Motlha wa Matlhapa

MO FEKETIRING mo Cleveland, mo Ohio, mo U.S.A., koo Inez a neng a bereka teng, e ne e le mohumagatsana yo o sa fengweng wa ‘setlhopha se se tlhapatsang.’ Letsatsi lengwe Alice ka phoso a kgopa Inez. Mo kgarurung e e neng ya tsoga Alice o ne a tsimola Inez. Balebeledi ba ne ba tsitsibanngwa ke makgakga ano.

Inez o ne a ipusolosetsa ka dithogano tse di tsorang tsa matlhapa. Dithogano tseno tse di maswe tsa golela godimo tsa ba tsa golela godimo, di utlwala kafa le kafa ga ntlo, tsa bo tsa gogela babereki ba bangwe ba ba neng ba tla ba sianye go tla go etleetsa mogabone. Pele go ne go lebega ekete ba a palelana jaaka ba ntse ba tikana ka dithogano.

Labofelo boitemogelo jo bogolo jwa ga Inez jwa go kopakopanya le go bopa matlhapa jwa simolola go rena. Go tswa go seo se neng se lebega e le mafoko a a sa feleng a tiriso mantswe a a tlhapatsang, o ne a fenya Alice, yo o e rileng ka go tswala molomo a bile a hubitse, ka bonya a itsamaela. Megolokwane ya boitumelo e ne ya utlwiwa jaaka babereki ba ne ba boela kwa metšhineng ya bone. Inez, a go tsaya jaaka selo sa tlwaelo fela, a simolola tiro ya gagwe ka bonolo fela.

Ditiragalo tse di ntseng jalo ke tse di tlwaelegileng gompieno. Puo e pele e neng e tsewa e le dilo tsa bogologolo tse di tlogetsweng e nnile selo sa letsatsi le letsatsi. Go rogana ga basadi le eleng bana jaanong go a “amogelesega.” Ke tlwaelo ka ba babotlana go dirisa puo eo ba neng ba e beletswa go le pele. Mme lefa ntswa mo nakong e e fetileng mafoko a thogano a ne a emelwa ke matshwaonyana fela kana ditselana mo dikgatisong, gantsi jaanong a kwalelwa mmadi sentle gore a a bale.

Phetogo tebang le pono ya go rogana e supega gape mo dibaesekopong. Tseno gantsi jaanong di tladiwa ka puisano e e botlhaswa le mafoko a tlhapatso. Badiri ba dibaesekopo gantsi ba tsenya puo e e ntseng jalo go gogela kgatlhego ya “bagolo.” Ka sekai, kwa tshimologong baesekopo ya Annie e ne e kaiwa fa e amogelesega go babogedi botlhe, mme moidiri a nna le poifo ya gore e ne e se ketla e gogela bontsi jwa batho. Ka jalo o ne a tsenya mafoko a tlhapatso mo baesekopong.

Go Anama Ga Matlhapa

Go kgabaganya ditiragalo go tlhapatsa go ile ga tlwaelega. Go supela puong lefa e ka nna efe e e tlhapatsang. Puo e e ntseng jalo e bontsha go sa tlotle dilo tse di boitshepo, go akareletsa le Modimo le sotlhe se se dumalanang le dinonofo le ditsela tsa gagwe. Gantsi e ka nna ka sebopego sa go lopa modimo gore a ‘ntshe semang-mang makgakga.’ Kana yo mongwe o ka nna, ka puo ya tlhapatso, a tlontlolola le go gobolola batho kana dilo tse Modimo o di kayang di le boitshepo. Lefa go le jalo Bibela e re: “Nna, MORENA Modimo wa lona, ke tla otlhaya bape ba ba dirisang leina la me ka tshokamo.”—Ekesodo 20:7, Today’s English Version.

Lefa go ntse jalo, mo dingwageng tsa morago jaana, go ile ga nna le phetogo e e bonalang mo tlhapatsong. E ile ya felela ka botlalo e le go bala batho dinama—thogano—e isa kwa megopolong diphiri tse di amanang le dirwe tsa bonna le bosadi le kafa di dirisiwang ka teng. Tlontlololo, le eleng lonyatso, gantsi di bontshiwa mo boitshepong jwa lenyalo le mo botsading. “Moduduetso mo e ka nnang mo dikgaisanong tsotlhe tsa mabelo o fetogile,” go tlhalosa jalo U.S. News & World Report, “go nna dithogano le go bala batho ba ba gaisanang nabo dinama kwantle go boithibo.”

Matlhapa ano a akaretsa go tsola ba bangwe ditswalo ka molomo. Phefo gompieno e kgotletswe ka puo e e ntseng jalo. Go ya ka makasine wa Time, mookamedi wa motshameko wa baseball Tommy Lasorda “o ne a ntsha matlhapa a a kana ka 144 mo puisanong e khutshwane le setlhopha sa gagwe.” Baeteledi pele ba bopolotiki ba lefatshe ba bantsi le bone gape ba dirisa matlhapa. Tota, ka go ntshiwa ga ditheipi tsa White House, Richard Nixon o ne a tlwaetse gore e re a le mo lwapeng a nne a re “senna-nne-sa-gago.” Mme le Tautona wa pele wa U.S. Jimmy Carter, lefa a ne a itsiwe e le motho wa bodumedi, o ne a dirisa lefoko le le balang dinama le The New York Times e neng ya gana go le gatisa. E ne ya le kaya fela jaaka “tlhapa ya se-Amerika.”

Bangwe ba ka gakologelwa fa batho ba eleng bontwa-dumela ba dirisa mafoko a a jaaka “poladifolo,” “molotsana ke wena,” “kootemete” le “fotseke.” Mme mo boemong jwa one, matlhapa a a buiwang le go kwalwa a ile a nna selo sa letsatsi le letsatsi, a re tlhasela go tswa dintlheng tsotlhe. Dingwaga tse di fetileng mokwadi mongwe ka ga tlhapaolo o ne a tlhatlhamisa ditsela tse 14 tse lefoko “hell” le neng la dirisiwa mo tlhapaolong ka teng. Lefa go le jalo batho ka bontsi jaanong ga ba sa tlhole ba digela puo ya bone kwantle ga go latlhela mafoko a tlhapa a a tlhalosang morobalo, a dirisediwa sengwe le sengwe se se gaufi. Mme ga se gore mafoko ano gantsi a buiwa ka tenego kana ka ntlha ya kutlo botlhoko, mme jaanong batho ba rogana fela fa ba ikutlwa gore ba rogane.

Go tswa mo dikarateng tsa madume go ya mo mekwalong, kanamo ya puo e e boatla e a bonala. Dikipara, dipampiring tsa taletso, dikgomaretsing tsa dikoloi le dikonopo tse di kwadilweng matlhapa di ka bonwa e kane gongwe le gongwe. Puo e e ntseng jalo e setse e le “seo-modiro” mo bathong ba bantsi. “Tlhapaolo ya batho e setse e amogelesega thata-thata,” go boletse jalo U.S. News & World Report, “gore fa dilo di ka busediwa morago go ne go tla nna bokete fa go ka se pale.” Ga go gakgamatse go bo wa rona o ile wa bidiwa “Motlha wa Matlhapa”!

Lebaka Ke Eng?

Go gola ga matlhapa go amana ka tlhamalalo le go senyega ga makgotla a setso le seemo sa maitseo. Mmueledi mongwe wa bodumedi o ne a re, “ke sesupo sa metlha.” Go phatlakana ga thulaganyo ya lelapa, tatlhegelo ya tlotlo mo taolong le boitsholo jo bosha jwa ‘itirele maratwa-e-pelo’ tsotlhe di ile tsa tlatseletsa mo go sa ikeheng matlhapa a a balang motho dinama. Puo e e ntseng jalo e bontsha tsela ya botshelo ya segompieno ya boitsholo jo bomaswe e e tlwaelegileng.

Motlhatlhelela dithuto tsa balwala-tlhaloganyo kwa Harvard Thomas Cottle o ne a tlhalosa a re: “Batho ba bona matshelo a bone mo puong a sa tlhomama, a sa kgotsofatse, mme ba tenegile. . . . Se se ipoteditseng ka tenego eno ke bontwa dumela.” Go iphakwa gore tlhapaolo ke tsela ya go phantsha tenego le tlalelo. “Fa mongwe a ka kgabola fa pele ga me mo tseleng e kgolo mme ke bo ke mo rogakaka,” go boletse jalo Chaytor Mason, ngaka ya kokelwana ya balwala-ditlhaloganyo, “go mpontsha gore ke motho yo o botoka go na le ene ebile ke tswela pele ka boemo jwa me jo bo kwa godimo.”

Seo re se bonang ka mo batho ba gobololang ba bangwe ka puo ya bone ka teng se botlhokwa. Bibela e bontsha seno jaaka bosupi jwa gore bofelo jwa tsamaiso e e boikepo ya dilo bo gaufi. Bibela e a tlhagisa, “Me itse seo se, go re, mo metlheñ ea bohèlō go tla tla dipaka tse di tlhokohatsañ. Gonne batho ba tla nna baithati, . . . le bakgadi, . . . le bapateletsi, ba sena boithibō.”—2 Timotheo 3:1-5.

[Lebokoso mo go tsebe 4]

Dibaesekopo tsa Bagodi Fela

Tokokololo ya Advertising Age August 30, 1982, e ne ya kaya fa dibaesekopo tsa bagodi fela jaanong di setse di dirwa, e tlhalosa jaana: “Go tsola ditswalo ke yone tsela fela e ditlhogo tsa dibaesekopo tse dintšha, ‘Bachelor Party,’ ‘Beat Em’ and Eat Em’ le ‘Custer’s Revenge’ di ka tlhalosiwang ka yone. Ka sekai, mo go ya bofelo, General Custer e le mokaneng a sa apara, o taboga go kgabaganya sekaka mo tseleng e e kgopo go ya go tshwara le go tlhaselakaka mosetsana wa mo-lntia. . . .

“Mogolwane wa motswedi wa kanamiso Rre Kopels o boletse gore lefa dibaesekopo di sekametse ka fa dikobong, go sa bontsheng batho ba le mamponopono ka mo go feletseng mo thelebisheneng go nolofatsa bogolo jwa bosaikategang jwa dikobo.

“Dikgaratlhana tsa metshameko ya bagodi fela di tla felela di tsene mo diatleng tsa bontsi jwa barekisi ba dibaesekopo tseno, Rre Kopels o bololeletse pele jalo.

“A lebisitse mo bareking ba dikhasete tsa dibaesekopo tseno bao pele ba neng ba gana go rekisa dikhasete tsa dibaesekopo tsa bagodi fela, Rre Kopels o boletse gore ba ne ba tshwanetse go ineela ka go bo bareki ba ne ba simolola go ya kwa mabenkeleng aa ka kwa ntlheng e nngwe ya mmila. Ke solofela gore seno se tla diragala gape le ka dikgaratlhana tsa dibaesekopo.”