Mbaï ti Fini

E fa na amolenge ti e ti ndoye Jéhovah

TËNË TI WERNER MATZEN

A sala fadeso angu mingi awe, Hans Werner, kozo molenge ti mbi ti koli, amû na mbi mbeni Bible. Lo sû na yâ ni: “Papa, Zia si Tënë ti Jéhovah angbâ lakue ti fa lege na sewa ti e. Singila mingi. Kozo molenge ti mo ti koli.” Ababâ na mama ayeke hinga ande tongana nyen atënë so asala si bê ti mbi asi na merci nga na tâ ngia. Me na ngoi ni so, mbi hinga pëpe amara ti atara wa e yeke tingbi ande na ni.

A DÜ mbi na ngu 1924, na Halstenbek, mbeni gbata so ayo kilomètre 20 na ndo ti lutingo ti amangboko na Hamburg, Zamani; na a yeke mama ti mbi, nga na âta ti mbi ti koli si abata mbi. Teti so mbi manda ti leke agbakuru ti kua, a yôro mbi na popo ti aturugu ti Zamani (Wehrmacht) na ngu 1942. A yeke tâ ngangu mingi na mbi ti sû na mbeti aye ti sioni kue so mbi bâ na lê ti mbi na ngoi ti Use Bira so Amû Sese Kue, tongana mbi yeke tiri na aRusse. Mbi wara kobela ti typhoïde, na tongaso a kiri na mbi na camp; me tongana mbi sava awe, a kiri a tokua mbi na bira. Na nze ti janvier, ngu 1945, tongana mbi yeke na Lodz, na Pologne, mbi wara kota kä, na a zia mbi na da-nganga ti aturugu. Mbi ngbâ gi na ndo so tongana bira ni ahunzi. Na da-nganga ni, nga na pekoni, na yâ kando ti kanga so a zia mbi dä na Neuengamme, mbi wara ngoi ti gbu li kete. Ahundango tënë so aga na li ti mbi kirikiri: Mbeni Nzapa ayeke dä biani? Tongana mbeni Nzapa ayeke, ngbanga ti nyen lo zia lege na gbâ ti aye ti sana tongaso ti si?

Ngoi kete na pekoni so a zi mbi na kando ti kanga ni, mbi sala mariage na Karla na nze ti septembre, ngu 1947. E kono lani na yâ gbata oko; Karla ayeke Catholique, me ti mbi, lege ti vorongo asala kusala oko pëpe na yâ fango lege so mbi wara. Prêtre so asala mariage ti e awa e ti tene kamême na alakui oko oko, mbi na Karla e tene peko ti sambela so Jésus amû na adisciple ti lo. E sala tongana ti so lo tene, me e hinga biani pëpe ye so e yeke sambela ndali ni.

Ngu oko na pekoni, e dü Hans Werner. Gi na oko ngoi ni so, Wilhelm Ahrens, mbeni zo ti place ti kua ti mbi, amû lege na mbi ti hinga aTémoin ti Jéhovah. Lo fa na mbi na lege ti Bible so fade abira ayeke hunzi mbeni lâ (Psaume 46:10). Na ngu 1950, mbi mû fini ti mbi na Jéhovah na mbi wara batême. So tâ ngia si mbi wara lani tongana wali ti mbi so mbi ye lo mingi awara nga batême na pekoni!

Batango amolenge na yâ alege ti Jéhovah

Mbi diko na yâ ti Bible so mariage ayeke mbeni ye so alondo na Jéhovah (Genèse 1:26-28; 2:22-24). Mbi yeke lani dä na ngoi so a dü amolenge ti e so: Hans Werner, Karl-Heinz, Michael, Gabriele, na Thomas; na bango dungo ti ala akpengba nzala ti bê ti mbi ti duti mbeni nzoni koli ti wali, nga nzoni babâ. Bê ti mbi na Karla adö mingi na ngoi so a yeke dü amolenge so oko oko kue.

Kota bungbi so aTémoin ti Jéhovah asala na ngu 1953 na Nuremberg ayeke lani mbeni kpengba ngoi teti sewa ti e. Na vendredi na lakui, na ngoi so a yeke mû diskur “Batango amolenge na popo ti bungbi ti azo ti fini sese”, wamungo diskur ni atene mbeni ye so e glisa ni lâ oko pëpe: “Ye ti héritier ti kota ahon so e lingbi ti mû na amolenge ti e, ayeke ti yôro na yâ bê ti ala nzala ti ga awakua ti Nzapa.” Mbi na Karla, e ye si Jéhovah amû maboko na e ti sala tongaso. Me tongana nyen?

Ti to nda ni, e zia na yâ programme ti e ti sambela na sewa lâ na lâ. Ye so amû lege na amolenge ti e ti bâ nene ti sambela. Na ngoi so ala de kete, amolenge ti e amanda ti sambela lakue kozoni ti te kobe. Même na ngoi so ala ngbâ bébé, tongana ala bâ biberon ti ala, hio ala ba li ti ala, na ala kanga yâ ti kete maboko ti ala. Mbeni lâ, a tisa e ti gue na mariage ti mbeni fami ti wali ti mbi; ala yeke aTémoin ti Jéhovah pëpe. Na peko ti matanga ni, ababâ na mama ti fini-wali ni atisa azo so aga ti gue na da ti ala ti te ye. Azo ni kue aye ti komanse fade fade ti te ye. Me Karl-Heinz, molenge ti e so ayeke gi na ngu oku, abâ so a yeke na lege ni pëpe. Lo tene: “Pardon, e sambela kozo si.” Agene ni abâ lo, ala kiri abâ lê ti e, na pekoni ala bâ lê ti wa ti da ni. Ti tene kamela agbu azo ni pëpe, mbi hunda ti tene mbeni sambela ti kiri singila teti kobe ni, na wa ti da ni ayeda.

Ye so asi adabe mbi na atënë ti Jésus: “Na lege ti tënë so asigigi na yanga ti amolenge na ti ala so ade ti nyon me, Mo sala si tënë ti merci aga ye so alingbi kue.” (Matthieu 21:16). Mbi hinga na bê ti mbi so asambela so e yeke tene ka lakue na bê ti e kue amû maboko na amolenge ti e ti bâ Jéhovah tongana Babâ ti ala ti ndoye so ayeke na yayu.

Kungba ti e na gbele Jéhovah

Ti fa na amolenge ti ndoye Nzapa, a hunda nga ti diko na ti manda Bible na ala lakue. A yeke ye so e zia na li ti e; ni la, e yeke manda Bible na sewa ti e yenga na yenga, na mingi ni, e yeke sala tongaso na lundi na lakui. Teti so popo ti kozo molenge ti e na tanga ni ayo angu gumbaya, aye so agbu bê ti ala ayeke nde nde; tongaso, e lingbi lakue pëpe ti manda gi mbeni mbeti oko teti ala kue legeoko.

Na tapande, ti amolenge so ade ague na da-mbeti pëpe, e yeke sala kue si fango ye so e mû na ala akpengba mingi pëpe. Karla ayeke bâ gi mbeni versê oko na ala, wala lo yeke sala kusala na afoto ti ambeti so ayeke fa ye na ndo Bible. Mbi ngbâ lakue ti dabe mbi na angoi so, na ayanga ti ndapelele, amolenge ti e so angbâ kete ayeke hulu na ndo ti gbogbo ti e ti fa na e a-image ti bê ti ala na yâ buku The New World.a

Karla alë kode ti fa na be-nze-pepe na amolenge ni anda ti tënë mingi so apusu e kue ti ndoye Jéhovah. Peut-être a lingbi ti bâ so salango ye so akpengba pëpe, me ti bâ ni nzoni, a yeke lani mbeni kusala ti ngoi kue so ahunda na mbage ti mbi nga na ti Karla aye mingi na lege ti mitele nga na ti bibe. Ye oko, e kiri na peko lâ oko pëpe. E ye lani ti leke bê ti ala kozoni si ambeni zo nde so ahinga Jéhovah pëpe ato nda ti sala ngangu na ndo bê ti ala. Teti tënë so, fade fade na ngoi so amolenge ti e ahinga ti duti e tene na ala so a lingbi ala duti lakue dä na mandango ye ti e na sewa.

Mbi na Karla, e yeke ababâ na mama, na tongaso e hinga nene ti zia nzoni tapande na amolenge na ndo tënë ti vorongo. Nga, na ngoi so e yeke te ye, e yeke sala jardin, wala e yeke tambela na ala, e tara ti kpengba songo so amolenge oko oko ayeke na ni na Jéhovah (Deutéronome 6:6, 7). E sala lani kue ti tene molenge oko oko aduti na Bible ti lo mveni na ngoi so lo de kete. Nga, tongana mbi wara apériodique, mbi sû iri ti zo oko oko kue ti sewa na ndo ti périodique ti lo. Na lege so, molenge oko oko amanda ti hinga périodique so ayeke ti lo. E wara nga bibe ti mû ambeni article na yâ ti Réveillez-vous! na amolenge ni ti tene ala diko. Na dimanche, na peko ti kobe ti midi, ala yeke tene na e tongana nyen ala gbu nda ti atënë ni.

E fa lege na amolenge ni alingbi na abezoin ti ala

Biani, aye atambela lakue nzoni pëpe. Tongana amolenge ni ayeke kono, e bâ so ti yôro ndoye na yâ bê ti ala ahunda e ti hinga kozoni kue ye so ayeke na yâ ti bê ti ala awe. So ti tene, ti mä ala nzoni. Ngoi na ngoi, amolenge ti e abâ so mbeni ye ayeke dä so anzere na ala pëpe. Tongaso, mbi na Karla e yeke duti ti sala lisoro na ala na ndo ni. E leke ti mû mbeni ndambo ti ngbonga na nda ti mandango ye ti e na sewa. Azo kue alingbi ti sala tënë polele ti fa ye so ayeke na bê ti ala.

Na tapande, Thomas na Gabriele, atanga ti amolenge ti e, abâ so e yeke voro yaya ti ala ti koli ahon ndo ni. Na mbeni ngoi so e tingbi ti sala lisoro na sewa, ala fa tënë ti bê ti ala polele, na ala tene: “Papa, e bâ ti e so mo na Mama, ala yeke zia Hans Werner asala ye kue so bê ti lo aye.” Kozoni kue, mbi gi li ti mbi gbâ na tënë ni so. Ye oko, tongana e bâ yâ ti tënë ni nzoni, mbi na Karla e yeda so amolenge ti e atene tâ tënë. Tongaso, e sala ngangu ti e kue ti voro ambeni molenge ni ahon ambeni pëpe.

Ngoi na ngoi, mbi yeke ndulu ti se hio mingi amolenge ti e, wala mbi yeke se ala na lege ni pëpe. Na angoi tongaso, a hunda e, ababâ na mama, ti manda ti hunda pardon. Na peko ti ye so, e ga ndulu na Jéhovah na yâ sambela. A yeke lani kota ye mingi ti tene amolenge ayeda so babâ ti ala ayeke ndulu ti hunda pardon na Jéhovah nga na ala, amolenge ti e. Ye ti pekoni ayeke so e lë kpengba songo ti ndoye na ala. Fani mingi, ala yeke tene na e: “I yeke atâ kamarade ti e.” Ye so azia ngia na bê ti e mingi.

Ti sala kusala legeoko na sewa akpengba dutingo beoko ti e. Tongaso, a mû na zo oko oko akusala ti dä ti sala. Ti Hans Werner, kungba ti lo ayeke lani ti gue na magazin ti vo ye fani oko na yâ yenga oko. Mingi ni a ye ti tene so a yeke mû na lo mbeti so afa na lo aye ti vo nga na mbeni nginza. A si na mbeni yenga, e fa na lo pëpe aye ti vongo ni nga e mû na lo nginza pëpe. Lo hunda mama ti lo na ndo ni, na mama ti lo atene na lo so e de ti wara nginza pëpe. Biani, amolenge ni ato nda ti sala tënë na popo ti ala; na nda ni, zo oko oko asigigi na kete bozo ti nginza ti lo, na ala tuku nginza so ayeke dä na ndo ti table. Ala kue adekongo: “Mama, e lingbi fadeso ti gue ti vo ye!” Biani, amolenge ti e amanda ti mû maboko na ngoi ti ye ti ngangu, na ye so akpengba songo ti azo ti sewa ni mingi ahon.

Tongana ala yeke kono, amolenge ti e ti koli ato nda ti sala nzala ti amolenge-wali. Na tapande, Thomas ato nda ti sala nzala ti mbeni molenge ti wali Témoin so ayeke na ngu 16. Mbi fa na lo so tongana lo ye biani ti mû molenge-wali ni, a lingbi lo leke tele ti lo ti sala mariage na lo, na ti yô kungba ti batango mbeni wali na amolenge. Thomas abâ so lo yeke ndulu ti sala mariage pëpe, teti so lo yeke gi na ngu 18.

Sewa ni ague na li ni

Na ngoi so ala de kete, amolenge ni oko na oko ato nda ti sala adevoir na Ekole ti Kusala ti aChrétien. E mä ala nzoni na salango devoir, na ye so amû wâ na e ngbanga ti so e bâ tâ ndoye so amolenge ti e ayeke na ni na yâ bê ti ala teti Nzapa. Asurveillant ti circonscription na ti district so ayeke ga na ndo ti e ngoi na ngoi afa peko ti aye so asi na ala, wala ala diko Bible na e. Akoli so nga na awali ti ala amû maboko ti zia nzala ti kusala ti pionnier na yâ bê ti sewa ti e.

E yeke ku lani na wâ a-assemblée. Ala sala kpengba kusala na yâ angangu ti e ti yôro na yâ bê ti amolenge ti e nzala ti ga awakua ti Nzapa. Ti amolenge, a yeke mbeni ngoi ti dongo tele mingi teti ala ti yu abadge ti ala kozoni ti gue na ndo so ayeke sala assemblée dä. E wara ngia mingi tongana Hans Werner awara batême na ngu 10. Azo mingi apensé so lo yeke lani kete mingi ti mû tele ti lo na Jéhovah, me na ngoi so lo wara ngu 50, lo fa na mbi ngia ti bê ti lo ti sala na Jéhovah teti angu 40.

E fa na amolenge ti e so a yeke kota ye mingi teti zo ti lë mbeni kpengba songo na Jéhovah, me e gbu ala na ngangu pëpe ti mû tele ti ala na Lo. Ye oko, e yeke lani na ngia tongana tanga ti amolenge ni ague na li ni na bê ti ala mveni juska ti wara batême.

E manda ti zia akungba ti e na ndo Jéhovah

E wara kota ngia tongana Hans Werner awara kota mbeti ti lo na klase 51 ti Guiléad, Ekole ti Société Watchtower, na ngu 1971, na a tokua lo tongana missionnaire na Espagne. Oko na oko, ambeni molenge ni aga nga apionnier na ambeni ngoi, na ye so azia ngia na bê ti e, ababâ na mama ti ala. Tongana mbi glisa pëpe, a yeke lani na ngoi ni so si Hans Werner amû na mbi Bible so mbi sala tënë ni na tongo nda ti article so. E pensé ti e lani so ngia ti sewa ti e alingbi kue awe.

Me na pekoni, e bâ so e yeke lakue na bezoin ti ga ndulu mingi ahon na Jéhovah. Ngbanga ti nyen? Ngbanga ti so e bâ so ambeni molenge ti e so akono awe ayeke wara akpale so atara mabe ti ala ngangu. Na tapande, Gabriele, molenge ti e ti wali, awara angangu tara mingi. Na ngu 1976, lo sala mariage na Lothar. Ye oko, koli ti lo atï kobela ngoi kete na peko ti mariage ni. Tongana kobela ni ayeke woko lo gi wokongo, Gabriele abata lo juska na kuâ ti lo. Na bango mbeni zo ti sewa ni oko so ayeke na seni kozo, me na pekoni lo tï kobela juska lo kui, a mû lege na e ti bâ so e yeke tâ na bezoin ti maboko so Jéhovah ayeke mû na ndoye.​—Esaïe 33:2.

Amatabisi na yâ bungbi ti Jéhovah

Tongana a soro mbi ti ga serviteur ti kongregation (laso, a changé iri ni na surveillant-président) na ngu 1955, mbi bâ tele ti mbi so mbi lingbi pëpe na kusala ni. Aye mingi ayeke lani dä ti sala, na ti sala ni kue, a yeke ti mbi ti zingo hio na ngbonga osio na ambeni ndapelele. Wali ti mbi nga na amolenge ti mbi amû maboko na mbi ngangu, na salango kue ti tene na lakui, a zia mbi kpô tongana kusala ti salango ni ayeke dä.

Ye oko, mbi na sewa ti mbi e sala kue ti mû angoi mingi so aduti senge ti sala ngia legeoko. Ngoi na ngoi, patron ti mbi ayeke zia na mbi kutukutu ti lo, si mbi lingbi mû azo ti sewa ti mbi ti gue na ala na fono. Angoi so e yeke mû ti manda na Tour ti Ba Ndo na yâ ti gbako anzere na amolenge ni. E yeke gue nga na ayongoro fono legeoko, na ngoi na ngoi, e yeke he abia tongana e yeke tambela na yâ ti gbako ni.

Na ngu 1978, a soro mbi ti ga use surveillant ti circonscription (wakua so ayeke tambela na ndo nde nde). Mbi bâ so kungba ni ahon ngangu ti mbi, na tongaso mbi sambela: “Jéhovah, mbi bâ ti mbi so mbi lingbi sala ni pëpe. Me tongana mo ye ti tene mbi tara, fade mbi yeke sala ye so a lingbi na ngangu ti mbi.” Angu use na pekoni, tongana mbi wara ngu 54, mbi hunda na tanga ti molenge ti e, Thomas, ti mû li ni na yâ kete kusala ti dengo buze so mbi yeke sala.

Amolenge ti e kue akono awe, na ye so amû lege na mbi na Karla ti sala mingi ahon teti Jéhovah. Na oko ngu ni so, a soro mbi ti ga surveillant ti circonscription, na territoire ti mbi abungbi mbeni mbage ti Hamburg, nga na Schleswig-Holstein kue. Kode so e wara kozoni awe na yâ batango amolenge amû lege na e biani ti gbu nda ti akpale ti ababâ na mama nga na ti amolenge. Aita mingi ahiri e ababâ na mama ti ala ti circonscription.

Na peko ti angu bale-oko so Karla amû ti tambela na tele ti mbi na yâ kusala ti circonscription, a sala na lo mbeni opération. Nga, gi na oko ngu ni so, awanganga abâ so mbi yeke na cancer ti mongoli. Tongaso, mbi zia kusala ti mbi ti surveillant ti circonscription, na a sala na mbi mbeni opération. A yeke lani ngu ota kozoni ti tene mbi wara lege ti kiri ti sala kusala tongana use surveillant ti cirsconscription. Fadeso, mbi na Karla e hon ngu 70 awe, na e lingbi mbeni pëpe ti sala kusala ti circonscription. Jéhovah amû lege na mbi ti bâ so mbi lingbi pëpe ti bata mbeni kungba so mbi yeke na ngangu mbeni pëpe ti sala ni nzoni.

Tongana mbi bâ ndo na peko, mbi bâ so mbi na Karla e yeke na anda ti tënë ti kiri singila na Jéhovah teti so lo mû maboko na e ti fa na amolenge ti e ti duti na ndoye ti tâ tënë na yâ bê ti ala (aProverbe 22:6). Tongana angu ayeke hon, Jéhovah afa lege na e, lo leke e, na lo mû maboko na e ti yô akungba ti e nzoni. Atâa so e ga mbakoro awe, na ambeni mbage ti tele ti e azin, ndoye ti e teti Jéhovah angbâ lakue pendere nga na ngangu tongana ti kozoni.​—aRomain 12:10, 11.

[Kete Tene na Gbe Ni]

[Foto na lembeti 26]

Sewa ti e ayeke tambela na tele ti Ngu ti Elbe ti Hamburg, na ngu 1965

[Foto na lembeti 28]

Mbeni mbage ti sewa ti e na ngoi ti assemblée internationale so a sala na Berlin na ngu 1998

[Foto na lembeti 29]

Mbi na Karla, wali ti mbi