AMAGEZI AGASOBORA KUKONYERA EKA
Omulingo Osobora Kubaza n’Abaana Baawe h’Amaarwa
Alexander n’agamba ati: “Omurundi gwokubanza kubaza na muhara waitu h’amaarwa, akaba aine emyaka mukaaga. Ekyatuhuniriize kiri ngu akaba namanya bingi muno h’amaarwa kukira nk’oku twali nitunihira.”
Eky’osemeriire kumanya
Kubaza n’abaana h’amaarwa kikuru muno. Otalinda kuhikya omwana waawe obwarafooka nsinganto. Khamit kuruga Russia n’agamba ati: “Nkeyijukya habwaki ntarabalize na mutabani wange akyali muto ha kukozesa kurungi amaarwa. Nkarora obukuru bwakyo obunakimanyire ngu akaba nanywa amaarwa buli kiro ha myaka 13.”
Habwaki osemeriire kukwatwaho?
Abeegi ha isomero, oburango, hamu na tiivi, nibisobora kukwataho omulingo omwana waawe aroramu amaarwa.
Kusigikirra ha kitongole kya U.S. Centers for Disease Control and Prevention, omu United States abaana abarukunywa amaarwa bakyali bato nibahika obucweka ikumi na kamu ha buli kikumi.
Abakuru omu bitongole eby’obwomeezi batererra abazaire kwegesa abaana baabo h’akabi akali omu kunywa amaarwa bakyali bato. Eki n’osobora kukikora ota?
Eky’osobora kukora
Tekerezaaho ebikaguzo omwana waawe eby’asobora kukukaguza. Abaana bato bagonza kumanya ebintu, kandi obubeyongera kukura bagonza kumanya bingi muno n’okukiraho. Nahabweki, kikuru muno kutekerezaaho omulingo orabagarukamu. Ekyokurorraho:
Kakuba omwana waawe agonza kumanya omulingo amaarwa garukunura, n’osobora kumugambira ngu kiri kyokunywa ekirukusarra kandi bbiya niyo erukukirayo kusarra.
Kakuba omwana waawe agonza kurozaaho amaarwa n’osobora kumugambira ngu nigamara abaana amaani. Kandi omugambire ebizibu omuntu anywire amaarwa ebyatunga; galeetera omuntu kuhurra asemeriirwe, baitu obwanywa maingi gamuleetera kuzigorra, kwetwaza omu mulingo gw’obudomadoma n’okubaza rundi kukora ebintu ebyarayeyijukya.—Enfumo 23:29-35.
Manya ebirukukwata h’amaarwa. Baibuli egamba eti: “Omuntu wena omwekengi akora emirimo nokumanya.” (Enfumo 13:16) Manya ebiragiro ebirukukwata h’amaarwa eby’omu ihanga lyanyu, n’enkozesa yago. Eki nikiija kukusobozesa kukonyera omwana waawe.
Niiwe otandike kumugambira eby’asemeriire kumanya h’amaarwa. Omuzaire arukwetwa Mark kuruga Britain n’agamba ati: “Nikisobora kugumira abaana abato kumanya obubaraaba basemeriire kunywa amaarwa. Nkakaguza mutabani wange ow’emyaka munaana obukiraaba kihikire rundi kitahikire kunywa amaarwa. Nkabaza nauwe omu mulingo omurungi kandi eki kikamusobozesa kungambira entekereza ye.”
Omwana waawe naija kwetegereza ensonga ey’okunywa amaarwa kakuba oikara n’omusoborra emirundi nyingi. Kusigikirra ha myaka y’omwana waawe, mwegese eby’asemeriire kumanya na ha nsonga ezindi nk’okwerinda obwarukuba ali ha ruguudo, n’ebirukukwata ha kuterana.
Batereho ekyokurorraho ekirungi. Nk’oku omufaalisi gunyunyuta amaizi, abaana nabo bakira kwetwaza nk’abantu barukwikara nabo. Okuseruliiriza nikwoleka ngu abaana bakira kuhondera ekyokurorraho ky’abazaire baabo. Eki nikimanyisa ngu obworaaba okira kunywa amaarwa nukwo gakukonyere kutekaana rundi kuleka kwetuntura, abaana baawe nibaija kukitwara ngu amaarwa nugo gamaraho okwetuntura. Nahabweki batereho ekyokurorraho kirungi. Kozesa amaarwa omu mulingo oguhikire.
Abaana baawe nibaija kwegera ha kyokurorraho kyawe obukirukuhika ha kunywa amaarwa