Say Biblia—Kasin Salita na Dios Odino Too?
Kapitulo 1
Akin a Basaen so Biblia?
Manbibilay itayo ed mundon dakel a tuloy iray problema ingen daiset a tuloy iray ebat. Nilaksalaksa so maparanay a naeerasan. Ondaraak so bilang na saray adik ed druga. Ondarakel iray pamilyan nabubuyak. Say insesto tan karawalan ed pamilya so mabetbet ed saray balita. Say dagem a susungapen tayo tan danum ya iinumen tayo so kalkalnan nasasamalan. Kaleganan to, ondarakel lan ondarakel ed sikatayo so nabibiktima na krimen. Kasin isipen mon saray onian problema so walaan na solusyon?
1. (Ilaktip so introduksion.) Antoran modernon problema so mangipanengneng a nakakaukolan na katooan so panangiwanwan?
Niarum ni, manbibilay itayo ed panaon a mairap so manpili. Alimbawa, itatalindeg na dakel so sumpad panagpaekal, ya ikuandan satan so panagpatey ed agni inyanak. Ingen mabiskeg a liknaen na arum a saray bibii so walaan na pakauley ed dilin laman da tan nepeg dan desidien ed inkasikara so ontan a pamaakaran. Momoriaen na dakel a say homoseksualidad, pikakalugoran, tan panakdol na agni-kasal et graben imoralidad. Sisiaen na arum a sarayan agamil so pamaakaran na personal a pili. Wala ta so makapangibaga no siopa so duga tan siopa so aliwa?
2, 3. Panon so panmoria na dakel natan ed Biblia?
2 Say Biblia so mangiyoopresi na panangiwanwan ed saray pamaakaran na moralidad, tan mangidedeskribe na epektibo iran solusyon ed saray probleman krimen, eras, tan polusyon. Ingen say problema et agla moriaen na kaslakan a totoo so Biblia bilang autoridad ed sarayan pamaakaran. Nensaman, saya so mapagalang a tinalineng—ya anggan panon et diad Sagur. Anggaman insulat na totoo so Biblia, kaslakan ed Kakristianoan nensaman so angawat ed saya bilang Salita na Dios tan anisian say Dios a mismo so amuyan ed saray lugan to.
3 Ingen natan, kasmak so panduaruwa nipaakar ed amin a bengatla: saray kaugalian, ideya, moral, tan anggan say kiwawala na Dios. Nagkalalo la, panduaruwaan na totoo so kablian na Biblia. Ompatnag ya ipasen na arum a satan so karaanan la tan aliwan makabaliksan. Pigpigara iray modernon intelektual a mangipasen ed satan bilang Salita na Dios. Kaslakan a totoo so mas mipakna ed iskolar a si James Barr, ya angisulat: “Say pananisiak ed inkatibukel na biblikon tradisyon et sakey a salaysay a ginawa na too. Satan so balikas na too nipaakar ed saray pananisia to.”
4, 5. Akin a makanan amtaen no kasin say Biblia et impuyan na Dios odino andi? Anto so gagala na sayan palapagan?
4 Kasin onia so opinyon yo? Isipen yo ta a say Biblia so salita na Dios, odino say too? Anggan anto so ebat yo, konsideraen iyan punto: No say Biblia so salita lambengat na too, makatunongan lambengat sirin ya anggapo so malinew ya ebat ed saray problema na katooan. Akauley lan mananos kalamor so too, a manilalon agla komon nasamalan so inkasikara tan ompatey odino nagalpong so inkasikara lapud nuklear a bakal. Balet no say Biblia et Salita na Dios, satan a mismo so nakaukolan tayo pian makaagwat ed sayan mairap a panaon.
5 Iparungtal na sayan palapagan so ebidensian say Biblia so peteg a Salita na Dios. Tan iilaloan na saray manangipalapag a kayari pangonsidera yo ed ebidensia, namoria yon lugan na Biblia so mogmon napanmatalkan iran ebat ed saray problema na katooan. Anggaman kuan, labay min ipaarap ya unona so imano yo ed pigaran katuaan a, saratan a mismo, so manggawa ed Biblia a makanan imanoen yo.
Sankasaliwan a Libro ed Amin a Panaon
6, 7. Antoran makatantandan katuaan nipaakar ed Biblia so mankaukolan na imano tayo?
6 Manuna’d amin, satan so sankasaliwan, say libron walaan na sankalaknaban na inkibunog ed intiron awaran. Unong ed 1988 ya edisyon na Guinness Book of World Records, akalkulan 2,500,000,000 iran kopya so niimprinta ed baetan na 1815 tan 1975. Agaylan kabaleg itan a bilang. Anggan kapigan et anggapoy arum a libro ed awaran ya akaabot ed bilang na sirkulasyon na Biblia.
7 Nilikud ed saya, anggapoy arum a libron nipatalos ed ontanlan kinarakel a lenguahe. Diad intiro odino kabiangan et say Biblia so nabasa la natan ed masulok a 2,167 a nanduruman pansasalita. Inreport na American Bible Society a natan et saya so nayarin nabasa na 98 porsiento ed populasyon na planeta tayo. Isipen pa so abalbaleg a sagpot a kinaukolan pian nipalapag so ontanlan kinarakel a patalos! Anton arum a libro so akaawat na ontan ya imano?
Sakey a Maimpluensian Libro
8, 9. Anto so imbalikas na arum a mangipanengneng ed kinabaleg na impluensia na Biblia?
8 Say Biblia so tinukoy na The Encyclopædia Britannica a “nayarin say sankaimpluensiaan a koleksyon na saray libro ed awaran na too.” Impatua na koma-19 siglon manag-anlong ya Aleman a si Heinrich Heine: “Say pakatebek ko so otang ko ed impanbasa lambengat na sakey a libro . . . say Biblia. Matukotukoy ya atawag itan bilang Masanton Kasulatan. Siopaman ya akalingwan ed Dios to et makaromog lamet ed Sikato ed sayan libro.” Kaleganan na satan met a siglo, onia so inyabawag na aktibistan sumpad-panangaripen a si William H. Seward: “Say intiron ilalo ed aligwas na too so akasaral ed mantutultuloy ya ibubulaslas na impluensia na Biblia.”
9 Say koma-16 a presidenti na Estados Unidos a si Abraham Lincoln, so anukoy ed Biblia bilang “say sankaabigan a regalon walan inter na Dios ed too . . . No anggapo iya et agtayo amta so pandumaan na maptek ed aliwan maptek.” Say impluensia na Biblia so impabitar na abogadon Ingles a si Sir William Blackstone sanen inkuanto: “Diad tapew na sayan duaran letnegan, say ganggan na palsa tan ganggan na puyan [say Biblia], so akasaralan na amin a ganggan na too, salanti, anggapoy ganggan na toon nepeg a naabuloyan ya onsumlang ed saraya.”
Ginula tan Pinabli
10. Panon a nibalikas so isusumpa ed Biblia?
10 Kaleganan to, nepeg tayon imanoen ya anggapoy arum a libron nagmaliw a puntirya na pirmin maramsak ya isusumpa tan gula ni ingen ed intiron awaran. Saray Biblia so pinoolan ed arap na lapag, nanlapulad Kapegleyan iran Panaon ya anggad sayan koma-20 siglo tayo. Tan anggan diad sayan modernon panaon say mambasa odino mangibunog na Biblia so nadusa ed panamegley na panmulta tan kapriso. Diad apalabas iran siglo, say ontan “iran krimen” so mabetbet a nansumpal ed panamairap tan ipapatey.
11, 12. Panon ya indemostra nen Tyndale so panamabli to ed Biblia?
11 Mipadpara ed saya et say debosyon ya insagyat na Biblia. Anggaman ed andi-tundan isusumpa dakel so nanseet a nambasa ed satan. Konsideraen pa si Willian Tyndale, sakey a koma-16 siglon Ingles a nanaral ed Oxford University tan nagmaliw a respetadon instruktor ed Cambridge University.
12 Pinabpabli nen Tyndale so Biblia. Balet diad saraman a panaon to, impasoot na relihyoson papangulo a pansiasiaen itan ed Latin, lenguahen agla uusaren. Kanian, pian mainomay itan a talosan na saray kabaleyan to, denesidi nen Tyndale ya ipatalos so Biblia ed Ingles. Lapud kontra iya ed ganggan, kaukolan ya italirak nen Tyndale so komportablin kareran panagbangat to tan ontaynan a mamaarap ed Europa. Sinagmak toy mairap a panagbilay bilang pugante anggad nipatalos toy Griegon Kasulatan (say “Balon Sipan”) tan arum ed saray Hebreon Kasulatan (say “Daan a Sipan”) ed dilin lenguahe to; balet diad kaunoran et sikatoy naaresto, pinakasalananan a bilang erehes, imbitay, tan pinoolan so bangkay to.
13. Anto so sakey a bengatlan nanggawa ed Biblian nikadkaduma?
13 Sakey lambengat si Tyndale ed dakel a totoon angisakripisyo ed amin a bengatla pian say Biblia so nabasa tan nipanabang ed arum. Anggapo lay arum a libron mamapakiwas ed ontanlan karakel na ordinaryon lalaki tan bibii ed ontan a talindeg na inkakpel. Diad sayan pamaakaran, say Biblia so peteg ya andiay kapara.
Pangibabagan Saya so Salita na Dios
14, 15. Anto so mabetbet ya ibabaga na saray managsulat na Biblia?
14 Say Biblia so nikadkadduma met lapud pangibabaga na dakel ed saray managsulat to. Wala so 40 totoo, a laktipen toy arari, papastol, sumisigay, ariripen na gobierno, saserdotes, sakey a heneral, tan sakey a doktor, ya akibiang ed impangisulat ed nanduruman kabiangan na Biblia. Ingen naulit-ulit, a binidbir na saray managsulat: a say insulat da so agda dilin kanonotan noagta kien na Dios.
15 Kanian, mabetbet tayon nabasa ed Biblia iray balikas a: “Say espiritu nen Jehova nansalita ed panamegley ko, tan say salita to wala ed siak” odino, “Onia so kuan na Katawan, si Jehova na saray ehersito.” (2 Samuel 23:2; Isaias 22:15) Diad sulat ya impawit nen apostol Pablo ed kapara ton ebanghelisador, insulat to: “Amin a Sulat ya impuyan na Dios sikato met so maabig a pakaaralan, pakasumalan, pakasimbawaan, tan pakapanontonan a sikato so walad katunongan, pian say too na Dios anggapo komon so pankulangan to, a nabangatan a maong ed amin a gawa a maabig.”—2 Timoteo 3:16, 17.
16. Antoran tepet so sisingbaten na Biblia?
16 Mitunosan ed pangibabagan satan so Salita na Dios, ya aliwan too, eebatan na Biblia iray tepet a say Dios lambengat so makaebat. Alimbawa, ipapaliwawa to no akin ya agnitarok na gobierno na too so magnayon a kareenan, no panon a naromog na too so sigpot a pakapenek ed bilay, tan anton arapen so itatarya parad dalin tan ed katooan a manaayam ditan. Natan, bilang sinononot a too, seguradon mabetbet yon isipen so nipaakar ed saraya tan ed saray mipadparan tepet. Akin ya ag konsideraen ya unona so posibilidad a say Biblia so Salita na Dios tan sirin et nikadkaduman makapangiter na mabiskeg iran ebat?
17, 18. (a) Antoray arum a panamakasalanan sumpad Biblia so nasisingbat ed sayan palapagan? (b) Anton kaaruman iran tema so nasalaysay?
17 Pasesegen mi kayon manusisan maong ed ebidensian niparungtal ed sayan libro. Pigara’d saray kapitulo to so maningbat ed mabetbet a narerengel iran panagkritiko ed Biblia. Kasin say Biblia so aliwan sientipiko? Kasin sumlangen to so inkasikato? Kasin lugan toy peteg ya awaran odino mito lambengat? Kasin peteg ya agawa iray milagron nikurit ed Biblia? Niparungtal so makatunongan iran ebidensia a mangebat ed sarayan tepet. Kayari na saya et nasisingbat iray mabiskeg a paneknek ed madibinon inkipuyan na Biblia: saray propesiya, aralem a kakabatan, tan say makatantandan epekto to ed bilay na totoo. Diad kaunoran et nanengneng tayo no anton epekto so itarok na Biblia ed mismon bilay yo.
18 Anggaman kuan, salaysayen tayon unona no panon a niwala so Biblia ed sikatayo. Anggan say awaran na sayan makapakelaw a libro so mangiter na prueba a saya so walaan na nagkalalo nen say atooan a lapuan lambengat.