BIBLIOTEKA ONLINE Watchtower
Watchtower
BIBLIOTEKA ONLINE
Papiamentu (Kòrsou)
  • BEIBEL
  • PUBLIKASHON
  • REUNION
  • g96 8/6 pág. 17-21
  • Lahar—E Consecuencia Desastroso di Ceru Pinatubo

No tin vidio disponibel pa esaki.

Despensa, tin un problema pa habri e vidio.

  • Lahar—E Consecuencia Desastroso di Ceru Pinatubo
  • Spièrta!—1996
  • Suptema
  • Informashon Similar
  • E Consecuencia di Duracion Largu
  • Mas Desaster
  • Amor Ta Move Otro Hende pa Yuda
  • Nos A Ser Rescatá for di un Lahar!
    Spièrta!—1996
  • Bo Ta Conciente di Nos Tempu?
    E Toren di Vigilansia Anunsiando e Reino di Yehova Dios—1998
  • Dor di Presta Atenshon Nan A Skapa Nan Bida
    Keda Vigilá!
  • Ta Ora Caba pa Bo Lanta!
    E Toren di Vigilansia Anunsiando e Reino di Yehova Dios—1998
Mas Artíkulo
Spièrta!—1996
g96 8/6 pág. 17-21

Lahar—E Consecuencia Desastroso di Ceru Pinatubo

DJE CORESPONSAL DI SPIERTA! NA FILIPINAS

CASNAN ta inundá. Negoshinan ta ruiná. Autonan ta hibá. Edificionan ta tapá. Miles di hende ta keda obligá di hui. Otronan a keda atrapá i no por a hui. Kico a causa tur esei? Un temblor? Un avalancha? No. Esaki ta e consecuencia continuo cu lahar ta causa. Kico ta lahar? Lahar ta stroom di awa i material di volcan, incluyendo shinishi secu, stof di piedra, i monton di piedra causá dor di erupcionnan actual i di ántes.

Probablemente ni dies aña pasá bo nunca a tende di Ceru Pinatubo di Filipínas. Pero, despues di un erupcion grandi dia 15 di juni di 1991, “Pinatubo” a bira un nomber conocí den hopi parti di mundu. Despues di a keda inactivo pa casi 500 aña, Ceru Pinatubo a saca su contenido volcánico den un nubia den forma di paddestoel di mas gigantesco dje siglo aki. Shinishi, santu, i baranca a sali for dje volcan i a basha riba tera na cantidad cu hende casi nunca a mira.a

E volcan a saca un gran cantidad di material mas haltu cu 20 kilometer den atmósfera dje tera. Aunke un parti di esei a basha bek riba tera, gran cantidad di stof a permanecé na laira—i no stof so sino un gran cantidad di zwafel dioxide, rond di 20 miyon ton di dje!

Probablemente bo ta corda algun efecto mundial: pa un periodo di tempu tabatin color mashá bunita ora solo a baha; un eclipse total extraordinario di solo extra briyante na México i área cerca dje na 1991; cambio di clima, incluyendo friamentu den parti di nort di mundu; i aumento di destruccion di capa di ozon dje tera. Of kisas bo a tende di aumento di hamber i malesa cu a afectá hende cu tabatin cu hui dje erupcion.

E Consecuencia di Duracion Largu

Un dje consecuencianan di mas serio dje erupcion di Pinatubo, i kisas unu cu hopi hende di mundu no a ripará, tabata e fenómeno yamá lahar. Manera e promé paragraf dje artículo aki a bisa, lahar a resultá den sufrimentu incalculabel pa dies di miles di hende. Pa motibu di lahar, tur consecuencia di erupcion di Ceru Pinatubo no a pasa. E resultado ta sigui te n’e tempu actual. Tal bes nan no a afectá bo personalmente, pero den becindario di Ceru Pinatubo, negoshinan, empleonan, casnan, bidanan, i asta pueblonan henter ta sigui ser destruí. E destructor ta lahar di Pinatubo.

Aunke hopi lahar ta core manera riu di lodo cu un cantidad grandi di material di volcan, ora un lahar ta contené mas cu 60 porciento di material di volcan, e ta cuminsá parce bashamentu di beton. Esei por ta mashá destructivo. A Technical Primer on Pinatubo Lahars ta bisa: “E riunan aki ta asina diki (mas cu dos bes mas diki cu awa) cu baranca grandi, gabion yen di piedra, vehículonan, edificionan di beton, i asta brugnan ta ser hisá i hibá flotando riba dje.”

Con lahar ta cuminsá? Bo ta corda cu Ceru Pinatubo a saca un gran cantidad di material ora el a drenta den accion. Algun di dje a subi den atmósfera, pero hopi a keda riba e montaña i den becindario cerca como tanki di lava (cu accion volcánico a forma). Cuanto? Segun un informe dje Instituto Filipino di Volcanologia i Sismologia, 6.65 mil miyon meter cúbico. Volcanólogo mericano C. G. Newhall a bisa cu suficiente piedra a sali for di Ceru Pinatubo pa “traha un caretera di cuater caminda di costa pa costa di Merca por lo ménos 10 bes.” Di esaki, 3,45 mil miyon meter cúbico tabata den forma cu awa di yobida por a hiba—solamente sperando pa yobida bini i hib’é mas abou, i asina crea lahar. Na Filipínas, tormenta tropical i tifon por nificá mas dificultad. Un gran cantidad di yobida por cai den un tempu breve, resultando den lahar enorme.

Esaki ta exactamente loke a sosodé caba pa vários aña. Bes tras bes, tormentanan a saturá restonan di volcan cu awa, p’e bira riu di lodo. Lahar a combertí cunucunan fértil na desierto i pueblonan a bira puntanan di dak subiendo for di lodo. Den algun caso, esei a sosodé di un dia pa otro. Miles di cas a ser destruí, i hende sacá for di nan tera natal, obligá di cuminsá un bida nobo den un otro área. Te cu principio di 1995, lahar a hiba 63 porciento di lava te na tera abou, pero esei ainda a laga 37 porciento riba montaña, sperando numa pa crea un desaster den futuro. I hopi dje 63 porciento cu a basha caba ta un peliger ainda. Awa di yobida pisá ta coba canal den lava lagá riba tereno mas haltu na ántes. Anto esei ta pone e lahar move atrobe, poniendo bida i propiedad di hende na peliger, kendenan ta biba riba tereno mas abou. E Manila Bulletin di juli di 1995 a informá: “Nobentiun pueblo . . . a ser destruí na Luzón Central, derá bou di tonelada di piedra di volcan.”

Mas Desaster

Riba un diasabra atardi, dia 30 di september di 1995, e tormenta tropical severo yamá Mameng (conocí internacionalmente como Sybil) a afectá Luzón. Un gran cantidad di yobida a cai den e área di Ceru Pinatubo. Esaki a nificá desaster. Lahar a cuminsá basha atrobe. Tur loke tabatin den nan caminda a ser derá. Den un sector un dam pa controlá awa a kibra, lagando sin proteccion sectornan cu lahar no a daña, bou di lodo tantu hundu como 6 meter. Cas di ménos cu dos piso a ser completamente inundá. Hende a subi riba dak pa scapa nan bida. Unda cu lahar tabata specialmente diki, el a hiba baranca, vehículo, i asta cas cuné.

Inundacion ta un otro efecto di lahar, siendo cu nan ta cambia canal di riu i rooi cu ta hiba awa. Miles di cas a ser tapá literalmente bou di awa, incluyendo hopi cas di famia di Testigonan di Jehova, i tambe vários Salon di Reino.

Otronan tabatin experencianan asta mas desafortuná. Un hende por sink den lahar cu ta moviendo of den lodo cu un lahar a laga atras recientemente, haciendo scapamentu mashá difícil. Solamente despues di hopi ora of dianan e lodo ta bira suficientemente duru pa hende cana riba dje. Con hende a scapa? Algun a keda riba dak of den palu mas haltu cu e lahar te cu tabata posibel pa nan baha. Otronan a keda cologá na kabel di telefon of a cana riba nan, siendo cu e lahar a subi asina haltu. Algun a gatia riba lodo medio duru cu e lahar a laga. Algun hende no a logra scapa. E gobiernu a manda helicopter na sector cu a sufri mas, scapando hende for dje daknan.—Mira e artículo compañero titulá “Nos A Ser Rescatá for di un Lahar!” pa mas detaye.

Amor Ta Move Otro Hende pa Yuda

Testigonan di Jehova a keda contentu pa tende cu aunke hopi cas i algun Salon di Reino a bai perdí of a ser dañá severamente, ningun ruman cristian a perde nan bida. Sin embargo, a keda bisto cu esnan cu a sufri di lahar of inundacion, tabatin hopi necesidad. Algun Testigo di Jehova a scapa cu solamente e paña cu nan tabatin bistí, locual tabata saturá cu lodo di lahar. Con nan rumannan cristian a reaccioná na tal necesidad?

Ancianonan di congregacion di sector cerca e desaster a haci esfuerso pa determiná si nan rumannan cristian tabata sano i salbo of tabatin mester di yudansa pa scapa. Nan tabatin mashá dificultad pa haci esei, siendo cu lodo di lahar tabata moli ainda den hopi sector. Guillermo Tungol, un anciano dje congregacion di Bacolor, a bisa: “Nos a bai pa yuda. Nos a cana riba kabel di telefon pa yega cerca e rumannan.” Wilson Uy, un evangelisador di tempu completo den e mésun congregacion, a agregá: “Nos casi no por a yega pasobra nos tabatin cu pasa dor di awa te na nos pechu cu tabata stroom basta duru.” Pero, cu cuidou, nan a yega i por a determiná estado di miembronan dje congregacion i yuda unda tabata posibel.

Pa dialuna mainta, dia 2 di october, e oficina di sucursal dje Sociedad Watch Tower tabata bon na haltura dje necesidad. E 345 trahadornan boluntario n’e sucursal lo por a yuda? Sí! Nan a reaccioná unbes. Pa dies or’ di mainta, e 345 trahadornan so a contribuí cu casi un ton di paña pa nan rumannan cristian sufriendo. Esaki tabata mandá huntu cu algun cuminda i fondo den un truck cu a entrega e artículonan e mésun dia.

Dentro di dianan, congregacionnan den e sector di Metro-Manila a ser informá dje necesidad. Nan a manda mas cu cincu ton di paña adicional, huntu cu otro provision necesario. Un Testigo di Jehova di Hapon tabata di bishita na Filipínas n’e tempu dje desaster. El a caba di yega for di Hong Kong, unda el a cumpra vários artículo di paña pa su mes. Ora el a tende dje estado dje rumannan cristian cerca Ceru Pinatubo, el a duna nan tur e pañanan cu el a cumpra i a bai bek Hapon sin nan. Ta ki refrescante pa mira cristiannan berdadero mustra amor pa esnan den necesidad—no solamente deseando nan ‘tur cos bon,’ sino ‘satisfaciendo e necesidadnan di nan curpa.’—Santiago 2:16.

Encomendabel, tambe, ta e echo cu Testigonan di Jehova no a laga desasternan asina fria nan celo pa cosnan spiritual. Reunionnan cristian a sigui—den un caso asta unda awa tabata yega te na enkel den Salon di Reino mes. Sabiendo dje importancia di hiba e mensahe di Bijbel na otro hende, e cristiannan aki a sigui predicá di cas pa cas. Algun tabatin cu cana cu dificultad den awa pa yega n’e teritorio unda nan tabatin cu duna testimonio—unda cu no tabata tantu inundá. Nan a hiba paña cu nan i a cambia na un sitio mas secu. P’esei, aunke e cristiannan aki tambe tabata sufriendo, nan no a laga esaki stroba nan di mustra interes den otronan.

Sí, consecuencia di Pinatubo ta pió cu loke hopi hende a spera. E ta un historia cu lo sigui pa un par di aña mas. Esfuerso a ser hací pa dominá lahar, pero tin bes cu hende no por haci esei. Ta ki agradabel pa mira cu ora situacionnan asina ta presentá, cristiannan berdadero ta probechá di tal oportunidad pa demostrá nan amor pa Dios i pa próhimo!

[Nota]

a Pa mas informacion, mira e informe original di ¡Despertad! tocante e erupcion, “E Dia cu A Yobe Tera” den e edicion di 8 di februari di 1992, blachi 15-17.

[Kuadro/Plachi na página 21]

CON CERU PINATUBO A AFECTÁ E MUNDU

DESPUES cu erupcion di un volcan n’e escala di Ceru Pinatubo ta calma of ta para, esei ta e fin di dje. Esei ta corecto? Di ningun manera! Tuma nota di algun efecto mundial cu ta persistí.

◼ Podisé bo a mira colornan specialmente bunita na bahamentu di solo pa un periodo di tempu despues dje erupcion.

◼ Eclipse total di solo specialmente briyante a sorprendé científiconan na México dia 11 di juli di 1991. Pa ki motibu? E erupcion di Ceru Pinatubo. Stof fini di dje a reflehá claridad dje corona mas cu normal.

◼ Clima tambe a ser afectá. Rond di tres luna despues dje erupcion, tabatin informe di cu Tokio, Hapon, tabata ricibí rond di 10 porciento ménos claridad directo di solo cu custumber. Shinishi di volcan a stroba un parti di rayo di solo. Science News a indicá cu promedio di temperatura a baha rond di un grado den parti nort di mundu.

◼ Un otro efecto tabata e aumento di destruccion di capa di ozon dje tera. Acido sulfúrico cu tabata den e atmósfera como resultado dje erupcion a combiná cu cloro cu hende ta producí, resultando den destruccion di ozon. Normalmente, e capa di ozon ta sirbi como protector den e atmósfera cu ta yuda protehá hende di haña cancer. Pronto despues dje erupcion, e cantidad di ozon den Antártica casi a desparcé; na e evenar, e cantidad a baha cu 20 porciento.

◼ Hamber i malesa tabata otro efectonan negativo. Hende cu tabatin cu hui dje volcan a keda obligá di biba temporalmente den centro di refugio, unda malesa a plama lihé. Efecto specialmente severo a dal un tribu di hende yamá Aeta, pasobra e erupcion a obligá nan di hui for di nan tera i biba den un ambiente straño.

[Plachi]

Personanan evacuá for di sectornan cu lahar a inundá of a destruí

[Plachi na página 18]

Lahar ta hiba un cas

[Plachi na página 18]

Edificionan di dos piso tapá te na dak

[Plachi na página 18]

Lahar ta haci hopi cunucu bunita bira desierto

[Plachinan na página 19]

Ariba: Edificio di banco na Bacolor, Pampanga, mitar tapá dor di un lahar, mart 1995

Abou: E mésun banco completamente tapá dor di un lahar mas despues den aña, september 1995

    Publikashonnan na Papiamentu (Curaçao) (1986-2026)
    Log Out
    Log In
    • Papiamentu (Kòrsou)
    • Kompartí
    • Preferensia
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Kondishonnan di Uso
    • Maneho di Privasidat
    • Konfigurashon di Privasidat
    • JW.ORG
    • Log In
    Kompartí