Bandalismo​—Akin?

“ANGGAPO lay nibagak.” Nisulat irayan salita ed angkakabaleg a letra diad kapkapanpintan padir ed sakey a marakep a lugar na São Paulo. Nayarin isipen mon sakey iyan bandalismo. Tan say pansulsulat ed padir et sakey lambengat a klase na bandalismo.

Isipen pan dineral na saray iresponsablin managbandalismo so balon kotsim. Odino naimanom a say kayarian na publiko​—a makanakana ed karaklan​—so dineral odino pinerdi na saray managbandalismo. Akin? On, akin? Nanumamengan mo la kasi no akin ya onloloor iray gawa na bandalismo? Diad dakel a pasen, ompatnag a panlikliketan na saray managbandalismo so paneral odino pangaygay ed saray teleponoan. Say mabetbet a puntirya et say luluganan na publiko, a singa saray tren odino bus. Ompatnag ya anggapoy kakawananen na saray managbandalismo. Balet anto so walad benegan na dakerakel a bandalismo a naiimatonan odino nasasagmak tayo?

Si Marco,a a tobonbalon taga-Rio de Janeiro, so maingongot sanen atalo so grupo to ed galaw a soccer​—ontanlay inkadismaya to kanian tinutupak toy bus a niluganan na saray fans na analon grupo. Odino konsideraen si Claus. Sanen ag-akasapat ed paneeskuela to, sikatoy sinmanok kanian tinutupak tan pinipisit toray bintana. Ingen, naandi iman a “panliketan” sanen pinambayar da lay ama to ed pinerdi to. Sakey nin tobonbalo, si Erwin, so maneeskuela tan mantratrabaho. Sikato tan saray kaulop to so minoria bilang maong a totobonbalo. Balet say palabasan day oras et say panbandalismo diad lugar da. Agbalot amta na atateng nen Erwin so nipaakar ed satan. Si Valter so sakey ya ulilan say panaayaman to labat et diad kalkalye na São Paulo. Saray kaaro ton maong et sakey a pangkat na saray managbandalismo, tan sikatoy akiluyosluyos ed sikara tan nanaral met na karate. Ipapatnag na sarayan alimbawa a walaray totoon walad benegan na bandalismo, tan nanduruma so pansesengegan, odino likliknaan a nalalanor ed bandalismo.

Inkuan na The World Book Encyclopedia a say “bandalismo so nayarin sakey a kiwas na ibawi odino sakey a paraan pian ibalikas so opinyon ed politika. No maminsan et makagawa na krimen iray kalangweran tan wala la’d edad lapu lambengat ta ‘panliketan’ itan.” Balet, imbes a magmaliw labat a panliketan na totobonbalo, say bandalismo so nayarin makaderal a tuloy tan makapatey ni ingen. Sakey a grupo na tobonbalo so malabay lambengat a “nawalaan na arum a panliketan,” kanian sanen walay anengneng dan too a nanaugip, sikatoy siniboan day likidon makapool insan da pinoolan. Say biktima et sakey ya Indian, ya inatey ed ospital diad saginonor. Unong ed report, “inkuan na saray kalangweran ya agda ipapasen a wala ni so mangisakit lapud pigara lan mipapayabol so pinoolan ed karsada, tan anggapoy angidemanda.” Balanglan walay nabiktima ed bandalismo odino anggapo, agnakuenta so naperdi, diad pinansyal man odino emosyonal a paraan. Kanian, anto so makakontrol odino makapangangga ed bandalismo?

Siopa so Makapatunda ed Bandalismo?

Kasin naamper na polis tan saray eskuelaan so bandalismo? Sakey a problema et nayarin okupado laray walad pakauley ed mas grabe iran problema, singa say panagtulak na druga odino saray kaso na panagpatey, imbes a saray kasalanan ya “anggapoy biktima.” Unong ed sakey ya opisyal na polis, sano makapigulo so sakey a tobonbalo, naynay a “tetetelen [na atateng] iray ugugaw a kaiba to, odino ed say eskuelaan, odino say polis ya angerel ed sikato.” Nayarin napakepa na edukasyon tan panangiyimpuersa na ley so bandalismo; balet, anto no agmanguman so awawey na kaatengan? Oniay kuan na sakey ya opisyal nipaakar ed juvenile-probation: “Say sengegan na satan et say inkaalipanesan tan pankanawnawa. [Saray ugugaw so] walad paway anggan lablabi la, tan anggapoy nagawa ra. Tan sikara lagi so agnaaasikaso​—ta no naaasikaso ira et anggapo ra’d paway.”

Anggaman say bandalismo so sakey a seryoson problema ed dakel a paspasen, isipen no panon a nauman iray bengabengatla. Anguman iray kalangweran a managbandalismo ya abitla’d gapo; natan et nagnap da lan impulisay so walnan sumpad sosyedad. Anto so akapanguman ed estiloy kabibilay na sarayan datin delinkuenti? Ontan met, kasin nasurprisa ka sano aglambengat naparaisetan so bandalismo noagta sigpot lan naekal? Imbitaan mi kan manbasa ed ontumbok ya artikulo.

[Paimano ed leksab]