Jéhovah ayeke Wamungo maboko na e

“Ye ti bata mbi alondo na L’Eternel, Lo so asala yayu na sese.”​—PSAUME 121:2.

ZO WA na popo ti e aye ti tene amû maboko na lo lâ oko pëpe? Ti tâ tënë ni, ngoi na ngoi, e kue e yeke na bezoin ti mungo maboko ti luti na gbele mbeni ngangu kpale, ti kanga bê na yâ vundu so e wara ndali ti kuâ ti mbeni zo so e ye lo mingi nga ti luti na gbele mbeni ngangu tara. Tongana ala yeke na bezoin ti mungo maboko, mingi ni, azo ayeke gue na mbage ti ambeni kamarade so ayeke bi bê na ala. Ti fa kpale ti mo na mara ti kamarade tongaso alingbi ti sala si kpale ni ayapu. Me, katikati ti ye so mba ti mo zo alingbi ti sala ti mû maboko na mo ayeke dä. Na mbage, dutingo ti ambeni zo alingbi lakue pëpe ti mû lege na ala ti mû maboko na mo na ngoi so mo ye ti wara ni.

² Ye oko, mbeni Wamungo maboko ayeke dä so katikati ti ngangu ti lo nga na ti aye so lo yeke na ni ayeke pëpe. Na ndo ni, lo mû zendo so lo yeke zia ande e lâ oko pëpe. A yeke lo si wasungo psaume adi iri ti lo na tenengo atënë so na bê kue: “Ye ti bata mbi alondo na L’Eternel [“Jéhovah”, NW ].” (Psaume 121:2). Ngbanga ti nyen wasungo psaume so ahinga biani so Jéhovah ayeke mû maboko na lo? Ti kiri tënë na hundango tënë so, zia e hasa yâ ti Psaume 121 nzoni. Hasango yâ ti ye so ayeke mû lege na e ti bâ ngbanga ti nyen e nga e lingbi ti bâ ndo na bê kue na mbage ti Jéhovah tongana Wamungo maboko na e.

Mungo maboko so ayeke dä lakue

³ Wasungo psaume ato nda ni na fango aye so Jéhovah aleke tongana ye so amû lege na lo ti tene biani so Jéhovah ayeke Ye ti bata lo wala Wamungo maboko na lo: “Mbi yä lê ti mbi na ahoto. Ye ti bata mbi alondo na ndo wa? Ye ti bata mbi alondo na L’Eternel, Lo so asala yayu na sese.” (Psaume 121:1, 2). A yeke ahoto kue la si wasungo psaume ayä lê ti lo ti bâ ni pëpe. Na ngoi so a sû atënë so, temple ti Jéhovah ayeke lani na Jérusalem. Gbata ni so ayeke na nduzu na li ti ahoto ti Juda, a yeke lani ndo ti duti ti Jéhovah na lege ti fä (Psaume 135:21). Peut-être wasungo psaume ni ayä lê ti lo lani na mbage ti ahoto ti Jérusalem so a leke temple ti Jéhovah na ndo ni, nga lo bâ ndo na bê kue na mbage ti Jéhovah ti wara mungo maboko. Ngbanga ti nyen wasungo psaume ayeke tâ na beku so Jéhovah alingbi ti mû maboko na lo? Ngbanga ti so Jéhovah ayeke “Lo so asala yayu na sese.” Tâ tënë, wasungo psaume ayeke tene lani: ‘Biani, mbeni ye oko ayeke dä pëpe so alingbi ti kanga lege na Wasalango ye so ayeke na ngangu ahon kue ti mû maboko na mbi!’​—Esaïe 40:26.

⁴ Na pekoni, wasungo psaume afa so Jéhovah ayeke lakue ndulu ti hinga aye so atia awakua ti lo: “Fade Lo zia gere ti mo azene pëpe; Lo so abata mo, Lo lango pëpe. Bâ, Lo so abata Israël, lango asala Lo pëpe, wala Lo lango pëpe.” (Psaume 121:3, 4). Nzapa alingbi pëpe ti zia lege si ala so azia bê ti ala kue na lo “azene” wala atï tâ biaku biaku (aProverbe 24:16). Ngbanga ti nyen? Ngbanga ti so Jéhovah ayeke tongana mbeni berger so lê ti lo akpengba ngangu na ndo ti ataba ti lo. So ayeke biani mbeni tënë so adë bê ti zo, ni la pëpe? Lo yeke kanga ande lê ti lo kete tongaso pëpe na ndo aye so atia azo ti lo. Bï na lâ, lê ti lo akpengba na ndo ti ala.

⁵ So lo hinga biani so Jéhovah ayeke Zo so ayeke bata azo ti lo lakue, wasungo psaume atene: “L’Eternel ayeke Zo ti bata mo; L’Eternel ayeke Gbede ti mo so ayeke na koti ti mo. Na lâ, fade sungo ti lâ asala ngangu na mo pëpe, na bï, fade sungo ti nze asala ngangu na mo nga pëpe.” (Psaume 121:5, 6). Ti mbeni zo ti Moyen-Orient so ayeke tambela na gere, mbeni gbe ti dê ayeke ye ti bata lo na lâ so asu ngangu. Na batango azo ti lo yongoro na ye ti ngangu so alingbi ti sala sioni na ala tongana lâ so ayeke sû ngangu mingi, Jéhovah ayeke tongana mbeni gbe ti dê teti ala. Bâ so versê ni atene Jéhovah ayeke luti na mbage ti “koti”. Na yâ bira ti giriri, a lingbi ti tene so vala ayeke bata maboko ti koti ti mbeni turugu pëpe, teti so lo yeke gbu ni na maboko ti lo ti gati. Mbeni kamarade so ayeke be-ta-zo ayeke bata turugu ni na lutingo na mbage ti koti ti lo ti tiri bira. Na tapande ti mara ti kamarade so, Jéhovah ayeke luti na tele ti awavorongo lo, na lo yeke lakue ndulu ti mû maboko na ala.

⁶ Fade Jéhovah ayeke zia ti mû maboko na azo ti lo mbeni lâ? Ye tongaso alingbi ti si lâ oko pëpe. Wasungo psaume ahunzi tënë ti lo tongaso: “Fade L’Eternel abata mo na yâ sioye kue, fade Lo bata âme ti mo. Fade L’Eternel abata mo tongana mo gue na gigi, na tongana mo kiri na yâ ni, fadeso, na lakue.” (Psaume 121:7, 8). Bâ so na versê 5, wasungo psaume atene: ‘L’Eternel ayeke Zo ti bata mo’, so ti tene na ngoi so mo yeke duti so, lo yeke bata mo. Me na versê 7 na 8, lo tene: ‘Fade L’Eternel abata mo’, a ye ti fa so na yâ ti angoi so ato nda ni kekereke ti gue na ni, lo yeke bata mo ande. Tongaso, atâ wavorongo Jéhovah ayeke biani na beku so lo yeke ngbâ ti mû maboko na ala na yâ ti angoi so ayeke ga. Atâa ala gue na ndo wa wala aye ti ngangu wa asi na ala, Jéhovah ayeke duti ande dä lakue ti mû maboko na ala.​—aProverbe 12:21.

⁷ Biani, wasungo Psaume 121 ahinga biani so Wasalango ye so ayeke na ngangu ahon kue, ayeke bâ ndo na ndo awakua ti lo legeoko tongana mbeni berger so, na nzobe, ayeke bâ lege ti ataba ti lo, nga tongana mbeni sinziri so lê ti lo akpengba. E yeke na anda ti tënë kue ti duti na mara ti beku so wasungo psaume ayeke na ni lani, ngbanga ti so Jéhovah achangé pëpe (Malachie 3:6). So aye ti tene so ye ti sioni ayeke ndu tele ti e lâ oko pëpe? Oko pëpe, me tongana e yeke bâ lo lakue tongana Zo ti mungo maboko na e, lo yeke bata e ande yongoro na aye kue so alingbi ti sala sioni na e na lege ti yingo. Ni la, hundango tënë so alondo: ‘Jéhovah ayeke mû maboko na e tongana nyen?’ Zia e bâ alege osio so lo yeke sala ni. Na yâ article so, e yeke sala ande lisoro na ndo lege so lo mû lani maboko na awakua ti lo ti ngoi so a sû na Bible. Nga na yâ article ti peko, e yeke bâ tongana nyen lo yeke mû maboko na azo ti lo ti laso.

Mungo maboko na lege ti a-ange

⁸ Jéhovah akomande na ndo a-ange kutu mingi mingi (Daniel 7:9, 10). Amolenge ti lo ti yingo so ayeke sala ye so bê ti lo aye na dutingo be-ta-zo (Psaume 103:20). Ala hinga nzoni mingi so Jéhovah ayeke na kota ndoye teti azo so ayeke voro lo ge na sese, na lo ye ti mû maboko na ala. A yeke ye ti dongo bê pëpe so tënë ti nzoni duti ti awakua ti Nzapa na sese ge agbu tâ bê ti a-ange mingi (Luc 15:10). Tongaso, a-ange ayeke biani na ngia ti tene Jéhovah asala kusala na ala ti mû maboko na azo. Na alege wa Jéhovah asala kusala na a-ange ti mû maboko na awakua ti lo na ngoi ti giriri?

⁹ Nzapa amû lani ngangu na a-ange ti bata na ti zi azo so ayeke be-ta-zo. A-ange use amû lani maboko na Lot nga na amolenge ti lo ti wali ti sö kuâ na futingo ti Sodome na Gomorrhe (Genèse 19:1, 15-17). Ange oko afâ lani aturugu ti Assyrie 185 000 so aye ti mû Jérusalem (2 aGbia 19:35). Tongana a bi Daniel na yâ dû ti abamara, Jéhovah “ato ange ti Lo, lo kanga yanga ti abamara” ni (Daniel 6:21, 22). Mbeni ange azi lani bazengele Pierre na da ti kanga (Kusala 12:6-11). Bible afa gbâ ti atapande so na yâ ni a-ange abata azo. Ye so afa tâ tënë ti tënë so ayeke na Psaume 34:8: “Ange ti L’Eternel ase kando ti ngoro ala so akpe mbito ti Lo, na Lo sö ala.”

¹⁰ Na ambeni ngoi, Jéhovah asala kusala na a-ange ti kpengba azo so ayeke be-ta-zo. Na Daniel chapitre 10, a wara mbeni tapande so andu bê. Na ngoi ni so, peut-être Daniel aga ndulu ti wara ngu 100. Bê ti prophète ni awoko lani mingi, peut-être ngbanga ti so Jérusalem ayeke yangbato nga na lekengo temple ni so ayeke gue hio hio pëpe. Lo gi nga bê ti lo mingi ngbanga ti angangu suma so lo bâ (Daniel 10:2, 3, 8). Na ndoye, Nzapa atokua mbeni ange ti kpengba lo. Lege mingi, ange ni adabe ti Daniel so lo yeke “zo so A ndoye [lo] mingi” na lê ti Nzapa. Ye ti pekoni ayeke nyen? Prophète ni so aga mbakoro mingi atene na ange ni: “Mo sala si mbi wara ngangu.”​—Daniel 10:11, 19.

¹¹ Jéhovah asala nga kusala na a-ange ti fa lege na kusala ti fango nzo tënë. Mbeni ange afa lani lege na Philippe ti fa tënë na ndo Christ na mbeni kota zo ti Éthiopie, so na pekoni lo wara batême (Kusala 8:26, 27, 36, 38). Ngoi kete na pekoni, Nzapa aye si a fa nzo tënë na amara so afâ ganza pëpe. Na yâ ti mbeni suma, mbeni ange asi na Corneille, mbeni zo so akpe mbito ti Nzapa me so ayeke Juif pëpe, na lo tene na Corneille ti tokua ndo na bazengele Pierre. Tongana azo ti tokua ni awara Pierre, ala tene: “Nzapa ato mbeni ange ti nzoni-kue ti wa [Corneille] ti tokua na mo ti gue na da ti lo, si lo lingbi mä tënë na yanga ti mo.” Pierre ayeda, na tongaso akozo zo so afâ ganza pëpe nga so ayeke Juif pëpe aga mbage ti kongregation ti aChrétien (Kusala 10:22, 44-48). Tara ti bâ ngia so mo yeke na ni ti hinga so mbeni ange si amû lani maboko na mo ti wara mbeni zo so ayeke na yâ mbilimbili dutingo so a hunda!

Mungo maboko na lege ti yingo vulu

¹² Ngoi kete kozoni si lo kui, Jésus adë bê ti abazengele ti lo so ala yeke ngbâ gi senge tongaso pëpe. Babâ ayeke mû na ala “Consolateur [“wamungo maboko”, NW ], Yingo Vulu”. (Jean 14:26). Abazengele ayeke na kpengba nda ti tënë ti yeda so yingo vulu alingbi ti mû lani maboko na ala. Teti biani, Mbeti ti Nzapa so a sû na gbe ti yingo ti lo asi singo na atapande na ndo lege so Jéhovah asala kusala na yingo vulu, kota ngangu so ahon atanga ni kue, ti mû maboko na azo ti lo.

¹³ Fani mingi, a sala kusala na yingo vulu ti mû ngangu na azo ti sala ye so bê ti Jéhovah aye. Yingo vulu amû lani ngangu na aJuge ti zi azo ti Israël (aJuge 3:9, 10; 6:34). Oko yingo so amû lani ngangu na akozo Chrétien ti ngbâ ti fa tënë na mbito pëpe atâa akangango lege nde nde so ala wara (Kusala 1:8; 4:31). Ye ti nzoni so ala wara na yâ kusala ti ala ti fango tënë afa biani so yingo vulu asala kua na ndo ti ala. Tongana a yeke fade tongaso pëpe, ka ‘azo so amanda mbeti pëpe na so ayeke asenge zo’ alingbi lani ti fa tokua ti Royaume na yâ ti akodoro kue so a hinga ni na ngoi ni kâ tongana nyen?​—Kusala 4:13; aColossien 1:23.

¹⁴ Jéhovah asala nga kusala na yingo vulu ti lo ti mû lege na azo ti lo ti gbu nda ti aye nzoni. Na lege ti mungo maboko ti yingo ti Nzapa, Joseph awara lege ti fa nda ti abango li ti prophétie so Pharaon abâ (Genèse 41:16, 38, 39). Na lege ti yingo ti lo, Jéhovah afa na azo so ayeke na tâ be-ti-molenge aye so lo leke ti sala, me lo honde ni na azo ti baba (Matthieu 11:25). Ni la, na ndo aye so Jéhovah aleke “teti ala so andoye Lo”, bazengele Paul atene: “Nzapa afa ye so na e na lege ti Yingo ti Lo.” (1 aCorinthien 2:7-10). A yeke gi na lege ti mungo maboko ti yingo vulu si mbeni zo alingbi biani ti gbu nda ti ye so Nzapa aye.

Mungo maboko na lege ti Tënë ti Nzapa

¹⁵ Tënë ti Jéhovah so a sû na gbe ti yingo ti lo “a yeke nzoni ti fa nda ti tënë”, nga a mû lege na awakua ti lo ti ‘lingbi kue, na ti wara ye kue so alingbi teti nzo kusala kue.’ (2 Timothée 3:16, 17). A yeke wara na yâ ti Bible atapande mingi so afa tongana nyen azo ti Nzapa ti giriri awara mungo maboko na lege ti ambage ti Tënë ti lo so a sû ni na mbeti awe.

¹⁶ Mbeti ti Nzapa amû lani maboko ti fa nzoni lege na awavorongo lo. Na ngoi so Josué awara lani kungba ti mû li ni na ndo azo ti Israël, Jéhovah atene na lo: “A lingbi mbeti ti Ndia so [Moïse asû ni] azia yanga ti mo pëpe, me a lingbi mo bi bê ti mo dä lâ na bï, si mo lingbi bata ti sala na lege ti tënë kue so a sala na yâ ni; tongaso mo lingbi sala si lege ti mo aga nzoni na [fade mo sala ye na lege ti ndara, NW ].” Bâ so Nzapa amû pëpe zendo ti yôro ndara ni na yâ ti li ti Josué na lege ti mbeni ye ti kpene. Nde na so, tongana Josué adiko na lo gbu li na ndo “mbeti ti Ndia so”, fade lo yeke sala ye na lege ti ndara.​—Josué 1:8; Psaume 1:1-3.

¹⁷ Jéhovah asala nga kusala na Tënë ti lo so a sû na mbeti ti fa na gigi ye so bê ti lo aye nga na ye so lo leke ti sala. Na tapande, na lege ti aye so Jérémie asû na mbeti, Daniel ahinga ngoi oke si Jérusalem ayeke duti lani yangbato (Jérémie 25:11; Daniel 9:2). Bâ nga ye so asi lani na ngoi ti komandema ti Gbia Josias ti Juda. Na ngoi ni kâ, mara ni ague yongoro na Jéhovah, nga a lingbi biani ti tene so agbia ni azia ti leke mbeni mbeti ti Ndia ni teti ala mveni na ti bata atënë ti yâ ni (Deutéronome 17:18-20). Me na ngoi so a kiri aleke peko ti temple ni, a wara tâ “mbeti ti Ndia” ni, peut-être ambeti ti Ndia so Moïse mveni si asû ni. A lingbi peut-être ti duti akozo tënë ni so a hunzi ti sû ni ngu 800 tongaso kozoni. Na pekoni so a diko na lo atënë ti yâ ni, Josias aga ti hinga tongana nyen mara ni ague lani yongoro mingi na ye so bê ti Jéhovah aye, na gbia ni aleke ye mbilimbili ti tene a sala ye alingbi na aye so ayeke na yâ ti mbeti ni (2 aGbia 22:8; 23:1-7). A yeke polele so ambage ti Mbeti ti Nzapa so ayeke dä lani amû biani maboko na azo ti Nzapa ti giriri.

Mungo maboko na lege ti amba ti e Chrétien

¹⁸ Mingi ni, Jéhovah ayeke mû maboko na e na lege ti amba ti e Chrétien. Ti tâ tënë ni, a yeke Nzapa si ayeke gunda ti amaboko kue so mbeni tâ wavorongo lo ayeke mû na mba ti lo. Ngbanga ti nyen e tene tongaso? Teti anda ti tënë use. Kozoni, ye ni andu nga yingo vulu ti Nzapa. Yingo so ayeke dü anzoni salango ye tongana ndoye nga na bê ti sala nzoye na yâ azo so ayeke gi ti tene yingo ni asala ngangu na ndo ti ala (aGalate 5:22,  23). Tongaso, tongana bê ti mbeni wakua ti Nzapa apusu lo ti mû maboko na mba ti lo, a ye ti fa so yingo ti Jéhovah si ayeke sala kusala. Use ni, a sala e na image ti Nzapa (Genèse 1:26). Ye so aye ti tene so e yeke na ngangu ti fa na gigi mara ti anzoni salango ye so lo yeke na ni, so a wara na popo ni nzobe nga na bango mawa ti zo. Tongaso, atâa maboko kue so mbeni wakua ti Nzapa alingbi ti mû na mba ti lo, tâ Lingu ni ayeke Jéhovah zo so wakua ni amanda tapande ti lo.

¹⁹ Na ngoi so a sû na Bible, tongana nyen Jéhovah amû maboko na azo na lege ti amba ti ala? Fani mingi, Jéhovah asala kusala na mbeni oko ti awakua ti lo ti mû wango na mbeni nde. Na tapande, Jérémie amû awango so asö fini ti Baruc (Jérémie 45:1-5). Na ambeni ngoi, bê ti atâ wavorongo Jéhovah apusu ala ti mû maboko na amba ti ala Chrétien na lege ti aye ti mitele, tongana ti so aChrétien ti Macédoine na ti Achaïe afa lani kota nzara ti bê ti ala ti mû maboko na aita ti Jérusalem so ye atia ala. Bazengele Paul atene so mara ti bê ti mungo ye tongaso ayeke mbeni lege ti “mû merci na Nzapa.”​—2 aCorinthien 9:11.

²⁰ Atondo na ndo lege so awakua ti Jéhovah asala kue ti kpengba amba ti ala ayeke ambilimbili ye so ayeke ndu bê ti e mingi. Bâ mbeni tapande ni so andu bazengele Paul. Na ngoi so lo yeke na lege ti gue na Rome tongana zo ti kanga, Paul amû lani kota lege ti Rome so a hiri ni Lege ti Appius. Tanga ti tambela ni ayeke mbeni ye so ayeke lakue nzoni pëpe, teti azo ti voyage ni ayeke hon na mbeni ndo so ngu ayeke dä.a Aita ti kongregation ti Rome ahinga so Paul ayeke ga. Ala sala nyen? Ala ngbâ gi ti ku na yâ ti apendere da ti ala juska Paul asi kue si ala ga ti yamba lo?

²¹ Luc, wasungo mbeni mbage ti Bible, so amû peko ti Paul na yâ ti tambela ni afa na e ye so asi lani: “Tongana aita amä tënë ti e, ala londo na Rome, ala ga juska na Gala ti Appius na Hôtel Ota ti tê e.” Mo lingbi ti bâ ye ni na li ti mo? Teti ala hinga so Paul ayeke ga, mbeni bungbi ti aita alondo na Rome ti gue ti tingbi na lo. Mbeni mbage ti aita ni aku ti ala na Gala ti Appius, mbeni ndo ti hungo tele so azo ahinga ni mingi na so ayo na Rome kilomètre 74 tongaso. Tanga ti ala aku na Hôtel Ota ni, mbeni ndo ti hungo tele so ayo kilomètre 58 tongaso na gbata ni. Paul asala lani ye tongana nyen? Luc atene: “Tongana Paul abâ azo so, lo mû merci na Nzapa, na bê ti lo aga nzoni” wala lo wara ngangu (Kusala 28:15). Bâ kete: gi senge bango aita so asala kue ti mû yongoro lege so ti ga ayeke tâ mbeni ye so amû ngangu mingi na Paul! Na Paul amû lani merci na zo wa teti mungo maboko so? Lo mû merci na zo so ayeke lingu ti ye ni, Jéhovah Nzapa.

²² Biani, asalango ye ti Nzapa so afa pekoni na yâ ti Bible afa so Jéhovah ayeke Wamungo maboko, so mbeni ti lingbi na lo ayeke dä pëpe. A yeke tâ na lege ni so aTémoin ti Jéhovah amû atënë ti Psaume 121:2 tongana versê ti ngu 2005: ‘Ye ti bata mbi alondo na Jéhovah.’ Me tongana nyen Jéhovah ayeke mû maboko na e laso? A yeke ye so e yeke bâ na yâ article ti peko.

[Kete tënë na gbe ni]

Mo dabe mo na ni?

Tongana nyen Jéhovah amû lani maboko na azo:

• Na lege ti a-ange?

• Na lege ti yingo vulu ti lo?

• Na lege ti Tënë ti lo so a sû ni na gbe ti yingo ti lo?

• Na lege ti amba ti ala Chrétien?

[Ahundango tënë ti manda na ye]

1, 2. (a) Ngbanga ti nyen a lingbi ti tene so, ngoi na ngoi, e kue e yeke na bezoin ti mungo maboko? (b) Jéhovah ayeke mara ti Wamungo maboko wa?

3. Ahoto wa peut-être wasungo psaume ayä lê ti lo ti bâ ni, na ngbanga ti nyen?

4. Tongana nyen wasungo psaume afa so Jéhovah ayeke lakue ndulu ti hinga aye so atia awakua ti lo? Na ngbanga ti nyen a yeke mbeni tënë so adë bê?

5. Ngbanga ti nyen a tene so Jéhovah ayeke luti na mbage ti “koti”?

6, 7. (a) Tongana nyen wasungo psaume amû na e beku so fade Jéhovah ayeke zia lâ oko pëpe ti mû maboko na azo ti lo? (b) Ngbanga ti nyen e lingbi ti duti na mara ti beku so wasungo psaume ayeke na ni lani?

8. Ngbanga ti nyen a yeke ye ti dongo bê pëpe so tënë ti nzoni duti ti awakua ti Nzapa na sese ge agbu tâ bê ti a-ange mingi?

9. Fa mbeni tapande so afa tongana nyen Nzapa amû lani ngangu na a-ange ti bata azo so ayeke be-ta-zo.

10. Tongana nyen Jéhovah asala kusala na mbeni ange ti mû ngangu na prophète Daniel?

11. Tapande wa afa lege so a sala kusala na a-ange ti mû li ni na kusala ti fango nzo tënë?

12, 13. (a) Ngbanga ti nyen abazengele ti Jésus ayeke lani na kpengba nda ti tënë ti yeda so yingo vulu alingbi ti mû maboko na ala? (b) Tongana nyen yingo vulu amû ngangu na akozo Chrétien?

14. Tongana nyen Jéhovah asala kusala na yingo vulu ti lo ti mû lege na azo ti lo ti gbu nda ti aye nzoni?

15, 16. Ye nyen a tene na Josué ti sala si lo sala ye na lege ti ndara?

17. Tongana nyen Daniel nga na Gbia Josias awara mungo maboko na lege ti ambage ti Mbeti ti Nzapa so ayeke dä na ngoi ti ala?

18. Ngbanga ti nyen e lingbi ti tene so Jéhovah la si ayeke na gunda ti maboko kue so mbeni tâ wavorongo ayeke mû na mba ti lo?

19. Na lege ti Bible, tongana nyen Jéhovah amû lani maboko na azo na lege ti amba ti ala Chrétien?

20, 21. Na lege wa si aita so alondo lani na Rome asala si Paul awara ngangu?

22. Versê ti e ti ngu 2005 ayeke so wa? Ye nyen e yeke bâ ande na yâ article ti peko?

[Kete tënë na lembeti 15]

Versê ti ngu 2005 ayeke duti ande: ‘Ye ti bata mbi alondo na Jéhovah.’​—Psaume 121:2.

[Foto na lembeti 16]

Paul amû merci na Nzapa teti maboko so lo wara na lege ti aita so alondo na Rome