Say Biblia—Kasin Salita na Dios Odino Too?
Kapitulo 5
Say “Balon Sipan”—Awaran Odino Mito?
“Say Balon Sipan so nadeskribe bilang say pirmin nausisan libro ed saray literatura na mundo.” Ontan so inkuan nen Hans Küng ed libro ton “On Being a Christian.” Tan sikato so susto. Diad apalabas a 300 taon, mas ni nen say panangusisa lambengat so ginawa ra’d Kristianon Griegon Kasulatan. Saratan so nagkalalon inupapet tan inusisa ed sankamelagan a detalye nen say dinanman a literatura.
1, 2. (Ilaktip so introduksion.) (a) Panon so impantrato ed Kristianon Griegon Kasulatan ed apalabas a 300 taon? (b) Anton nikadkaduma iran konklusyon so adampot na arum a manangusisa?
Agaylan nikadkaduma iray konklusyon ya adampot na arum a manangusisa. Sanen koma-19 siglo, nankonklusyon si Ludwig Noack na Alemanya a say Ebanghelyo nen Juan so insulat nen 60 K.P. na inadaron babangatan—ya, unong ed si Noack, et si Judas! Insuheri na Pranses a si Joseph Ernest Renan a say inkioli nen Lazaro so nayarin panamalikdo ya inyuksoy a mismo nen Lazaro pian suportaan so ibabaga nen Jesus a sikatoy kunoy managmilagro, bangta impilit na teologon Aleman a si Gustav Volkmar a say maawaran a Jesus so maseguron agnanpakabat bilang Mesias.
2 Diad biek a dapag, inkuan nen Bruno Bauer a si Jesus so agbalot nambilay! “Impasoot ton saray peteg ya angiyalibansa na inmunan Inkakristiano et di Philo, Seneca, tan saray Gnostiko. Diad kaunoran inyabawag ton anggapon balot so maawaran a Jesus . . . a say Kristianon relihyon so ginmapo ed kasampotan na komaduan siglo tan nanlapud Judaismo a ditan et nagmaliw a matalonggaring iray Estoico.”
3. Anton opinyon nipaakar ed Biblia so siansian panisiaan na dakel?
3 Natan, pigpigara so walaan na oniaran ideya. Balet no basaen yoray insulat na moderno iran iskolar, naromog yo a siansian dakel so manisian say Kristianon Griegon Kasulatan so nankarga na alamat, mito, tan alablabas a panangiyaliling. Kasin saya so tua?
Kapigan so Inkisulat Da?
4. (a) Akin a makanan kabaten no kapigan so inkisulat na Kristianon Griegon Kasulatan? (b) Anto so arum ya opinyon nipaakar ed panaon na inkisulat na Kristianon Griegon Kasulatan?
4 Kaukolan so dakel a panaon diad panibukel na saray mito tan alamat. Kanian say tepet so, Kapigan so inkisulat na sarayan libro? Inkuan nen Michael Grant, sakey a manag-awaran, a say impansulat na Kristianon Griegon Kasulatan so ginmapo “talomplo odino apataplon taon kayari impatey nen Jesus.” Si C. C. Torrey so inaon na Biblikon arkeologo a si William Foxwell Albright a kuanton “amin ya Ebanghelyo so insulat sakbay na 70 A.D. tan amin ed saraya so insulat ed loob na duamplon taon kayari na Krusipiksion.” Diad dilin opinyon nen Albright et say sulat da so asumpal “ag-onlampas ed ngalngali 80 A.D.” Say arum et medyo dumay kalkulasyon da, ingen kaslakan so mipaknan say “Balon Sipan” so asumpal a nisulat ed kasampotan na inmunan siglo.
5, 6. Anto so nepeg a konklusyon tayo ed katuaan a say Kristianon Griegon Kasulatan so nisulat kayarin tuloy na inkagawa na saray ebenton inkurit da?
5 Anto so kabaliksan na saya? Sinampotan nen Albright: “Say nibaga tayo lambengat et say peryodon baetan na duamplo tan limamplon taon so antiktikey a tuloy pian nagawa so sankasametan a panamikewet ed makanan lugan tan ed anggan espisipikon balikas a sinalita nen Jesus.” Inyarum nen Propesor Gary Habermas: “Saray Ebanghelyo so asingger a tuloy ed panaon na inkikurit da, bangta mabetbet a deskribien na saray manag-awaran iray ebenton agawa ed asasakbay iran siglo. Ingen, nayarian na saray modernon manag-awaran so matalonan mangaon ed saray ebento anggan ed sarayan sankadaanan a peryodo na panaon.”
6 Diad arum a salita, say maawaran iran kabiangan na Kristianon Griegon Kasulatan so mas napanisiaan nen say sekular iran awaran. Diad pigaran dekada ed baetan na saray ebento ed asasakbay ya Inkakristiano tan say inkikurit da, seguradon saray mito tan alamat so andian na pankanawnawan onsalet tan inkalapagan a napanisiaan.
Testimonya na Akatasi
7, 8. (a) Sioparay mabilay ni legan a nisusulat tan nisisirkula so Kristianon Griegon Kasulatan? (b) Anto so nepeg a konklusyon tayo nipaakar ed komento nen Propesor F. F. Bruce?
7 Saya so nagkalalo lan tua lapud dakel ed saray salaysay so manutukoy ed testimonya na akatasi. Inkuan na managsulat na Ebanghelyo nen Juan: “Sikatoya so babangatan [babangatan ya inadaro nen Jesus] a makatasi ed sarayan bengatla, et insulat to so sarayan bengatla.” (Juan 21:24) Ikuan na managsulat na libro nen Lucas: “Unong na inpangusa-usa ed sikami na saray nanlapud gapo tasi ra ed mata tan katangbayan ed salita.” (Lucas 1:2) Inkuan nen apostol Pablo nipaakar ed saramay akatasi ed inkioli nen Jesus: “Say karaklan ed sikara so atilak nira angga ed natan, et saray arum naugip la ra ed [patey].”—1 Corinto 15:6.
8 Mitukoyan ed saya, si Propesor F. F. Bruce so nanggawa na maalwar ya obserbasyon: “Diad saraman ya asasakbay a panaon et aliwan magmainomay ya imbentoen iray salita tan ginawa nen Jesus a singa isipen na arum a managsulat, lapud dakel ed saray babangatan To so manbibilay ni tan kabkabat dan tuloy no anto so agawa tan ag-agawa. . . . Agnayarian na saray babangatan so mipalaran ed saray lingo (nilikud ni ed ginagalan impamikewet ed saray tuan agawa), a satan so tampol a niwalwal na saramay manpirawat a manggawa ed satan. Diad kasuniyan, sakey ed saray mabiskeg a punto ed orihinal a panagpulong na saray apostol et say matalek ya apelo ra ed pikakabat na saray dumerengel; agda lambengat inkuan a, ‘Sikami so tastasi ed sarayan bengatla,’ noagta ontan met, ‘Unong a kabat yo met la’ (Gawa 2:22).”
Kasin Napanmatalkan so Teksto?
9, 10. No nipaakar ed Kristianon Griegon Kasulatan, anto so naseguro tayo?
9 Kasin posibli a sarayan testimonya na akatasi so nikurit a susto balet ta apikewet ed saginonor? Diad arum a salita, kasin akasalet iray mito tan alamat kayari orihinal ya inkisulat? Anengneng tayo la a say teksto na Kristianon Griegon Kasulatan so walad mas maabig a kipapasen nen say dinanman niran kadaanan a literatura. Saray iskolar na Griegon teksto na Biblia a di Kurt tan Barbara Aland so angilista na ngalngalin 5,000 ya antigon manuskrito a wala ni anggad natan, tan arum ed saraya so kasakbay met na komaduan siglo K.P. Say abunton a testimonya na sayan dakerakel ya ebidensia et say teksto so peteg a napanmatalkan. Niarum ni, dakel ed kadaanan iran patalos—say sankasakbayan et ngalngalin diad taon 180 K.P.—so manprueba a susto so teksto.
10 Kanian, antokaman so ibaga, makapanseguro itayon saray alamat tan mito so agsinmalet ed Kristianon Griegon Kasulatan kasumpal na orihinal iran inkisulat. Say tekston walad sikatayo so miparparan tuloy ed samay insulat na saray orihinal a managsulat, tan say inkasusto to so apaneknekan diad impangawat ed satan na saray Kristiano nensaman. Kanian, nayarian tayo ta ya usisaen so inkamaawaran na Biblia diad pangipareng ed satan ed arum a kadaanan iran salaysay? On, balet ta diad limitadon paraan.
Ebidensia na Saray Dokumento
11. Diad anton kalaknab a susuportaan na mapalaway iran ebidensia na dokumento so maawaran a salaysay ed Kristianon Griegon Kasulatan?
11 Diad tua, nilikud ed Biblia et limitadon tuloy so ebidensia na saray dokumento ed saray ebento ed bilay nen Jesus tan saray apostol to. Saya so nailaloan labat, lapud diad inmunan siglo, saray Kristiano so melag lambengat a grupon ag-akibabali ed politika. Balet say ebidensian itarya na sekular ya awaran so mipakna ed nabasa tayo ed Biblia.
12. Anto so ibabaga ed sikatayo nen Josephus nipaakar ed si Juan a Managbautismo?
12 Alimbawa, kayari impanagmak nen Herodes Antipas na makapabaing ya inkatalo ed bakal, say Judion manag-awaran a si Josephus a nansulat nen 93 K.P., so angikuan: “Parad arum a Judios say inkaderal na armada nen Herodes so mapatnag a madibinon panangibales, tan seguradon maptek a panangibales lapud impantrato to ed Juan, a ningaran na Bautista. Lapud sikatoy impapatey nen Herodes, anta sikatoy maong a too tan pinaseseg to iray Judios a manbilay na matunong, ya ipanengneng da so inkahustisya ed kapara ran too tan inkasanto ed Dios.” Kanian papaneknekan nen Josephus so salaysay na Biblia a si Juan a Managbautismo so matunong a toon angipulong na panagsibkel tan impapatey nen Herodes.—Mateo 3:1-12; 14:11.
13. Panon a susuportaan nen Josephus ed inkamaawaran nen Santiago tan si Jesus a mismo?
13 Sasalambiten met nen Josephus si Santiago, say agi nen Jesus ed ina, ya, unong ed Biblia diad gapo et agtampol tinmumbok ed si Jesus balet diad saginonor et nagmaliw a prominenten matatken ed Jerusalem. (Juan 7:3-5; Galacia 1:18, 19) Inkurit toy inkaaresto nen Santiago ed sarayan salita: “Tinipon [na atagey a saserdoten si Ananus] iray ukom ed Sanhedrin tan inyarap to ed sikara so lakin manngaran na Santiago, say agi nen Jesus a tinawag a Kristo, tan arum ni.” Diad impangisulat ed sarayan salita, papaneknekan lamet nen Josephus a si “Jesus, a tinawag a Kristo” so peteg, maawaran a persona.
14, 15. Anton suporta so iiter nen Tacitus ed kuritan na Biblia?
14 Arum ya asasakbay iran managsulat so anukoy met ed saray bengatlan sinalambit na Griegon Kasulatan. Alimbawa, ibabaga ed sikatayo na Ebanghelyo a dakel so angawat ed impanpulong nen Jesus ed liber na Palestina. Sanen sikatoy sinintensiaan nen Pontio Pilato na ipapatey, saray patumbok to so awetwet tan apatalaw. Ag-abayag kayari to, sarayan parehon babangatan so makpel ya amano ed Jerusalem na mensahe a say Katawan da so apaoli. Diad pigaran taon, say Inkakristiano so kinmayat ed intiron imperyo na Roma.—Mateo 4:25; 26:31; 27:24-26; Gawa 2:23, 24, 36; 5:28; 17:6.
15 Say paneknek ed sayan katuaan so nanlapud si Romanon manag-awaran a Tacitus, a kabusol na Inkakristiano. Diad impansulat to ed kayarin tuloy na 100 K.P. et sinaglawi to so maruksan impamasegsegang nen Nero ed saray Kristiano tan inyarum to: “Si Christus, ya angiletneg ed ngaran, so angawat na dusan patey legan na uley nen Tiberio, diad impanintensia nen prokurador a Pontio Pilato, tan say mapeligron anito so apatundan agano, ingen ta kinmayat lamet, aliwa lambengat ed Judaea a kampo na sayan salot, noagta diad [Roma] say mismon kabisera.”
16. Anton maawaran ya ebenton atukoy ed Biblia so tinukoy met nen Suetonio?
16 Diad Gawa 18:2 et tutukoyen na managsulat na Biblia ya “ingganggan nen [Romanon imperador] Claudio ya amin so saray Judio ya ontaynan ira ed Roma.” Sayan panamatakyas so tinukoy met na Romanon manag-awaran nen komaduan siglo a si Suetonio. Inkuan na manag-awaran ed libro ton The Deified Claudius: “Lapud saray Judio et maparanay a manisigensigen diad impangisugsog nen Chrestus, kanian sikaray pinataynan to [Claudio] ed Roma.” No say Chrestus dia et ontutukoy ed si Jesu-Kristo tan no saray ebento ed Roma et mipara’d saramay agawa ed arum a syudades, sirin say impanigensigen so aliwan lapud panagsugsog nen Kristo (salanti, saray patumbok nen Kristo). Imbes, saratan so marawal a kiwas na saray Judios ed matoor a kimey na panagpulong na Kristianos.
17. Antoran reperensya a walad si Justin Martyr nen komaduan siglo so anuporta ed salaysay na Biblia ed saray milagro nen Jesus tan say impatey to?
17 Diad impansulat nen Justin Martyr ed kapegleyan na komaduan siglo, so nansulat nipaakar ed impatey nen Jesus: “No saraya so talagan agawa, naseguro yo ed Saray Gawa nen Pontio Pilato.” Niarum ni, unong ed si Justin Martyr, sinalambit met na sarayan kuritan iray milagro nen Jesus, tan nipaakar ed satan et ibabaga to: “A saratan a bengatla so talagan ginawa To et naaralan yo ed Saray Gawa nen Pontio Pilato.” Tua, sarayan “Gawa,” odino opisyal iran kuritan so anggapo la. Ingen saraya so mabitar a wala nen komaduan siglo, tan sitatalek ya inangat nen Justin Martyr iray managbasa to a sukayan so katuaan na imbaga to.
Say Ebidensia na Arkeolohya
18. Anton paneknek so iiter na arkeolohya nipaakar ed inkiwala nen Pontio Pilato?
18 Say nabasa tayo ed Griegon Kasulatan so deskribien odino paneknekan met na arkeolohiko iran nalmoan. Kanian, nen 1961 say ngaran a Pontio Pilato so nalmo ed sakey ya ukit ed saray deral na Romanon teatro ed Cesarea. Sanen agni iya nalmoan, likud ed Biblia a mismo et daiset lambengat so ebidensia nipaakar ed impanbilay na sayan Romanon manuley.
19, 20. Siopa iran persona ed Biblia a sinalambit nen Lucas (diad Lucas tan Saray Gawa) so paneknekan na arkeolohya?
19 Diad Ebanghelyo nen Lucas, nabasa tayo ya inggapo nen Juan a Managbautismo so ministeryo to “[sanen] . . . si Lisanias so tetrarka ed Abilinia.” (Lucas 3:1) Sayan balikas so panduaruwaan na arum lapud sinalambit nen Josephus so sakey a Lisanias a nanuley ed Abilinia tan inatey nen 34 K.K.P., andukey a panaon sakbay na inkianak nen Juan. Anggaman ontan, akotkot na saray arkeologo so sakey ya ukit ed Abilinia a manasalambit ed sakey nin Lisanias a tetrarka (manuley ed distrito) kaleganan na uley nen Tiberio, a manuuley bilang Cesar ed Roma sanen inggapo nen Juan so ministeryo to.” Mabitar a sayan Lisanias so tutukoyen nen Lucas.
20 Nabasa tayo ed Saray Gawa a si Pablo tan Barnabas so nibaki ed Chipre bilang misioniro tan diman et asagapolan da so proconsul a manngaran na Sergio Paulo, “sakey a lakin makabat.” (Gawa 13:7) Diad kapegleyan na koma-19 siglo, sakey ya ukit a nanlapu ni ed 55 K.P. so akotkot ed Chipre a manasalambit ed sayan mismon too. Nipaakar ed saya et ikuan na arkeologon si G. Ernest Wright: “Saya so alenleneg ya akatukoyan na sayan proconsul nilikud ed Biblia tan makapasagyat ya inter ed sikatayo nen Lucas so suston ngaran tan titulo to.”
21, 22. Anton relihyoso iran agamil ed kuritan na Biblia so paneknekan na saray nalmoan na arkeolohya?
21 Sanen walad Atenas, naimano nen Pablo so sakey ya altar a nidedika “Dia ed Sakey a Dios ya Ag-amta.” (Gawa 17:23) Diad parte na teritoryo na Imperyo na Roma et aromog iray altar a nidedika ed agkabat iran dios ed lenguahen Latin. Sakey so aromog ed Pergamo a tekep na ukit a nisulat ed Griego, a mipadpara ed samay walad Atenas.
22 Diad saginonor, legan a walad Efeso, si Pablo so maruksan sinumlang na saray panday-pilak, a say anapan da et say panaggawa na saray altar tan talintao na diosan Artemis. Say Efeso so atukoy a “manangasikaso ed templo na bantog ya Artemis.” (Gawa 19:35) Mitunosan ed saya, dakel a terra-cotta tan marmol iran talintao nen Artemis so nalmoan ed pasen na kadaanan ya Efeso. Diad kaunoran a siglo et akotkot iray kera na mismon baleg a templo.
Say Aniweng na Katuaan
23, 24. (a) Iner so pakaromogan tayo na sankabiskegan a paneknek ed katuaan na saray sulat na Kristianon Griegon Kasulatan? (b) Anton sipor a kualidad na kuritan na Biblia so mamaneknek ed katuaan to? Iyilustra.
23 Kanian, say awaran tan arkeolohya so mangiyilustra, tan anggan panon et mamaneknek, ed maawaran iran elemento na Griegon Kasulatan. Balet, siansian say sankabiskegan a paneknek ed katuaan na sarayan sulat et walad saray libron mismo. Saratan so duman tuloy ed anito, sano basaen. Walaan ira na aniweng na katuaan.
24 Sakey ni, saratan so prangkan tuloy. Isipen pa so nikurit nipaakar ed si Pedro. Say makapabaing ya insaew ton manakar ed tapew na danum so nibinsabinsa. Tan inkuan met nen Jesus ed sayan kagalgalang ya apostol: “Ekal ka’d arap ko, Satanas!” (Mateo 14:28-31; 16:23) Likud ed saya, kayari impanuring to ya anggan saray amin et ibeneg da si Jesus, sikato so agbalot manggawa ed satan, si Pedro so akaugip diad pambabantay to ed labi tan amitlon angiburi ed Katawan to.—Mateo 26:31-35, 37-45, 73-75.
25. Anto iran kaleteyan na apostoles so prangkan inwalwal na saray managsulat na Biblia?
25 Balet aliwan saray kaleteyan nen Pedro lambengat so niwalwal. Say prangkan kuritan so agmanasakob ed sangsangan na saray apostol nipaakar ed no siopa so sankabalgan ed sikara. (Mateo 18:1; Marcos 9:34; Lucas 22:24) Nisay inyamot ton ibaga ed sikatayo a si Jesus so akikasian na ina nen Santiago tan Juan pian iter ed ananak to so sankapaborablian a kipapasen ed Panarian to. (Mateo 20:20-23) Say “baleg a sangsangan” ed baetan nen Bernabe tan Pablo so simamatua met ya inkurit.—Gawa 15:36-39.
26. Anton detalye nipaakar ed inkioli nen Jesus so napisakup lambengat no satan so peteg a tua?
26 Makatantanda met, ibabaga na libro na Lucas ed sikatayo a “saray bibii ya akiulop ed sikaton nanlapu ed Galilea,” so inmunan akapikabat ed inkioli nen Jesus. Saya so nidumaduman tuloy a detalye ed inmunan siglon sosyedad a ditan saray lalaki so impasen a dominante. Kanian, unong ed kuritan, say imbaga na saray bibii so “impasen dan lurey” ed saray apostol. (Lucas 23:55–24:11) No say awaran ed Griegon Kasulatan so aliwan tua, satan so seguradon inimbento. Balet akin ya imbentoen na siopaman so istoryan mangipaparungtal ed galgalangen iran totoo ed ontan iran makapabaing a kipapasen? Sarayan detalye so agnilaktip no aliwan tua.
Si Jesus—Sakey a Peteg a Persona
27. Panon so impamatua na sakey a manag-awaran ed impanbilay nen Jesus?
27 Unong ed impaneskribe na Biblia et dakel so manmoria ed si Jesus bilang sakey ya uliran a diad isisip lambengat. Balet ikuan na manag-awaran a si Michael Grant: “No say namparan sukatan ya iyaaplika ed arum a kadaanan iran maawaran a sulsulat so iyaplika tayo met ed Balon Sipan, unong a manepeg, agtayo nipulisay so impanbilay nen Jesus unong ya agtayo nipulisay so inkiwala na abunton iran paganon persona ya impasen tayon peteg a maawaran.”
28, 29. Akin a say impangiparungtal na apatiran Ebanghelyo ed nantutunosan a deskripsyon na inkatoo nen Jesus so makabaliksan?
28 Aliwan say impanbilay nen Jesus lambengat noagta ontan met ed personalidad to so napatnagan ed Biblia a tekep na peteg ya aniweng na katuaan. Aliwan mainomay so mangimbento na nikadkaduman bidan too tan insan mangiparungtal na agnauman a panangilitrato ed sikato ed intiron libro. Agaylan imposible a say apatiran nanduruman managsulat so mangisulat nipaakar ed parehon bida tan siansian makapanggawa na agnauman a panangilitrato no satan a bida so agbalot peteg a nambilay. Say bengatlan say Jesus a nadedeskribe ed apatiran Ebanghelyo et peteg a saksakey a persona so mangipabitar ed inkamatua na Ebanghelyo.
29 Angaon si Michael Grant na matukotukoy a tepet: “Panon ya agawa a, diad intiron tradisyon na Ebanghelyo ya anggapoy panangiduma, et onletaw so makatantanda tan masekder a litrato na makapasagyat a malangwer a lakin mililimog a bulos ed saray bibii ed amin a nengneng, a pati ed saray walaan na makapuy a reputasyon, ya andian na antokaman a pakapatnagan na sentimento, pansimpisimpitan, odino inkasenti, tan ingen diad amin a pamaakaran et mamapasiansia na simplin galgalangen ya inkatoo?” Say alenleneg ya ebat et lapud satan a too so peteg a nambilay tan kinmiwas ed paraan ya ibabaga na Biblia.
No Akin ya Agda Panisiaan
30, 31. Anggaman ed amin ya ebidensia, akin a dakel so agmangawat ed maawaran ya inkasusto na Kristianon Griegon Kasulatan?
30 Anta wala so agnapaliisan ya ebidensia ed tuan inkamaawaran na Griegon Kasulatan, akin ya ibaga na arum ya aliwan ontan? Akin a bidbiren na dakel ya arum a kabiangan to so tua, ingen ta agda sisiaen so amin a lugan to? Manuna lapud inkurit na Biblia iray bengatlan aglabay a panisiaan na saray modernon di-aral. Alimbawa, ibabaga to a si Jesus so namparan anumpal tan angibesngaw na saray propesiya. Ibabaga to met ed sikatayo a sikatoy nanggawa na saray milagro tan kayari impatey to et sikatoy apaoli.
31 Diad sayan koma-20 siglon napno na panduaruwa, saratan a bengatla so makapakelaw. Nipaakar ed saray milagro, inkuan nen Propesor Ezra P. Gould: “Walay kondision a parad saray kritiko et makatunongan labat . . . a saray milagro so agpeteg ya agawa.” Awaten na arum a nayarin nantambal si Jesus, ingen ta diad sikosomatiko lambengat, ‘itatalona na isip sumpad materya.’ Ingen nipaakar ed arum a milagro, kaslakan so mangibawala ed saratan balanglan inimbento odino peteg iran ebento a pinikewet ed impangisalaysay.
32, 33. Panon so impanggunaet na arum a mangibaliwala ed milagro nen Jesus diad impamakan ed baleg ya ulop, balet akin a saya so agmakatunongan?
32 Bilang alimbawa ed saya, konsideraen so impamakan nen Jesus ed totoon masulok a 5,000 diad panamegley lambengat na pigaran tinapay tan duaran sira. (Mateo 14:14-22) Insuheri nen komalabinsiam-siglon manag-awaran a si Heinrich Paulus a saya so peteg ya agawa: Naimano nen Jesus a sikato tan arum ya apostol to so minungkog na dakel a totoon narasan. Kanian dineside toy mangipanengneng na maong ya ehemplo ed saramay mayayaman a walad limog da. Inala to so pigaran taganon awit to tan saray apostol to tan inbunog to ed karaklan. Ag-abayag, arum a walaan na balon so angalig ed ehemplo to tan impanabang da met so walad sikara. Diad kaunoran, amin so apakan.
33 Anggaman kuan, no saya so peteg ya agawa, satan so makatantandan paneknek ed pakayari na maong ya ehemplo. Akin a nakaukolan nin pikeweten so ontan a makapainteres tan makabaliksan a salaysay pian papawayen a singa makapakelaw a milagro? On, amin na saratan a gunaet diad pangibaliwala ed saray milagro a bilang makapakelaw so mamapalesa na lalon problema nen say nayarian dan solbaren. Tan amin na saraya so nibase’d palson padesir. Saratan so ginmapo ed impamalbeng a saray milagro so imposible. Balet akin ya ontan so kipapasen?
34. No peteg a lugan na Biblia so suston propesiya tan saray salaysay na tuan milagro, anto so paneknekan na saya?
34 Unong ed sankamakatunongan iran estandarte, say Hebreo tan Griegon Kasulatan so namparan peteg ya awaran, ingen ta namparan lugan daray ehemplo na propesiya tan milagro. (Ipareng so 2 Arari 4:42-44.) Sirin, anto no saray propesiya et peteg? Tan anto no talagan agawa iray milagro? Sirin say Dios so peteg a walad benegan na impangisulat ed Biblia, tan satan so peteg a salita to, aliwan ed too. Diad ontumbok iran kapitulo et salaysayen tayo so tepet nipaakar ed propesiya, balet konsideraen tayo nin unona iray milagro. Kasin diad sayan koma–20 siglo et makatunongan so panisia a diad asasakbay iran siglo et peteg ya agawa iray milagro?
(Ituloy ed ontumbok a paway.)