia mai i te numera 160 mirioni tamarii o tei raeahia i te matahiti no te haere atu i te haapiiraa.
▪ Ua rahi aˈe te tabula moni faataahia na te U.S. Air Force i te tabula moni amui a te Haapiiraa o te mau fenua Afirita, Marite latino e Asia (iritihia te fenua Tapone), i reira hoi e ora ˈi hau atu te hoê miria tamarii.
Te hoê taviriraa moni:
▪ I te mau matahiti i mairi aˈenei, ua taeahia i te 75 % — te tuhaa o te mau fenua veve i roto i te faautaraa o te ohipa na te nuu — mau faautaraa mâuˈa noa o te faatupu no e rave rahi fenua i te tarahu taa ê i rapae mai o ta ratou e ore roa e nehenehe e aufau atu.
▪ I te matahiti 1988, ua raeahia te tarahu taa ê (i rapae) o te taatoaraa o te mau fenua veve i te tino moni faahiahia mau e 1300 miria moni tara marite (hau atu i te 8000 miria moni farani).
▪ Ua aifaito te tabula moni matahiti a te nuu no te ao nei i te taatoaraa o te faufaa amuihia o na 2,5 miria taata o na 44 fenua veve roa ˈˈe o te ao nei.
Erehia i te maa:
▪ Te haamâuˈahia nei i te mahana tataitahi no te faaohiparaa i te hoê manua-uta-manureva te hoê tino moni ra 590000 tara marite. I roto noa i te mahana hoê, i te fenua Afirika, 14000 tamarii teie e pohe nei i te poia aore ra i te mau faahopearaa o te ravai-ore-raa i te maa.
Te fifi nei te oraora-maitai-raa e te oraraa:
▪ I te minuti tataitahi, te pohe nei 30 tamarii i te faito au noa i te hoê maˈi matauhia. E tauturu te patiaraa, te mau ravea no te vai-mâ-raa e te hoê maa tano maitai, i te paruru i teie mau ati mai te peu e e tuuhia te mau porotarama i te pae totiare e i te pae faaoraraa na mua ˈˈe i te puai nuu.
▪ E riro atoa te moni ta te ao nei e haamâuˈa ra no te mauhaa tamaˈi i roto noa e piti mahana, i te tauturu i te tere-maitai-raa o te hoê porotarama no nia i te patiaraa o na 750 mirioni tamarii.
▪ Mea iti aˈe te oraraa o te feia e faaea ra i roto i te mau fenua veve i te faito au noa e 30 matahiti i to te feia e parahi ra i roto i te mau fenua moni. E itehia taua faito tano ore ra i te mea e te faaorehia ra te mau porotarama no nia i te oraora-maitai-raa no te hoo mai i te mauhaa tamaˈi na te nuu.
No reira râ, te amo nei te feia e hoo ra i te mauhaa tamaˈi i te hoê utua teiaha mau na roto i te mau huru tupuraa ino mau e itehia ra i te ao nei. Aita anei ratou e faahapa ra ia ratou iho? “Aita roa ˈˈe ta matou e fifi i te pae o te haava manaˈo. Te paruru nei matou i to matou maitairaa”, o ta te hoê ïa faatere-hau-tauturu no te Ohipa no rapae mai o te hoê o te mau fenua matamua e hamani ra i te mauhaa tamaˈi, i parau. Area te taata iho, te uiui nei paha e mai te peu e te vai ra te hoê ravea no te faaore i taua mau huru hoo ra. E hiˈopoa ïa tatou i teie uiraa i roto i na tumu parau e piti i muri nei.