Senda-ye na église: londongo ti mbeni papa

NICOLAS COPERNIC, so ayeke lani na ngu 70, aga ndulu ti kui; lo yeke sala ngangu ti diko mbeti so ayeke na tïtî lo, so a yeke ndulu ti sigigi na ni. Wala lo hinga ye dä wala pëpe, mbeti so lo sala aga na kota gbiango ye na yâ bango ndo ti azo na ndo dunia. Mbeti ni azingo mbeni kota tënë so ayeke na popo ti ala so atene ala yeke aChrétien, so azo angbâ ti bâ aye ti pekoni na ngoi ti e.

Nicolas Copernic ayeke ândö mbeni Catholique ti Pologne, na a yeke lani na ngu 1543. Mbeti ti Copernic ni ayeke Tënë na ndo aye so ayeke tambela na lê ti nduzu (Angl.), so afa atene a yeke sese si angoro na tele ti lâ. Gi na lege ti buku so, Copernic afa na mbeni lege so akpengba pëpe so a yeke pëpe sese si aye tongana lâ wala nze ayeke ngoro na tele ni.

Kozoni, mbeni sango ayeke lani dä pëpe na ndo ngangu papa so ayeke ga. Mbeni oko ye ni ayeke so Copernic asala ye na hange tongana lo yeke sala tënë ti agingo nda ti ye ti lo. Na ndo ni, Église Catholique, so aye ândö dä na tënë ti sese tongana ye so aye kue ti lê ti nduzu ayeke ngoro na tele ni, azi lege kamême na atënë nde nde ti awandara na ngoi ni kâ. Même pape lo mveni awa lani Copernic ti sigigi na mbeti so lo sala na ndo kusala ti lo. Na ngoi so Copernic asigigi na mbeti ni awe, mbeni zo so abâ lege ti leke yâ ti tënë ni na so mbito ahon ndo ti lo asû akozo tënë ti li ni lo mveni, na tenengo so tënë ti ngorongo ti aye kue ti lê ti nduzu na tele ti lâ ayeke mbeni ye so aluti na ndo adikongo ye ti zo so lo ye ti tene a duti gi tongaso, me a yeke tâ tënë kue pëpe na ndo aye so ayeke fono na lê ti nduzu.

Papa ni akiri aga kota

Zo so aga abi tele ti lo na yâ ti tënë ni ayeke lani mbeni kota wandara na Italie: Galilée (1564-1642), so ayeke nga mbeni Catholique. Na lege ti akota masini so lo leke na ziango dä atatara ti bango na atongoro, Galilée abâ aye so mbeni zo ade ti bâ na lê ti nduzu pëpe. Aye so lo bâ afa na lo so Copernic atene lani tâ tënë. Galilée abâ lani nga aye so a ngbâ ti hinga ni laso tongana avuko ye na lê ti lâ, na tongaso lo ga na kite na ndo mbeni tënë so senda-ndara na azo ti église amû na nene ni mingi, so atene: lâ ayeke mbeni ye so ayeke gbian pëpe wala alingbi ti buba pëpe.

Nde na Copernic, Galilée asala tënë ti aye ti lo na mbito pëpe nga na wâ. Na lo sala ni na popo ti azo ti Église so ayeke lani na asioni bibe, teti na ngoi ni kâ, Église Catholique ake na lê ti azo kue atënë ti Copernic. Tongaso, na ngoi so Galilée atene ngorongo ti aye na lê ti nduzu na tele ti lâ ayeke tâ tënë nga ague oko na Mbeti ti Nzapa, amokonzi-nzapa abâ ni tongana ye so ayeke gue na azo ti bele tënë ti mabe ti Église.a

Galilée ague na Rome ti gbu koko ti lo mveni, me ye ni atambela nzoni teti lo pëpe. Na ngu 1616, azo ti Église amû yanga na lo ti kaï ti mû mbage ti Copernic. Tongaso, teti mbeni ngoi, yanga ti Galilée akanga. Na pekoni, na ngu 1632, lo sigigi na mbeni mbeti so ague oko na tënë ti Copernic. Me tâ gi na ngu ti pekoni, tribunal ti Église afâ ngbanga ti kanga ti lakue lakue na ndo ti Galilée. Me ndali ti ngu ti lo, ala kanga lo na kodoro.

Azo mingi abâ papa ti Galilée na Église tongana mbeni kota songo benda ti senda-ye na ndo tanga ti a-église kue, na a ndu nga Bible. Ye oko, tongana ti so e yeke bâ na yâ article ti peko, tënë tongaso aluti na ndo aye ni kue pëpe.

[Kete tënë na gbe ni]

[Foto na lembeti 3]

Copernic

[Lingu ni]

A mû ni na yâ buku Giordano Bruno na Galilée (ti yanga ti Zamani)

[Foto na lembeti 3]

Galilée, so ayeke gbu koko ti lo mveni na gbele tribunal ti Église na Rome

[Lingu ni]

Ti yâ ti mbeni buku (The Historian’s History of the World), Mbage 9, 1904

[Lingu ti foto na lembeti 3]

Image so afa lege so Copernic abâ na aye so angoro e na yâ ti nduzu