AMAGEZI AGASOBORA KUKONYERA EKA | KUKUZA ABAANA
Habwaki Kusoma Kikuru h’Abaana—Ekicweka 1: Ogonza Kusoma Rundi Kurora Vidiyo?
Abaana baawe obu batunga obwire bw’okuhuumuraho wakugondeze bakole ki? Waakugondeze barole vidiyo rundi bagire eki baasoma? Kiki ekiraabanguhira? Kukozesa esimu rundi ekitabu ky’okusoma?
Abantu baingi tibakira kutunga bwire obw’okusoma habwokuba bakira kurora tiivi rundi baine ebintu ebindi ebi barora h’amasimu. Omu 1990, Jane Healy akahandiika ekitabu ekiine omutwe Endangered Minds kandi akagamba ati: “Omu kasumi ak’omumaiso, abantu nibasobora kulekera kimu kusoma ebitabu rundi ebintu ebindi.”
Omu kasumi obu yabalize ebigambo ebi, kikaba kigumire kukiikiriza ngu abantu balireka kugonza kusoma ebitabu. Baitu kasumi kanu, hanyuma y’emyaka makumi asatu kurabaho, abakugu abamu bakyetegeriize ngu abato baingi tibasobora kusoma kurungi nk’abaira.
Ebiri omu kicweka kinu
Habwaki kusoma kikuru hali abaana?
Kusoma kikukoonyera kuteeramu akasisani. Ekyokurorraho, obu osoma oruganikyo, oteekerezaaho omulingo abantu abooliyo noosomaho barukubaza, omulingo barukuzooka n’omulingo ekiikaro nambere bali kirukusisana. Omuhandiiki w’oruganikyo asoborra ebintu ebimu baitu omuntu arukusoma n’aba aine kwikara naateeramu akasisani kandi atekerezeeho ebintu ebimu ebitahandiikirwe.
Omukazi arukwetwa Laura naagamba ati: “Obu tuba niturora vidiyo rundi ebisisani, tuba niturora omulingo omuntu ondi ateekerezaaho ebintu kandi ky’amananu ngu tukyegondezaamu. Baitu obu oba noosoma kandi okateeramu akasisani, kiba ky’embaganiza muno ha kurora vidiyo rundi ebisisani.”
Kusoma kukoonyera abaana kukurakuraniza emiringo enungi. Abaana obu baba nibasoma, kibakoonyera kukurakuraniza obusobozi obw’okuteekerezaaho omulingo basobora kuraba omu bizibu rundi kubimaraho. Ekindi, obu baba nibasoma, bateekaho omutima kandi eki kibakoonyera kukurakuraniza okugumiisiriza, kwetanga, embabazi n’emiringo endi.
Eki kibakoonyera kita kukurakuraniza embabazi? Abaseruliirizi abamu bagamba ngu kusoma enganikyo mpora-mpora kandi bataireho omutima kikoonyera abaana kuteekerezaaho enyikara n’okugirra embabazi omuntu ou baliyo nibasomaho. Kandi beega kwoleka abantu abandi embabazi.
Kibakoonyera kwega kuteekereza rundi kwecumiitiriza. Abantu abagonza kusoma, basoma batarukwanguhiriza. Kandi obwire obumu bongera kusoma nambere bateetegeriize, nukwo beetegereze kurungi omuhandiiki eki akaba naamanyisa. Eki kibakoonyera kwijuka ebi basomere n’okubigasirwamu.—1 Timoseo 4:15.
Nyineeka arukwetwa Joseph naagamba ati: “Obu oba noosoma, kikuru kuteekerezaaho ebi orukusoma kandi obirengesanize n’ebi omanyire. Nikiija kukukoonyera kurora amasomo ag’orukwegamu. Vidiyo rundi ebisisani tibikira kutukoonyera kwecumiitirizaaho ebi turozere.”
Ekirukumanyisa ngu: Noobu kiraaba ngu obwire obumu vidiyo nizeegesa, abaana baawe nibaija kufeerwa ebintu ebikuru kakuba bateemanyiiza kusoma.
Noosobora ota kwekambisa abaana baawe kusoma?
Tandika bakyali bato. Omukazi arukwetwa Chloe, anyakwine abaana babiri aboojo, naagamba ati: “Tukira kugira eki twasomera abaana baitu n’obu barukuba bakyali munda kandi tugumizaamu nitukikora na hanyuma y’okuzaarwa. Kandi nikitusemeza ngu hati, beegondeza muno omu kusoma ebitabu kandi bakagifoora ngeso yabo.”
Omusingi gwa Baibuli: “Kurugira kimu omu buto okamanya ebyahandiikirwe ebirukwera.”—2 Timoseo 3:15.
Bakoonyere kutandika kusomera muka. Koonyera abaana baawe kwemanyiiza kusoma ebitabu obu nobaserurrayo ebitabu eby’okusoma muka. Tamara anyakwine abaana bbana naagamba ati: “Serurra omwana waawe ebitabu ebi araayegondezaamu kusoma kandi obite haihi n’ekitabu kye.”
Omusingi gwa Baibuli: “Yorora omwana omu muhanda ogumuhikiriire, kandi nobwalikura taligurugamu.”—Enfumo 22:6.
Bateereho ahokugarukira obu barukuba nibakozesa emikura eya ha intaneeti. Nyineeka arukwetwa Daniel naagamba ngu, uwe n’ab’omu ka ye, batunga orwebagyo rumu nambere buli omu atarukwikirizibwa kukozesa ekyoma kyona ekya kalimagezi rundi tiivi. Naagamba ati: “Noobu kiraaba ngu ruba rwebagyo rumu rwonka tuba hamu nk’eka habwokuba tituteekaho tiivi. Obwire obu tubukozesa kusoma nk’eka rundi buli omu kusoma wenka.”
Omusingi gwa Baibuli: “[Mumanye] ebintu ebirukukirayo obukuru.”—Abafiripi 1:10.
Bateereho ekyokurorraho. Karina, ow’aine abaana babiri abaisiki naagamba ati: “Obu oba noosomera abaana baawe oruganikyo, soma omu mulingo ogurukusemeza kandi ebi oliyo noosoma obyegondezeemu. Obu oraaba nogoonza kusoma, abaana baawe nibaija kuhondera ekyokurorraho kyawe.”
Omusingi gwa Baibuli: “Gumizaamu kwekamba kusoma.”—1 Timoseo 4:13.
Tikiri ngu abaana nibaija kugonza kusoma. Baitu obu oraabekambisa, nikisobora kubakoonyera kugonza kusoma. David, ow’aine abaana babiri abaisiki haroho ekintu ekindi eki yakozere. Naagamba ati: “Nasomaga ebitabu bahara bange ebi baasomaga kandi eki kikankoonyera kumanya ebi barukugonza kandi twatungaga n’eby’okubazaaho. Twali nitusisani nk’abaine ekitebe kyaitu eky’okusoma ebitabu. Mali twayegonzaaga muno!”