‘Obu Ndaaba w’Okufa, Leka Nfe’

OMUKAZI omuto akataaha omu kikaali ky’omukama kandi yagenda nambere omukama akaba aikaliire. Akaba akimanyire ngu naasobora kwitwa habw’okugenda hali omukama ataraaliziibwe. Akaba atiinire muno. Baitu akaba acweriiremu kimu kugenda kubaza n’omukama. Omukazi onu akaba nuwe oha, kandi kiki ekyamuletiire kuba omu nyikara egi?

Akaba naayetwa Esiteeri. Bazaire be bakafa obu akaba akyali muto, kandi omwana wa isento arukwetwa Morodekaayi ‘akamutwara nk’omuhara we wenka’ kandi yamurolerra. Baikaraga omu rubuga rwa Susani nambere omukama wa Buperesi yaikaraga, kandi Morodekaayi akaba naakora nk’omu h’abaheereza b’omukama. Esiteeri “akabali murungi muno.”

Kiro kimu Omukama Ahaswero (naasobora kuba Zakisiisi I), akacwamu kutunga omukazi omuhyaka, nahabweki akaserra omu rubuga rwona abaisiki abasemiire abakaba batakabyamaga n’abasaija. Abaheereza b’omukama bakarora Esiteeri ali murungi muno kandi baamuleeta omu kikaali. Abaheereza b’omukama batakatwaire Esiteeri, Morodekaayi ‘akamutererra kutagambira omuntu weena’ nkooku akaba ali Muyudaaya.

‘Esiteeri akaba naagonzebwa buli muntu weena ayamuroraga,’ omu kikaali. Hanyuma y’okumara emyezi 12 nibamukoraho, bakamutwara omu maiso g’omukama. “Omukama akagonza Esiteeri,” kandi yamukoma kufooka omugo we. Akafooka omugo omu bukama obukaba buli kirimaani omu kasumi ako! Baitu noobu kiraaba kyabaire kiti, akoorobera Morodekaayi kandi tiyagambira omuntu weena nkooku akaba ali Muyudaaya.

Omu biro ebi, omukama akakoma omusaija arukwetwa Hamani kuba wa kabiri omu bukama bwe. Hamani akaba anobere muno Morodekaayi habwokuba akaba ayangire kumwinamira. Morodekaayi akanga kwinamira Hamani habwokuba akaba ali muheereza wa Ruhanga omwesigwa. Nikizooka ngu Hamani akaba naaruga omu ihanga erikaba liri ly’abanyazigwa ba Yahwe. Keebe nsonga ki, Hamani akabiihirirwa muno Morodekaayi, kandi akaikara naaserra omugisa gw’okuhwerekereza Abayudaaya boona abakaba bali hansi y’obulemi obu. Morodekaayi obu yamanyire Hamani eki akaba naateekaniza kukora Abayudaaya, akatuntura muno. Akasindika obutumwa hali Esiteeri naamugambira kugenda hali omukama, amusabe kujuna Abayudaaya. Kinu kikaba nikiija kwetaagisa Esiteeri kwoleka obumanzi obw’amaani muno.

Esiteeri akasoborra Morodekaayi ngu akaba naasobora kwitwa kakuba agenda hali omukama ataraaliziibwe. Omukama ogu, akaba amanyirwe nk’ow’ekiniga kingi. Baitu eki kitatenge Morodekaayi kugarramu Esiteeri amaani, n’okumwijukya ngu naasobora kuba yafookere mugo kusobora kujuna abantu ba Yahwe. Nahabweki, Esiteeri akafooka mumanzi. Akagamba ati: ‘Obu ndaaba w’okufa, leka nfe.’ Esiteeri akasaba abantu be basiibe kumara ebiro bisatu. Uwe n’Abayudaaya bagenzi be baine kuba baasabire hali Yahwe nukwo amukoonyere. Hanyuma, Esiteeri akagenda hali omukama.

Omukama Ahaswero obu yarozere Esiteeri ayemeriire hagati y’ekikaali kye, atakwatwe ekiniga. Ataragire ngu bamwite. Oihireho, akamukaguza eki akaba naagonza. Akamugarukamu obu naamuraaliza uwe na Hamani, ha kiihuro eki akaba ateekaniize. Ha kiihuro eki, Esiteeri akooleka ngu mwekengi kandi tiyabaza ekintu kyona ha nteekaniza ya Hamani ey’okwita Abayudaaya. Ekintu kyonka eki yakozere nukwo kuraaliza omukama hamu na Hamani ha kiihuro ekindi ha kiro ekyakuhondiireho. Hamani atakagenzere ha kiihuro ekya kabiri, akakozesa akaire ako kuteekaniza omuti nambere akaba naagenda kuhanika Morodekaayi. Baitu enteekaniza Hamani ei yakozere ekamurugirramu akabi.

Ha kiihuro ekya kabiri, Ahaswero akongera yakaguza Esiteeri eki akaba naagonza amukorre. Ha murundi gunu, Esiteeri akabaza. Omu mulingo ogw’ekitiinisa, akagambira omukama ngu hakaba haroho omusaija ow’akaba naakora enteekaniza ey’okumuhwerekereza n’abantu be. Akagamba ngu akaba naasobora kuculeera, baitu enteekaniza enu ekaba niija n’okukwataho omukama. Kinu kikahuniiriza muno omukama kandi yagonza kumanya omuntu ow’akaba ali enyuma y’enteekeniza egi. Esiteeri akagambira omukama ngu omusaija ogu omubi ow’akaba ali enyuma y’enteekaniza egi akaba ni Hamani! Omukama akakwatwa ekiniga kandi yaragira ngu Hamani aitwe. Hamani akahanikwa ha muti ogu akaba ateekaniize kuhanikaho Morodekaayi.

Hamani akaba naanihira kuhwerekereza Morodekaayi hamu n’abantu ba Ruhanga boona abakaba bali hansi y’obulemi bwa Buperesi. Baitu omu kiikaro ky’Abayudaaya kuhwerekerezebwa, Hamani hamu n’abanyanzigwa ba Yahwe abandi baingi muno nubo baahwerekereziibwe. Nahabweki, Yahwe akakozesa omukazi ow’akaba aine obumanzi n’okwikiriza kukigumya ngu abantu be baayongera kutunga obulinzi.

Soma Ebyahandiikirwe ebirukumubazaaho:

• Esiteeri 1:1–9:1, 5, 13-17

Kuleeta hamu ebiteekerezo:

Miringo ki Esiteeri ei yayolekeremu obumanzi?

Yega Ebirukukiraho

1. 1. Bwakaiso ki obundi oburukwoleka ngu ebintu ebirukukwata ha kyokurorraho kya Esiteeri bikabaho kwo? (ia 138, akasanduuko-wcgr) A

   Eky’okugarukamu kyawe

   

   Ungnad, Arthur. “Neubabylonische Privaturkunden aus der Sammlung Amherst.” Archiv für Orientforschung, vol. 19, 1959, rup. 74–82

2. 2. Kiki ekisobora kuba kyaleetiire Morodekaayi kwanga kwinamira Hamani? (ia 131 ¶18-wcgr)

   Eky’okugarukamu kyawe

3. 3. Habwaki nitugamba ngu Sitaani na badaimooni be nubo bakaba nibalengaho kuhwerekereza Abayudaaya? (g02 9/8 7 ¶3–8 ¶2-wcgr) B

   Eky’okugarukamu kyawe

   

   Cube. Lot of Yahali, puru. Neo-Assyrian Clay. (YPM BC 021122). Courtesy of the Peabody Museum, Division of Anthropology, Babylonian Collection, Yale University; peabody.yale.edu.

4. 4. Esiteeri na Morodekaayi bakahikiiriza bunabbi ki obw’omu Baibuli? (ia 142, akasanduuko-wcgr)

   Eky’okugarukamu kyawe

Ebikaguzo eby’Okwecumiitirizaaho

• Esiteeri akaba ali w’amagezi kandi ali muhulizi noobu akaba atali hamu n’abantu abaaheerezaaga Yahwe. Kiki abato eki barukumwegeraho?

  Eky’okugarukamu kyawe

• Esiteeri akasobora kusingura omutima gwa musaija we kuraba omu mulingo gw’okugumiisiriza, ogw’amagezi, kandi atarukumusereka ekintu kyona. Banyinabwenge Abakristaayo nibasobora bata kwegera ha kyokurorraho kye? C

  Eky’okugarukamu kyawe

  

• Miringo ki endi ei osobora kwegera ha bumanzi bwa Esiteeri?

  Eky’okugarukamu kyawe

Eki Birukunyegesa Hali Yahwe n’Ekigendererwa Kye

• Isomo linu nirikwegesa ki hali Yahwe?

  Eky’okugarukamu kyawe

• Ekyokurorraho kinu nikihikaana kita n’ebigendererwa bya Yahwe?

  Eky’okugarukamu kyawe

• Kiki eki waakugondeze kukaguza Esiteeri obu alihumbuuka?

  Eky’okugarukamu kyawe

Manya na Binu

Omu kizina kinu ekiri omu mulingo gwa vidiyo, rora amasomo abaana aga basobora kwegera hali Esiteeri.

Esiteeri Akaba Aine Obumanzi (2:09)

Ab’oruganda kasumi kanu beegiire bata hali Esiteeri, Abakristaayo bagenzi baabo obu baba bali omu kabi?

Yegera Hali abo Abagwetwa Emirago Kuraba omu Kugumiisiriza—Morodekai na Esiteri (3:05)