Go Lemoga Dikgang

Phodiso ya Konokono

Fa bomankge ba bantsi mo go tsa botsote ba letatshe lotlhe ba ne ba kopane ngogola kwa Mount Sinai Medical Center ya kwa New York go tlotla ka mokgwa oo botsote bo diragalang ka one, go ile ga totobala ntlha e le nngwe—eleng gore go ne go sena ope wa bone yo o neng a dumalana gore ke ka ntlhayang ta motho a tsotala le go swa. Bomankge bangwe ba bolela gore “botsote motho o ‘tsalwa’ ka jone bo le mo dijineng, jaaka dikgato tse dingwe tsa botshelo,” go bega jalo Newsweek on Science & Technology. Leta go ntse jalo, setlhogo seo se oketsa ka gore “go thata go tlhaloganya lebaka la go bo tlholego e ne e ka tlhagisa jine ya go tsotala.” Kgopolo e nngwe e e neng ya akantshiwa ke Leonard Haytlick, ebong moitseanape wa tsa botsote wa kwa Unibesiting ya kwa Florida, e ne e le ya gore “go ka nna ga bo go ile ga tlhaga dijine dingwe tsa go bol oka batho ba na le pholo e e molemo ebile ba bereka sentle go titlhela ba ka nna le bana.” Hayflick o konela ka gore ka nako eo motho a titlhang mo dingwageng tsa bo-30 kana go teta ka yone, dijine tse di ntseng jalo tse di oketsang dingwaga tsa botshelo di ne di tla simolola go tloboga. Ntlha ke gore palogare ya dingwaga tseo Moamerika a di tshelang e teta dingwaga di le 74 go sekae “mo go ba gompieno bao ba leierwang,” mme “le eleng dikalati tsa malwetse a batsote—eleng kankere, arthritis, bolwetse jwa Alzheimer—ga di kitla di th usa go le kalo go leletatsa dingwaga tseo tsa botsote,” setlhogo seo se bol el a jalo.

Lemororo baitseanape ba tsaya gore phodiso ya botsote e thata go tlhaloganngwa tela jaaka go ntse ka seo se bo bakang, baithuti ba ba kelotlhoko ba Letoko la Modimo ga ba tseye jalo. Lebaka la go bo motho a tsotala le go swa le tlhalosiwa mo go Baroma 5:12: “Boleo bo tsenye mo lehatshiñ ka motho a le moñwe hèla [Adame], le los ho ka boleo; me yalo losho loa hetèla mo bathuñ botlhe.” Phodiso ya konokono ya ditlamorago tsa boleo jo bo ruilweng e tla tla ka setlhabelo sa thekololo sa ga Jesu Keresete. “Modimo o romile Morwa ōna eo o tsecweñ a le esi mo lehatshiñ, gore re tshelè ka èna.” (1 Yohane 4:9) Kata tlase ga puso ya gagwe ya Bogosi, “ga go ketla go tlhōla go le losho: le gōna ga go ketla go tlhōla go le bohutsana, leha e le selelō, leha e le botlhoko.”—Tshenolō 21:3, 4.

Ya Botlhokwa mo Lobopong Lotlhe

Fa baeteledipele ba mebuso e mebedi e megolo mo letatsheng lotlhe ba ne ba kopane mmogo ka December 8, 1987, go saena tumalanD ya go tokotsa dimmisaele, e ne ya tlhalosiwa jaaka tiragalo eo e leng “ya botlhokwa-tlhokwa” mo sethong. Ka ntlha yang? Ka gonne “ke lekgetlo la ntlha ta esale ka go simologa Motlha wa Atomiki mebuso e megolo ya letatshe e ileng ya dumalana eseng tela go tokotsa dibetsa tsa nuklea mme go fedisa ditsamaiso tsotlhe tsa tsone,” go bega jalo Daily News ya New York. Fa News e ne e akgela malebana le tumalano eo ka boyone mmogo le palo e e tokoditsweng ya dibetsa, e ne ya oketsa ka go re: “Fa bokao jwa tsone le melao-metheo ya tsone di ka okediwa, e ka nna ya re kgabagare histori ya di bega jaaka kgato ya ntlha mo tiragalong e e botlhokwa-tlhokwa ya letatshe ya kagiso le polokesego ya boditšhaba-tšhaba.”

Ke boammaaruri, ditherisano tsa bosheng jaana tsa kagiso le polokesego ke tsa botlhokwa. Leta go ntse jalo, seo e tla nnang sa botlhokwa jo bogolo mo lobopong lotlhe e tla nna nako ya ta mo ditiragalong baeteledipele ba letatshe ba tla bong ba goeletsa kagiso le polokesego ka tsela e e maatla go teta le eleng ka nako epe pele. Go tla tla nako eo kgoeletso ya bone e tla itshupang e tarologane le maiteko a le mantsi a kagiso ao a tla bong a dirilwe go titlha ka nako eo. Ke ka ntlhayang ta re ka tlhomamisega ka seo? Ka gonne bogologolo tala moaposetoloi Paulo o ne a bolelela pele gore “e [tla] re ba nntse ba re, Kagishō le thagamō, hoñ tshenyègō ea choganeco e ba wèle, . . . me ga ba ketla ba halola gopè.” (1 Bathesalonia 5:3) Morago ga moo go tla latela kagiso ya mmatota le polokesego kata tlase ga puso e e molemo ya ga Keresete Jesu, ebong “Kgōsana ea Kagishō.”—Isaia 9:6, 7.

“Bolwetsi jwa Mmatota”

“Bolwetsi jwa AIDS ga se kotsi e e tlang ka ntlha ya go tlhoka lesego kana matlhotlhapelo a tlholego a a sa kakeng a tilwa. Leroborobo la jone le nnile gone ka ntlha ya boeleele jwa rona. . . . ga go na ope yo re ka mmonang molato kwantle ga go ipona molato ka borona,” go bolela jalo obstetrician-gynecologist wa Denver, ebong W. M. Merrick Thomas. Fa a ne a tlhalosa lebaka la go bo a na le po no e e ntseng jalo mo lekwalo-dikgannyeng la Rocky Mountaiñ News, o ne a bolela jaana: “Bolwetsi jwa AIDS ga se bolwetsi jwa bosodoma. Ke bolwetsi jwa dikamano tse di gauti gape ke jwa boitshwaro jo bo sa siamang. . . . Malwetsi a boitshwaro jo bo sa siamang a ama botlhe ka tlhamalalo bao ba sa itshwareng sentle.” Ka gone, jaaka Thomas a akgela, “boitshwaro jwa rona ke jone bolwetsi jwa mmatota.”

Abo matoko ana a ga Paulo a mo nakong jang ne, yo, ta a ne a tlhalosa boitshwaro jo bo senang seipato jwa batho bao ba iphakang gore ba itse Modimo, a neng a bolela jaana: “Modimo o ba [lesitse] ba inèla mo mashweñ, kaha dithatoñ tsa pelo tsa bōnè, . . . mo dithatoñ tse di tlhabisañ ditlhoñ: . . . ba diha . . . mo go tlhabisañ ditlhoñ, me ba ipōnèla mo go bōnè tuèlō e e chwanetseñ timèlō ea bōne”! (Baroma 1:24-27) Go tshela ka mokgwa o o phepa tumalanong le ditekanyetso tsa Bibela gantsi go sireletsa mo dipogong tseo di wetseng setho gompieno.—Pesalema 19:7-11.