Tongana nyen ti hinga nzoni na sioni?

ZO WA ayeke na ngangu ti zia ndia ti ye ti nzoni na ti sioni? Hundango tënë so alondo biani tâ gi na tongo nda ti mbaï ti azo. Buku ti Genèse atene so Nzapa afa mbeni keke so ayeke maï lani na yâ ti yaka ti Eden tongana “keke ti hinga nzoni na ti hinga sioni.” (Genèse 2:9). Nzapa amû yanga na kozo koli na kozo wali ti te lê ti keke ni pëpe. Ye oko, wato ti Nzapa, Satan Zabolo, atene ti lo so tongana ala te lê ti keke ni, lê ti ala ayeke ‘lungula’, ala yeke ga tongana ‘Nzapa na ala hinga nzoni na sioni.’​—Genèse 2:16, 17; 3:1, 5; Apocalypse 12:9.

A hunda lani na Adam na Eve ti mû mbeni desizion. A lingbi ala yeda na ndia ti Nzapa na ndo tënë ti nzoni na ti sioni wala a lingbi ala sala ye ti bê ti ala mveni? (Genèse 3:6). Adam na Eve asoro ti ke yanga ti Nzapa na ala te lê ti keke ni. Me, gi senge tengo lê ti keke so aye ti tene nyen? Teti so ala ke ti yeda na akatikati so Nzapa azia na ala, ala ye ti tene so ala na amolenge ti ala alingbi ti duti nzoni ahon ti kozo na ziango na sese akpengba-ndia ti ala mveni na ndo ye ti nzoni na ti sioni. Na tarango ti sala ye tongaso, ye ti nzoni ni ayeke so wa?

Abibe so ague nde nde

Na peko ti so mbeni kota bakari (Encyclopædia Britannica) akiri abâ yâ ti afango ye ti akota wasenda-ndara ti angoi nde nde kue, lo tene so ti londo na ngoi ti Socrate, wasenda-ndara ti aGrec, ti si na ngu 2000, “a pika apatara fani mingi ti hinga mbilimbili nda ti tënë nzoye nga na kpengba-ndia na ndo ye ti nzoni na ti sioni.”

Mbeni tapande ayeke ti awandara ti aGrec so a hiri ala aSophiste. Ala yeke lani mbeni kota bungbi ti awafango ye na azo ti londo na ngu 400 ti si na ngu 500 kozoni na ngoi ti e. Ala tene so, zo ayeke hinga akpengba-ndia ti nzoni na sioni na lege ti bango ndo ti azo mingi. Mbeni oko ti awafango ye ti ala atene: “Aye so gbata oko oko abâ ni tongana ye ti mbilimbili na ti nzoni, ayeke ye ti mbilimbili na ti nzoni teti gbata ni so gi tongana azo ti ndo ni ayeda na ni.” Ni la, ti sala ye alingbi na kpengba-ndia so, Jodie, so e sala tënë ti lo awe na yâ ti kozo article so, alingbi fade ti kiri na nginza so pëpe, teti so mingi ti amba ti lo wala azo ti “gbata” ti lo alingbi fade ti sala gi tongaso.

A sala laso ngu ngbangbo ota, Immanuel Kant, mbeni wasenda-ndara so iri ti lo awu mingi, afa ti lo mbeni bango ndo so ayeke nde. Mbeni mbeti-sango atene: “Immanuel Kant nga na ambeni zo so abi bê ti ala tongana ti lo . . . atene so a yeke na zo oko oko ti soro kpengba-ndia ti lo mveni ti nzoni na sioni.” Ni la, ti sala ye alingbi na fango ye ti Pakara Kant, tongana Jodie adoro droit ti ambeni zo pëpe, ye so lo soro ti sala abâ gi lo mveni. Lo lingbi ti zia lege pëpe na bibe ti mingi ti azo ti kodoro ti lo ti fa na lo ye so lo lingbi fade ti sala.

Tongaso, tongana nyen Jodie aleke kpale so lo yeke lani na gbele ni? Lo soro ti lo ota lege ti salango ye ni. Lo sala ye alingbi na afango ye ti Jésus Christ so azia na sese ambeni nzoni ndia ti lege ti tambela na so aChrétien nga na azo so ayeke aChrétien pëpe ayeke mû gonda na ni. Jésus afa: “Tongaso, ye kue so i ye azo asala na i, i sala na ala tongaso nga.” (Matthieu 7:12). Bê ti wali ni adö mingi tongana Jodie amû na lo wungo ti nginza 44 200 000 F CFA. Tongana a hunda lo ngbanga ti nyen lo bata nginza ni pëpe, Jodie atene so lo yeke Témoin ti Jéhovah, na lo kiri lo tene: “Nginza ni ayeke ti mbi pëpe.” Jodie abâ so a yeke kota ye ti sala ye alingbi biani na atënë ti Jésus so ayeke na yâ buku ti Matthieu 19:18 so atene: “A lingbi mo sala nzi pëpe.”

Bango ndo ti azo mingi ayeke fa lakue nzoni lege na zo?

Ngbanga ti so lo sala ye na lege ni, ambeni zo alingbi ti tene so Jodie ayeke buba zo. Me, bango ndo ti azo mingi ayeke ye so ayeke fa lakue nzoni lege na zo pëpe. Na tapande, tongana mo lango lani na yâ mbeni kodoro so mingi ti azo ti ndo ni amä na bê so mungo amolenge na sandaga ayeke mbeni nzoni ye, legeoko tongana ti so ambeni zo ayeke sala ni giriri, fade mo nga kue mo yeke bâ salango ye so tongana mbeni nzoni ye? (2 aGbia 16:3). Mo yeke tene ande nyen tongana a dü mo lani na yâ ti mbeni kodoro so azo ti ndo ni abâ tengo nyama ti zo tongana nzoni ye? Mo yeke tene so tengo zo ayeke biani sioni ye pëpe? A yeke pëpe ndali ti so azo mingi ayeke bâ mbeni salango ye na nzoni lê si a ye ti tënë so ye ni ayeke lakue na lege ni. Bible amû giriri gbotongo mê na ndo gbanda so tongana lo tene: “A lingbi mo tambela pëpe na peko ti azo mingi mingi ti sala sioni.”​—Exode 23:2.

Jésus Christ afa lani mbeni nda ti tënë so apusu e ti sala ye na hange mingi si e mû pëpe peko ti bango ndo ti azo mingi na ndo ye ti nzoni na sioni. Lo fa Satan tongana “mokonzi ti sese so”. (Jean 14:30; Luc 4:6). Satan ayeke sala kusala na kota ndo ti lo so ti handa “azo ti sese so kue”. (Apocalypse 12:9). Nda ni la, tongana mo zia lege gi na bango ndo ti azo mingi ti fa na mo ye ti nzoni na sioni, mo lingbi ti mû peko ti bango ndo ti Satan na ndo lege ti tambela, na ye so ayeke ga na mo biani kota vundu.

Mo lingbi ti zia bê ti mo na bango ndo ti mo mveni?

A lingbi zo oko oko amû desizion ti lo mveni na ndo ye ti nzoni na sioni? Bible atene: “Zia bê ti mo na hingango ye ti mo mveni pëpe.” (aProverbe 3:5). Ngbanga ti nyen ti zia bê na ni pëpe? A yeke ndali ti mbeni wokongo so a dü azo kue na ni, na ye so alingbi ti buba yâ ti bango ndo ti ala. Na ngoi so Adam na Eve ake yanga ti Nzapa, ala mû peko ti akpengba-ndia ti Satan so ayeke wahanda na zo ti kion, na ala soro lo ti ga babâ ti ala na lege ti yingo. Na pekoni, ala mû na amolenge ti ala mbeni salango ye so sewa ni kue awara, mbeni bê so ayeke na handa. Bê ni so ayeke na ngangu ti hinga ye so ayeke nzoni me nga a yeke ndulu ti mû peko ti ye ti sioni.​—Genèse 6:5; aRomain 5:12; 7:21-24.

Na salango tënë na ndo ti salango ye ti azo, mbeni bakari (Encyclopædia Britannica) atene: “A duti ye ti dongo bê pëpe tongana azo ahinga mbilimbili ye so a hunda na ala ti sala me, nde na so, ala londo ti sala gi ye so ayeke mû maboko na ala mveni. Gingo lege ti fa na mara ti azo tongaso anda ti tënë so alingbi ti pusu ala ti sala ye so ayeke nzoni aga mbeni kota kpale na yâ salango ye ti akodoro ti Poto.” Bible atene ti lo na lege ni: “Bê ti zo ayeke na handa ahon mbeni ye kue na ayeke sioni mingi; zo nyen alingbi hinga bê ti zo?” (Jérémie 17:9). Mo yeke zia bê ti mo na mbeni zo so ahinga lo tongana zo ti handa na ti sioni mingi?

Biani, même ala so amä na bê na Nzapa oko pëpe ayeke na ngangu ti duti na nzoni lege ti tambela nga ti maï ambeni ngobo ti salango ye so ayeke nzoni mingi. Ye oko, fani mingi, anzoni salango ye ti ala ni amû tâ gi peko ti akpengba-ndia ti lege ti tambela so ayeke na yâ ti Bible. Atâa so azo tongaso alingbi ti tene so Nzapa ayeke dä pëpe, salango ye ti ala afa na gigi so ala yeke na mbeni ngangu so a dü ala na ni ti fa na gigi asalango ye so akpa ti Nzapa. Ye so ague oko na ye so Bible asala tënë ni tongana lo tënë so Nzapa asala azo “na image ti Lo”. (Genèse 1:27; Kusala 17:26-28). Bazengele Paul atene: “Ala so [azo tongaso] afa na gigi kusala ti ndia so a sala na mbeti na bê ti ala awe.”​—aRomain 2:15.

Biani, ti hinga ye ti nzoni ayeke nde na dutingo na ngangu ti sala ye ti nzoni. Tongana nyen mbeni zo alingbi ti maï mbeni ngangu ti salango ye tongaso? Teti aye so zo ayeke sala alondo na bê ti lo, ti maï mbeni ndoye teti Jéhovah Nzapa, lo so Bible alondo na lo, alingbi ti mû maboko na mbeni zo ti maï mara ti ngangu tongaso.​—Psaume 25:4, 5.

Warango ngangu ti sala ye ti nzoni

Kozo ye ti sala ti manda ti ndoye Nzapa ayeke ti gi ti hinga na lege wa andia ti lo ayeke na lege ni nga ayeke nzoni. Bazengele Jean atene: “Teti so ayeke ndoye ti Nzapa; e bata komandema ti Lo. Na komandema ti Lo ayeke tongana nengo ye pëpe.” (1 Jean 5:3). Na tapande, a yeke wara na yâ ti Bible anzoni wango so alingbi ti mû maboko na amaseka ti zia kangbi na popo ti nzoni na sioni na ngoi so ala ye ti mû ambeni desizion so andu nyongo sämba, nyongo mbangi wala ti bi tele na yâ bungbingo koli na wali kozoni na mariage. Bible alingbi nga ti mû maboko na akoli na awali so asala mariage awe ti bâ tongana nyen ala lingbi ti leke ambeni kpale; nga Bible alingbi ti mû na ababâ na amama awango ti bata na amolenge.a Tongana azo asala ye alingbi na akpengba-ndia ti Bible so andu lege ti tambela, maseka na mbakoro kue ayeke wara ye ti nzoni na pekoni, atâa dutingo ti ala, hingango ye ti ala wala ngobo ti salango ye ti ala ayeke nde nde.

Legeoko tongana ti so tengo anzoni kobe alingbi ti mû ngangu na mo ti sala kua, dikongo Tënë ti Nzapa ayeke mû ngangu na mo ti sala ye alingbi na andia ti lo. Jésus ahaka Tënë so asigigi na yanga ti Nzapa na mapa (Matthieu 4:4). Lo tene nga: “Kobe ti Mbi ayeke ti sala ye so Lo so ato Mbi aye.” (Jean 4:34). Tengo kobe ti yingo so ayeke na yâ Tënë ti Nzapa amû lani maboko na Jésus ti wara ngangu ti luti na gbele atara na ti mû desizion ti ndara.​—Luc 4:1-13.

Kozoni, a lingbi ti duti ngangu na mo ti te kobe ti yingo so alondo na yâ Tënë ti Nzapa na ti sala ye alingbi na andia ti lo. Me, dabe mo na ngoi so mo de kete, ambeni kobe so ayeke nzoni ngbanga ti seni ti mo anzere na mo lani pëpe. Ye oko, ti tene mo kono na mo duti na ngangu, a lingbi mo manda ti te anzoni kobe so. Legeoko nga, a lingbi ti hunda na mo angoi mingi ti tene mo maï mbeni nzara tongaso teti akpengba-ndia ti Nzapa. Tongana mo ngbâ lakue ti tara ni, fade ndoye ti mo ndali ni ayeke kono na mo yeke kpengba na lege ti yingo (Psaume 34:9; 2 Timothée 3:15-17). Mo yeke manda ande ti zia bê ti mo na ndo Jéhovah, na ye so ayeke pusu mo ti sala ye so ayeke “nzoni”.​—Psaume 37:3.

Peut-être mo lingbi ti wara mara ti ye so asi na Jodie lâ oko pëpe. Ye oko, lâ na lâ, e yeke mû akete nga na akota desizion so andu lege ti salango ye. Ni la Bible awa mo: “Zia bê ti mo kue na L’Eternel, na zia bê ti mo na hingango ye ti mo mveni pëpe. Mo bi bê ti mo na Lo na lege ti mo kue, na fade Lo sala si lege ti mo aga mbilimbili.” (aProverbe 3:5, 6). Ti manda ti zia bê na ndo Jéhovah ayeke ga na nzoni na mo gi teti laso pëpe, me nga a yeke zi lege na mo ti wara fini ti lakue lakue, teti so lege so zo ayeke mû ti mä yanga ti Jéhovah Nzapa ayeke gue na lo na fini ti lakue lakue.​—Matthieu 7:13, 14.

[Kete tënë na gbe ni]

[Kete tënë na lembeti 6]

Ayingo sioni ayeke na peko ti bango ndo so azo mingi ayeke na ni

[Afoto na lembeti 5]

Na yâ ti angoi nde nde, awasenda-ndara apika patara na ndo tënë ti nzoni na sioni

SOCRATE

KANT

CONFUCIUS

[Lingu ti afoto ni]

Kant: Ti buku The Historian’s History of the World; Socrate: Ti buku A General History for Colleges and High Schools; Confucius: Sung Kyun Kwan University, Seoul, Korea

[Afoto na lembeti 7]

Bible amû maboko na e gi pëpe ti zia kangbi na popo ti nzoni na sioni, me lo pusu e nga ti sala ye ti nzoni