AMAGEZI AGASOBORA KUKOONYERA EKA | KUKUZA ABAANA
Abaana n’Emikura ey’Okubalizaaho—Ekicweka 1: Omwana Wange Asemeriire Kukozesa Emikura ey’Okubalizaaho?
Okuseruliiriza kumu kukooleka ngu obucweka 97 ha buli kikumi obw’ensinganto, nibakozesa emikura ey’okubalizaaho. Omwana waawe aine ekihika eky’okutandika kukozesa emikura enu? Obu kiraaba nukwo kiri, omu kicweka kinu haroho ebintu ebi osobora kuteekerezaaho.
Omu kicweka kinu
Omulingo omwana waawe araakozesa obwire bwe
Omukura ogurukwetwa HelpGuide nigugamba ngu: “Emikura y’okubalizaaho eteekaniziibwe omu mulingo oguraakuleetera kwikara noogonza kugikozesa, kurora ebiroho, n’okwikara nooserraho ebintu ebihyaka.”
Lynne ow’aine emyaka 20 naagamba ati: “Haroho obu mba ningonza kurora ebintu bike ha mikura ey’okubalizaaho, baitu malirra mazireho esaaha nyingi. Kikira kungumira muno kuruga ha simu nukwo ngire ebintu bikuru ebi nakora.”
Wekaguze: Omwana wange naija kwetanga kandi ahondere ebiragiro ebi ndamuteeraho obu kirukuhika ha kukozesa emikura ey’okubalizaaho? Omwana wange akuzire ekirukumara kandi naasobora kweteeraho endengo ez’okuhondera kandi azihondere?
Omusingi gwa Baibuli: “Mwegendereze omulingo murubatamu, mutarubata nk’abadomadoma, baitu nk’ab’amagezi, nimukozesa kurungi obwire bwanyu.”—Abefeeso 5:15, 16.
Kwikiriza omwana waawe kukozesa emikura y’okubalizaaho otamuteriireho ebiragiro, nikisisana nookumuleka avuge embaraasi baitu atatendekerwe kurungi
Omwana waawe eki arukuteekereza obukirukuhika ha kuba n’abanywani
Emikura ey’okubalizaaho eteekaniziibwe omu mulingo oguleetera abantu kuteekereza ngu baine abanywani baingi. Baitu amananu gali ngu nibaba batali banywani mali.
Patricia ow’aine emyaka 17, naagamba ati: “Nkyetegeriize ngu ensinganto baingi kakuba batunga abantu baingi abarukwoleka ngu nibagonza ebintu ebi bataire ha mikura ey’okubalizaaho rundi abantu abarukwikara nibarora ebi bataire ha mikura enu, nibateekereza ngu abantu abo nibabafaaho noobu kiraaba ngu tibabamanyire.”
Wekaguze: Omwana wange akimanyire ngu tikiri kikuru kuteeka omutima h’abantu baingaha abarukugonza ebi ataire ha mikura ey’okubalizaaho? Naasobora kutunga abanywani maiso h’amaiso?
Omusingi gwa Baibuli: “Enganjani negonza obusumi bwona, mugenziwe ayazairwe habwobujune.”—Enfumo 17:17.
Omulingo kirakwataho enyehurra y’omwana waawe
Abarukuseruliiriza bakyetegeriize ngu abantu abakozesa emikura ey’okubalizaaho ekihinguraine, bakira kwehurra baine amasu, beetuntwire kandi beenuubire.
Serena ow’aine emyaka 17, naagamba ati: “Obu orora ebisisani bya banywani baawe ebirukwoleka ngu baine ebi bakozere otali na bo, kikuleetera kwehurra kubi.”
Weekaguze: Omwana wange araasobora kwetantara kwefaaho wenka, kugirra abandi ihali, rundi kuteehurra kubi habw’ebintu ebi arukurora abandi nibateeka ha mikura ey’okubalizaaho?
Omusingi gwa Baibuli: “Tuleke kwetwara nk’abarukukira abandi, tutaleetaho kugonza kukirangana, tutakwatirwangana ihali.”—Abagaratiya 5:26.
Ebintu omwana waawe arukukora ha mikura ey’okubalizaaho
Kukozesa emikura ey’okubaliza nikisobora kuleetera abantu kwenderezebwa ha mikura enu, kusindikirangana obutumwa oburukuhemura, n’okurora ebisisani eby’orwanju. Noobu kiraaba ngu omwana waawe naasobora kutejumbira omu bintu binu, naasobora kubirora ha mikura ey’okubalizaaho atakigenderiire.
Linda ow’aine emyaka 23, naagamba ati: “Nkyetegeriize ngu ebintu ebiri ha mikura ey’okubalizaaho nibisobora kuzooka nk’ebitaine kab,i baitu eki nikisobora kuhinduka ahonaaho. Abantu abamu ha mikura enu bakira kukozesa ebigambo ebirukuhemura kandi ebizina bikira kuba n’ebigambo ebibi.”
Weekaguze: Omwana wange akuzire ekirukumara kusobora kukozesa kurungi intaneeti? Araasobora kwetantara ebintu ebibi ebiri ha mikura ey’okubalizaaho?
Omusingi gwa Baibuli: “Obusiihani, okutasemera okwa buli mulingo, rundi omururu, bitagambwaho omuli inywe . . . noobu zaakuba engeso ezirukukwasa ensoni, noobu kwakuba kubaza eby’obudomadoma, rundi okusandaara okurukuhemura.”—Abefeeso 5:3, 4.
Mali nikimwetaagisa kukozesa emikura y’okubalizaaho?
Tikirukwetaagisa kuba ha mikura ey’okubalizaaho kusobora kwomeera rundi kutunga okusemererwa omu bwomeezi. Abato baingi otwaliremu naabo abakaba nibakozesa emikura ey’okubalizaaho baitu baacwamu kuleka kugikozesa, bacwiremu kutagikozesa kandi baine okusemererwa.
Nathan ow’aine emyaka 17, naagamba ati: “Hanyuma y’okurora omulingo munyaanya nyowe omukuru yakwasirweho habw’okukozesa emikura ey’okubalizaaho, nkacwamu kuleka kugikozesa. Kuruga obu, nyeyongiire kutunga okusemererwa kandi ntugire ebirungi bingi omu bwomeezi.”
Nikimanyisa ngu: Otakaikiriize omwana waawe kukozesa emikura ey’okubalizaaho, kigumye ngu akuzire ekirukumara kusobora kukozesa kurungi obwire bwe, kutunga abanywani abarungi n’okubaikazaaho kandi ngu naasobora kwetantara ebintu ebibi ebisobora kuba ha mikura egi.
Omusingi gwa Baibuli: “Omuntu omwekengi arora muno omuhandagwe.”—Enfumo 14:15.