E Banian Un Solo Palu Ta Bira un Selva
DJE CORESPONSAL DI SPIERTA! NA INDIA
GENERALMENTE un selva ta consistí di hopi palu. Pero tin selva cu ta consistí di un solo palu. E banian [Ficus bengalensis] ta un palu sumamente raro, locual por plama te cu e ta yena mas cu 2 bunder di tera! Con e ta cuminsá crece? Con e ta sigui extendé su mes te cu e berdaderamente por ta yamá un selva?
E banian ta pertenecé n’e famia di mata cu ta florea yamá Urticales i e famia Moraceae, of e famia di moerbei, locual ta incluí rond di 800 sorto di mata di figu. E banian, of figu bengales, ta cuminsá su bida largu for di un simia den sushi di macacu, para, of raton di anochi cu a come fruta di banian.
Simia ta nace den rama di un banian grandi, i e raisnan ta florecé den foyo putrí cu ta montoná den skeur. Humedad ta yuda e raisnan dje palu nobo crece lihé; nan ta bira diki rond di troncon dje palu “mayor” i ta crece bai den tera. Miéntras cu nan ta bira fuerte i grandi, nan ta sofocá e palu mayor, i p’esei e nomber di figu sofocador ta ser duná na e tipo di mata aki.
Awor e banian ta cla pa expandé. No solamente rais ta plama for di base dje palu original pero ora e ramanan ta bira mas largu horizontalmente, rais ta baha for di nan te n’e tera i ta hancra nan mes den e tera. Ya e comienso di un selva t’ei caba.
Situá na Africa i India tropical, e banian, cu foyo grandi i plat, ta sirbi como parasol dunando sombra na hende i bestia. Un palu na India ta asina grandi cu nan ta bisa cu e por tapa mas cu 20.000 hende! Su fruta no ta bon pa hende come, i e palu di banian ta moli i fofo; pero, un guma blancu pegahoso yamá lijm di para cu ta sali for dje palu, ta ser usá como trampa pa para.
Pa cuanto tempu e banian ta biba? Un palu den e estado di Andhra Pradesh ta ser calculá di a biba pa mas cu 600 aña; otro palunan notabel i protehá tin hopi mas cu 250 aña. I banian ta sigui crece i plama indefinidamente.
Loke nan ta bisa ta e banian di mas grandi conocí ta situá na Sri Lanka. E tin 350 troncon grandi i mas cu 3000 troncon mas chikitu conectá cu e solo palu original. Na India un palu cu mas cu 1100 rais apoyador i un sombra cu ta cubri mas cu 2 bunder di tera a ser midí recientemente i a ser descubrí cu e ta e banian di mas grandi di India. Cuater homber armá ta vigilá constantemente pa proteh’é contra daño. Otro banian famoso den India ta incluí unu cerca Bangalore cu ta cubri 1.2 bunder di tera i ta un lugá faborito pa picnic pa habitantenan dje stad. Tambe tin un palu asombroso situá den e parke di bestia salbahe di Ranthambhore. Mencioná den e skirbimentu di un emperador mogol 500 aña pasá, e palu aki ta duna sombra na para, raton di anochi, colebra, eekhoorn, i un gran cantidad di bestia chikitu i insecto, ademas di ser un speeltuin i jagterrein pa tiger i otro roofdier den e parke.
Sin embargo, probablemente e banian di mas conocí na India ta e palu di 240 aña di edad den e National Botanical Gardens na Calcutta. Mas cu 24.5 meter haltu, e ta cubri un tereno di 1.2 bunder di tera i tin mas cu 1800 rais bahando di laira i un corona enorme di 420 meter rondó. Un berdadero selva!
Religion i e Banian
Desde tempu di antigwedad hende a adorá palu. E banian no ta un excepcion; e ta ser considerá como sagrado den India asta awe. Supuestamente, palunan sagrado ta representá cierto diosnan—den e caso di banian, e dios Vishnu. Ora hende ta planta, muha, i ta cuida un palu, hende ta considerá cu esei ta adoracion di e dios cu e palu ta representá.
Tambe, den e areglo social di polinesia di antigua, hende a considerá banian como sagrado. Ceremonianan religioso a tuma lugá na un plasa cuadrá, of tohua, rond di locual hende a traha cas. Generalmente nan a traha un tempel na un banda dje plasa cu un banian sagrado, for di rama di locual nan a cologá un sacu di wesu di miembro prominente dje tribu cu a muri.
Originalmente e europeonan a duna e nomber banian n’e palu fuerte ei. Den e Golfo Pérsico i na India, biaheronan europeo di promé a mira cu e cubierto enorme manera parasol di banian a percurá sombra bou di locual comerciante a plama nan mercancia pa protehá nan for di kimamentu di solo. Den e sistema di casta di hindú, e comerciantenan tabata dje categoria principal yamá Vaisya, i un categoria inferior, yamá bania, a bende principalmente grano i otro artículo di comestibel. Ora hende stranhero a mira cu un bania por bende su mercancia den sombra dje palu, nan a cuminsá yama e palu banian.
Den e tempu ei banianan generalmente a bisti un zjilet di catuna cu sacu scondí pa nan placa. Frescu i fácil pa laba, e zjilet tabata asina comun den comerciantenan bania cu e nomber a ser duná n’e bistí, i despues e nomber a ser duná na cualkier zjilet of flanel di homber. E nomber aki ta ser usá ainda pa flanel di homber na India, i e custumber di hende bania di bisti tal clase di zjilet na trabou ta sigui te n’e dia djawe.
Ban Subi un Banian
Lo bo kier subi den curason di un banian? Bo por hacié si bo bishitá Hyderabad den zuid di India. Cerca dje Aeropuerto di Begumpet, i pegá cu e centro dje stad, ta e Machan, un restaurant na haltu riba punta dje palu edificá den rama fuerte dje banian i su bisiña e pipal [Ficus religiosa], tambe un mata di figu. Subi un trapi di cabuya diki, pasando plataforma riba caminda. E restaurant unda bo ta situá ta trahá di bambú, rama di coco, i cabuya. E dak di bambú den forma di piramid ta protehá bo di solo i yobida ora bo drenta un comedor cu ta mas haltu cu e otro dos comedornan pará na diferente nivel. Awor bo ta 9 meter mas haltu cu e tera. Muebel agradabel trahá di caña i cortina tribal ta aumentá e ambiente rústico.
Ora bo sinta, nan ta duná bo un menú yamá Mowgli, un nomber cu lector di buki di Rudyard Kipling ta conocé, usá den The Jungle Book. Esaki tambe ta contribuí n’e ambiente rústico. Awor custumbrá bo cu e experencia único di come un cuminda rondoná pa un banian. Disfrutá di algun delicatesse di India, tal como biriyani yen di specerij, locual ta haci Hyderabad famoso, kebabs, i un variedad di otro plato.
Despues di come, baha cuidadosamente riba e trapi di cabuya, mira e waterval miniatura i e lagun di loto (flor), i sali for dje restaurant único aki trahá haltu den palu, situá den inmenso ramada dje banian—e palu cu por plama i plama i plama te cu un solo palu ta bira un selva.
[Plachinan na página 15]
Un solo banian a crece bira un selva
Ariba: Potret djacerca di un banian den e National Botanical Gardens, Calcutta
[Plachi na página 16]
Palu di banian den e National Botanical Gardens, Calcutta
[Plachi na página 16]
Machan, un restaurant den un palu di banian, Hyderabad