Ua faatupu te mau Ite no Iehova i te mau tairururaa i Polonia
● E maha tairururaa i roto e maha oire
● E mau tia tei haere mai mai 16 fenua mai
● Te taatoaraa o te mau taata tei tairuru mai, 94 134 taata ïa
● Te rahiraa taata tei bapetizohia: 3 140
TAU ahuru tausani taata tei tae mai. I te avae atete 1985, ua haere mai ratou i Varsovie, i Poznań, i Katowice e i Wrocław na nia i te pereoo, i te mau pereoo rarahi uta taata tei tarahuhia no teie nei ohipa, i te mau pereoo auahi taa ê aore ra na nia mai i te manureva. Ua haere mai ratou no te putuputu mai i te mau tairururaa a te mau Ite no Iehova “Te mau taata viivii ore”.
I roto i te mau oire tei faanahohia no taua mau tairururaa ra, ua ineine te mau Ite polonia no te farii mai i te mau ratere. Ua ite-maitai-hia râ te reira i te vahi tauraa manureva rahi no Varsovie, i reira to te mau tia no Europa tooa o te râ ma, no Asia, no te fenua Marite Apatoerau e no te tahi atu mau fenua, i te tapaeraa mai. Ua farii popou mai te mau Ite polonia i te mau ratere ma te mata ataata maitai, te mau aroharaa rima, e ua tae roa vetahi pae i te tauahi roa mai e i te apa roa ˈtu ma te haapaapaaina maitai. Ua faaohie te mau auvaha i te mau aparauraa, i te mea râ e mea ieie roa e te mahanahana atoa hoi te fariiraa, aita ˈtura ïa i haapao-faahou-hia te fifi o te reo. Ua horoahia ˈtu te tiare i te tahi mau vahine; ua horo mai te mau tamarii no te tuô i te hoê “Iaorana!” oaoa mau na roto i te reo polonia e ma te tapao aroha faatura.
Tera râ, ua riro taua fariiraa ra ei tuhaa hopea no te ohipa rohirohi i ravehia i te mau hebedoma na mua ˈtu. I muri aˈe i to te feia mana polonia faatia-maitai-raa mai ia faanahohia te mau tairururaa, ua ravehia ˈˈera te hoê ohipa rahi no te mau faaineineraa.
Te mau faaineineraa
Ua tia ˈtura ia faanahohia te nohoraa o te mau tausani feia ratere. I Varsovie anaˈe, ua faaîhia 11000 aniraa no te mau piha faaearaa. Ua tia atoa ia imihia te mau tahua taaroraa e nehenehe e faaohipahia no taua mau putuputuraa ra. Ua itehia mai ïa te reira i Varsovie e i Wrocław no te 16 e tae atu i te 18 no atete, i Poznań e i Katowice (Chorzów) no te 23 e tae atu i te 25 no atete. Teie râ, te tarahuraa i te mau tahua taaroraa, o te haamataraa noa ïa o te ohipa. E rave rahi mau vea tei parau no nia i te ohipa rahi roa i ravehia e te mau Ite no te faaineine i te mau tahua ia nehenehe ratou ia faaohipahia. Teie ta te hoê o taua mau vea ra i faataa mai:
“A pae hebedoma i teie nei to te mau Ite no Iehova haamataraa i te mau faaineineraa uˈana e te mau ohipa faaapîraa i roto i te tahua Slaski [i Chorzów, i roto i te tuhaa hamaniraa tauihaa no Katowice]. Ua hopoi ê atu ratou e hia rahiraa tane pehu no roto mai i te tahua e i rapae mai na nia i te mau pereoo rarahi, e ua taipiti ta ratou i tanina i reira iho. Ua tâpû ratou i te aihere teitei e te matie e haaati ra i te tahua. I te mea e ua riro roa te fenua faataahia no te puhaparaa ei vahi faarueraa pehu, ua tia ˈtura ïa ia faaapî-faahou-hia. Ua tatâˈi e ua tamâ te feia rave ohipa tei horoa noa i to ratou taime i te taatoaraa o te mau parahiraa o te mau tahua teitei. Ia taa maitai outou i te rahi o te ohipa, a feruri na outou e, ia tuuhia ratou te tahi i pihai iho i te tahi, e 35 kilometera ïa te roaraa o taua mau parahiraa ra. E 78 000 parahiraa ta te mau Ite i peni faahou. (...) A hiˈo na outou i te huru o taua vahi ra i to ratou taeraa mai: ua ino pauroa na vahi haumitiraa e hitu, ua parari te mau hiˈo o te mau haamaramarama, ua tupararihia te mau opani, ua fati te mau faataheraa pape e ua ino atoa te mau auri pape. (...) E nehenehe e parauhia e ua riro te mau Ite no Iehova ei ô no te raˈi mai no te mau tia faatere o te tahua taaroraa Slaski, ia manaˈohia iho â râ i te hautiraa tue popo i rotopu ia Polonia e o Beretita tei faataahia no te avae setepa.”
Te numera tia, oia ïa 10 500 feia tei horoa noa i to ratou taime, tei apiti mai no te rave i te mau ohipa i faahitihia i nia nei. Ua peni atoa ratou i te taatoaraa o te mau patu fare e te mau patu aua. Ua tamâ ratou e ua peni faahou ratou i te mau piha haumitiraa e vai ra i reira e, hau atu â, ua hamani faahou â ratou 132 piha haumitiraa apî e e hutiraa pape to nia iho. Auaa te reira, aita ˈtura te taata i tiai noa no te haere i te mau vahi haumitiraa, e tae noa ˈtu te mau vahine! No nia i te ohipa i ravehia i te tairururaa no Katowice, te parau râ te mau vea e: “Te moni taatoa o te mau ohipa i ravehia, ua faaauhia ïa i te 12 mirioni złotys [720 000 francs français].” Ua rave-atoa-hia te tahi mau tatâˈiraa mai teie atoa te huru i roto i na tahua e toru e toe ra.
Ua maere roa te taata
E rave rahi feia hiˈopoa tei horoa mai i muri aˈe i to ratou mau manaˈo. Ua parau te hoê melo o te faatereraa e: “Ua faanaho outou i te mau mea atoa mai te feia aravihi maitai. Na vai e haapii ra ia outou ia nehenehe outou e rave i taua mau ohipa atoa nei?” Aita te taata haapao i te hoê tahua taaroraa i huna i to ˈna huru haafaahiahia i to ˈna parauraa mai e: “A piti ahuru ma pae matahiti i teie nei to ˈu raveraa i te ohipa i ô nei, aitâ râ vau i ite aˈenei i te hoê faanahoraa mai teie te huru.” Ua parau te hoê taata haapao i te tahi â tahua e: “No te aha outou e haapao maitai ai i ta outou ohipa? Te hinaaro atoa nei matou i te mau rave ohipa mai ia outou ra te huru!” Ua parau te hoê faatere e: “Eita vau e huna ia outou e, aita vau i tiaturi e e nehenehe teie tahua e tatâˈihia, teie râ, ua manuïa outou.” Ua parau â te hoê taata hiˈopoa tei maere roa e: “Mea ê roa outou.”
I muri aˈe i te tairururaa no Varsovie, ua faataa ˈtu te hoê taata faaorihaere i te hoê pupu taurearea ratere e: “E hia maororaa to teie tahua vai-noa-raa ma te haapao-ore-hia e te repo. Aita i maoro aˈenei, ua tarahu te mau Ite no Iehova i teie tahua no ta ratou putuputuraa faaroo. E i teie nei, a hiˈo na eaha ta ratou i rave! Ua taui roa te mau mea atoa! E mau rave ohipa horoa noa i to ratou taime, teie mau taata. Oia mau, e mau rave ohipa tamoni ore!”
Hoê â porotarama i roto i te ao atoa nei
No te tuhaa faufaa roa ˈˈe, hoê â te porotarama o te tairururaa e to te tahi atu mau fenua, teie noa râ hoi te taa-ê-raa, ua haapoto-rii-hia oia, no te mea e piti mahana e te afa te maororaa o te tairururaa eiaha râ e toru mahana e te afa. E maha melo no te Tino aratai a te mau Ite no Iehova (A. Schroeder, M. Henschel, T. Jaracz e D. Sydlik) tei horoa mai i te mau oreroraa parau i na tairururaa tataitahi e maha, mau oreroraa parau tei tatarahia na roto i te reo polonia. Ua faataa mai te mau tia no tera e tera fenua i te tahi mau tapao aroha e mau parau rii faaite tei tatara-atoa-hia na roto i te reo polonia mai roto mai i te reo beretane, farani, helemani e tuete, e ua oaoa roa te feia i faaroo mai.
Ua hinaaro te hoê tia no te fenua Danemata e faaite e ua au roa oia i te mau oreroraa parau a te mau taata orero polonia e ua haafaahiahia iho â râ oia i te hautiraa taata ora no nia ia Ioba. Ua parau mai oia e: “Noa ˈtu â ïa e aita matou i taa i te reo, ua haaputapû roa râ te hautiraa taata ora no nia ia Ioba ia matou. Mea au roa te hautiraahia. I te mea hoi e ua ite aˈena matou i te tumu parau, ua nehenehe atura matou e mataitai maite i te tereraa o te hautiraa e aita ˈtura te mau tuhaa iti o te tauaparauraa e na ‘hoa’ tootoru ra i haafifi ia matou; mea ohie atura ïa na matou ia haamau i to matou feruriraa i nia i te huru i faaitehia i roto i te hautiraa. E nehenehe ta matou e ite atu e e faaroo atoa ˈtu i te hoê â taime, e ua maˈihia iho â o Ioba, te mauiui ra oia e e ati rahi to ˈna; e nehenehe atoa ta matou e taa e mea ino mau to ˈna mau hoa haavare ra e toru. E rave rahi tei taˈi tahaa noa mai i roto i te tahua.”.
I te mau tairururaa atoa, ua taiohia mai te mau parau aroha tei faataehia mai e te mau pupu Ite no te mau fenua ěê; ua haapopou-rahi-roa-hia taua mau parau nei.
Te mau vahi e tia ia mataitaihia
E rave rahi mau ratere no te fenua ěê tei faaohipa i taua taime ra no te mataitai i te mau vahi anaanatae no Polonia. Ua mataitai te tahi pae i te fare i reira i fanauhia ˈi o Frédéric Chopin e te fare a Marie Curie i Varsovie. Te tahi pae ra, ua orihaere atu ïa ratou i roto i te oire mataitairaa no te mau ratere, o Zakopane, oire taa ê hoi no to ˈna mau fare “chalets” e ta ˈna mau fare hoohooraa faahiahia mau. Mai reira mai, ua paiuma atoa ˈtu ratou na nia i te hoê huru parahiraa faautaraa taata parauhia e “remonte-pente” no te haere atu na roto i te mouˈa e te mau tupuai mouˈa nehenehe mau. I te mea hoi e e rave te mau tia i te pereoo no te haere i te hoê vahi e tae atu ai i te tahi, ua ite atoa ˈtu ïa ratou i te mataeinaa nehenehe roa no Polonia i te tau ootiraa. I roto i te mau faaapu, e mau utuafare taatoa teie e rave ra i te ohipa: te mau taurearea e te feia paari, te mau tane e te mau vahine.
O te vahi tapearaa e haamauiuiraa nazi tahito i Oświȩcim (Auschwitz) iho â râ, tei huti mai i te anaanatae o te mau ratere. Ua aratai o Josef, tei tapeahia hoi i Auschwitz, i te hoê pupu Ite na roto i taua vahi ra. Mea matauhia ia riro teie mataitairaa ei taime putapû mau e te mauiui atoa hoi. E itehia i reira te mau pou tariraa taata, te patu i reira e pupuhihia ˈi te mau mau auri, te mau umu tutuiraa taata, e rave rahi mau hohoˈa... A haere noa ˈi te mataitairaa, e aniani noa ïa outou ia outou iho e ua tupu mau anei teie mau ohipa atoa. Aita iho â ïa outou e feaa ra i te reira, teie râ, i te mea e ua naeahia te hoê faito hairiiri roa, mea fifi roa ïa ia tiaturi. E faaite-atoa-hia mai te mau ahu iti poro toru penihia no te faataa-ê-raa i te mau huru mau auri. Hoê anaˈe huru mau auri i tapeahia no te mau tumu no te pae faaroo: te mau Haapii Bibilia (te mau Ite no Iehova), e e ahu iti vareau to ratou.
Tera râ, i te mea e o Josef te aratai, ua riro te mataitairaa ei ohipa anaanatae mau. Ua faatia mai oia i to ˈna aamu. Mea anaanatae roa na ˈna te politita, ua riro mai râ to ˈna metua tane e to ˈna metua vahine ei Ite no Iehova. A pohe ai to ˈna metua tane e i to ˈna hunaaraahia ia au i te raveraa a te mau Ite no Iehova, ua putapû roa o Josef i te iteraa i teie nahoa rahi o te mau Ite tei haere mai i te hunaraa e i te here e vai ra i rotopu ia ratou. Ua faarue atura oia i te politita, aitâ râ oia i riro mai ei Ite no Iehova. Aita i maoro roa i muri iho, ua tapeahia ˈtura to ˈna metua vahine e to ˈna tuahine i Auschwitz.
Ua tutuihia to ˈna metua vahine i roto i te hoê umu tutuiraa taata. I te pae hopea, ua matara mai to ˈna tuahine, ua ino roa râ oia i te pae tino. O ˈna râ, ua hopoihia ïa oia i roto i te hoê vahi tapearaa i Helemani. I reira, ua farerei oia i te hoê Ite e ua aparau atura raua, e riro atoa mai nei oia ei Ite no Iehova. I muri aˈe, tei roto atoa oia i te feia tei faaruru i te “haereraa o te pohe” riaria mau. (Te parauhia nei no nia i teie “haereraa o te pohe” e te horoahia nei e rave rahi mau haamaramaramaraa i roto i te Buka matahiti 1974, api 204 e tae atu i te 208, e i roto i Te Pare Tiairaa no te 15 no novema 1980, api 5 e tae atu i te 10, na roto i te reo farani.)
A tamau noa ˈi te mataitairaa i Auschwitz, ua faaite mai o Josef i te feia mataitai, te piha i reira oia te tapearaahia, te vahi i reira to ˈna metua vahine te vairaa e tae noa ˈtu i te mau umu i reira to ˈna tutuiraahia. Ua tapea noa râ oia i te hoê huru tura faahiahia mau. Aita oia i faaite noa ˈˈe i te hoê huru inoino. Teie vahi tapearaa, o te hoê ïa vahi i reira te viivii ore i mua i te Atua te upootiaraa mai, i reira e rave rahi mau kerisetiano te poheraa ma te tapea-maite-raa i to ratou faaroo i mua ia Iehova. I te mea e ua na muri iho noa ˈtu matou ia Josef, mai te huru ra ïa e tei pihai iho matou i te hoê taata poro itoito rahi i roto i te hoê tuhaa fenua fifi mau. Inaha hoi, i te hoê taime, ua hoo mai te hoê Ite no te pupu i te tahi mau hohoˈa iti i te hoê vahine hoo tauihaa; ua ani atura o Josef i taua Ite ra e: “Ua faaite anei oe i te parau o te Basileia ia ˈna?” I te mea e ua pahono mai oia e aita, ua haere oioi atura o Josef i taua vahine ra no te poro atu ia ˈna. Mea papu mau e e nehenehe te hoê mataitairaa i te vahi tapearaa e haamauiuiraa no Auschwitz, i reira te raveraahia e rave rahi mau ohipa iino hairiiri mau, e riro ei taime taiâ roa, teie râ hoi, ua riro te reira ei taime faaitoito mau no te mea o Josef te aratai.
Ua faaite ratou i to ratou mauruuru rahi
Ua oaoa roa te mau Ite no Iehova i teie mau tairururaa i Polonia. Ua faaite mai te mau tia mana polonia e te mau faatere o te mau tahua taaroraa i te tauturu e te huru hoa atoa i te mau Ite tei putuputu mai i roto i te mau tairururaa, e ua faarahi atu ïa te reira i te manuïaraa e te oaoa rahi o taua taime ra. Hau atu â, ua nenei te mau vea faufaa roa ˈˈe o na oire e maha ra i te mau faataaraa no nia i teie ohipa; e, ua haapuroro-atoa-hia te mau tumu parau no nia i te mau tairururaa na roto i te radio e te tele.
Tera râ, te mea ta te mau tia e haamanaˈo rahi roa ˈˈe ia hoˈi anaˈe ratou i to ratou mau fenua, oia ïa te farii-maitai-raa mai te mau Ite polonia ia ratou, e ua ite-maitai-hia hoi to ratou oaoa e to ratou itoito rahi i roto i te mau tairururaa. Ua vahi teie mau taeae e mau tuahine i ta ratou maa e te mau tia. Ua titau manihini mai ratou i te mau tia i ô ratou. Ua faaineine ratou i te mau maa na ratou, te mau maa taa ê iho â râ o to ratou fenua. E haamanaˈo maoro te mau tia no te mau fenua ěê i to ratou mau mata ataata maitai e ta ratou mau tauahiraa e apaparaa.
Peneiaˈe ua faaite-maitai-roa ˈˈe-hia te huru here hohonu a te mau Ite polonia i roto i teie poroi putapû mau, tei taiohia mai, i muri noa ˈˈe i te oreroraa parau hopea, i te mau tairururaa no Katowice e no Varsovie. I muri iho, ua paaina mai te mau haapopouraa uˈana. Ua iritihia mai teie poroi na roto i te reo beretane e te reo helemani. Teie te haapoto-noa-raa:
E mau taeae e tuahine here mau, tei haere mai mai 16 fenua o te ao nei:
Ua haere mai outou no te apiti mai i roto i to matou oaoa, i muri aˈe e rave rahi mau fifi e mau haapaeraa. O te mau hoa mau anaˈe te nehenehe e rave i te reira.
E rave rahi i rotopu ia outou, aita roa ˈtu paha outou i taa i te mau mea tei parauhia mai i ô nei; teie râ, ua papu ia matou e ua putapû roa outou i te huru i itehia i roto i teie tairururaa.
Ua tahoê tatou i roto i te haamoriraa a to tatou Atua rahi o Iehova, e i roto atoa i to tatou here ia ˈna e te tahi i te tahi.
Hoê anaˈe poroi ta tatou pauroa: te parau oaoa o te Basileia. E a parau atu na i to tatou mau hoa e te here hohonu mau ra matou i te utuafare fetii taatoa a to tatou mau taeae e te hinaaro papu ra matou e tapea i to matou viivii ore i mua i to tatou Atua ra o Iehova e tae noa ˈtu i te hopea.
Ma te faahiti-faahou-raa i te mau parau a te taata orero tei hohora mai i te oreroraa parau hopea, e oaoa roa ïa matou ia faatae atu outou i to matou tapao aroha hohonu i to tatou mau taeae ia hoˈi anaˈe outou i ô outou.
Te oaoa nei matou e te mauruuru nei matou ia tahoê atu ia outou ra ei mau taata viivii ore i roto i to tatou utuafare fetii o te mau taeae e mau tuahine o te ao atoa nei.
Mauruuru ia outou pauroa.
I te sabati 29 no setepa, ua haapuroro te hoê pu radio o te fenua i te hoê porotarama e toru ahuru minuti te maoro no nia i te mau tairururaa e ua haapuroro-atoa-hia te himene ieie maitai e teie hoi te iˈoa “A hiˈo i te nuu a Iehova”. Ma te papu maitai, ua horoa faahou mai te mau tairururaa i Polonia i te hoê pahonoraa taa maitai i te uiraa tei uihia mai i roto i te Genese 18:14: “Te vai atura anei te hoê mea e ore e tia ia Iehova ia rave?”
[Tumu parau tarenihia i te api 17]
Tairururaa no Varsovie, 16-18 no atete
Numera rahi roa ˈˈe o te feia i tairuru mai: 27 271
Numera o te feia bapetizo: 879
Tairururaa no Wrocław, 16-18 no atete
Numera rahi roa ˈˈe o te feia i tairuru mai: 16 003
Numera o te feia bapetizo: 545
Tairururaa no Poznań, 23-25 no atete
Numera rahi roa ˈˈe o te feia i tairuru mai: 19 305
Numera o te feia bapetizo: 715
Tairururaa no Katowice, 23-25 no atete
Numera rahi roa ˈˈe o te feia i tairuru mai: 31 555
Numera o te feia bapetizo: 1 001
Numera o na tairururaa e maha
Numera rahi roa ˈˈe o te feia i tairuru mai: 94 134
Numera o te feia bapetizo: 3 140
[Tumu parau tarenihia i te api 21]
EITA ROA ˈTU E MOEHIA IA MATOU
E mau taeae e mau tuahine no te mau tuhaa atoa o te ao nei,
Eita roa ˈtu e moehia ia matou to outou haereraa mai i Polonia.
Mea î maitai te airaamaa a Iehova,
E ua ati mai to ˈna nunaa oaoa i reira.
E te reira ra, eita roa ˈtu ïa e moehia ia matou.
Parau mau, ua riro te reo ei fifi,
Teie râ, ua iteahia mai i te here te hoê ravea no te parau e:
“Te here nei matou ia outou.”
E te reira ra, eita roa ˈtu ïa e moehia ia matou.
Ia tae mai te Paradaiso,
E haamanaˈo ïa tatou ma te horuhoru
I teie taime i reira to tatou mau mafatu te tupaipairaa ma te tahoê.
Eita, e mau taeae here ma e, eita roa ˈtu ïa e moehia ia matou.
— Papaihia e te hoê Ite polonia.
[Hohoˈa i te api 16]
Te tamâraahia te fenua o te tahua no Poznań.
[Hohoˈa i te api 18, 19]
Te hoê hohoˈa na nia mai o te vahi tairururaa i Varsovie.
Te mau bapetizoraa i te tairururaa no Varsovie.
[Hohoˈa i te api 20]
Te tahi mau tia, e te vai atoa ra te mau tia tapone, tei haere mai i te mau tairururaa.
Albert Schroeder, i to ˈna paraparauraa ˈtu i te mau 18 200 feia tei putuputu mai i roto i te tahua KS Warta, i Poznań.