Sunem—Kabkabat ed Aro tan Karawalan

DIAD mamaabalaten a Galilea, ed mamabukig a sampot na abeban patar na Jezreel, wadtan so syudad na Sunem. Naeksperiensia na sayan melag a syudad so duara ed makatantandan tuloy a panlalaban ed awaran na Biblia, balet bantog met itan bilang nianakan na duaran bibii a napanuliranan ed matoor a panangaro.

Diad bandad beneg na Sunem et wadtan so pukdol ya ipapasen a Moret, bangta diad nibaliw na patar, ngalngali waloran kilometro ed kaarawi et wadtan so Palandey Gilboa. Diad baetan na saraman a duaran pukdol et wadtan so maranum, mabungan dalin—sakey ed sankabunaan iran rehyon ed intiron Israel.

Sayan matanaman ya uma ed kaliberliber na Sunem so akagawaan na sakey ed saray tudtuan makapalikliket ya istorya na panangaro a nisalaysay ed kapiganman​—Say Kanta nen Solomon. Isasalaysay na sayan kanta so nipaakar ed magangganan marikit a taga-uma a lablabayen to ni miasawa ed kaiba ton pastol imbes ya awatey opresi nen Arin Solomon a magmaliw a sakey ed saray asawa to. Inusar la nen Solomon so amin a kakabatan tan kayamanan to pian natangguyor so puso to. Paulit-ulit, a sikatoy indayew to: “Siopa so saya ya onnengneng a singa kabuasan, malimgas a singa say bulan, malinew a singa say banwa?” Tan sinipanan ton iter ton amin so alahas a labay to.​—Kanta nen Solomon 1:11; 6:10.

Pian nipataway ed sikatoy maarin kabibilay, sikatoy inulop nen Solomon ya onla’d Jerusalem bilang kabiangan na ayudante, a kaiba na 60 ed sankaabigan iran sundalo to. (Kanta nen Solomon 3:6-11) Impanayam to ed maarin korte, korten ontanlan makapadinayew a sanen anengneng na reyna na Sheba et “anggapo la so linawa ed sikato.”​—1 Arari 10:4, 5.

Balet say marikit a taga-Sunem so matoor ed say pastol a laki. “Singa say mansanas ed leet na kiewkiew ed takel,” inkuanto, “ontan so inarok.” (Kanta nen Solomon 2:3) Paulyan a panliketan nen Solomon so nilibon ubasan to. Sakey ya ubasan​—kaibay inad-aro to​—et magenap la parad sikato. Agbalot natenyeg so panangaro to.​—Kanta nen Solomon 8:11, 12.

Wala ni magangganan biin nanayam ed Sunem. Agtayo amta so itsura to, balet sikatoy seguradon malimgas ed puso. Ibabaga na Biblia a sikatoy ‘nanpaga ed inkasikato’​—odino nansagpot​—pian tuloy-tuloy a nitaryaan toy propetan Eliseo na nakan tan panpundoan.​—2 Arari 4:8-13.

Naisip tayon pinmawil ya akisalsalamat si Eliseo kayari na andukey, makapakesaw a biahe, ed melag a silir ed atep ya imparaan na bii tan say asawa to parad si Eliseo. Anganko mabetbet ya ondadalaw ed abung da, lapud sinmaknap so ministeryo to ed loob na 60 taon. Akin ya ipipilit na sayan Sunamitan bii a pasamaren si Eliseo ed abung da kapagno sikatoy ondalan? Lapud pinabli toy kimey nen Eliseo. Sayan mapaabeba, andi-siblet a propeta so kinmiwas a pinagkakonsiensia na nasyon, a papanonotan toray arari, saserdote, tan mibabaley ed obligasyon da a manlingkor ed si Jehova.

Agpanduaruwaan a say Sunamitan bii so sakey ed saray totoon walad kanonotan nen Jesus sanen inkuanto: “Say mangawat na sakey a propeta, ed ngaran na sakey a propeta mangawat naani sakey a tumang na propeta.” (Mateo 10:41) Pinagamoran nen Jehova na nikaduman tumang iyan matakot ed Dios a bii. Anggaman sikatoy lepes ed dakel lan taon, akapangiyanak na sakey ya ugaw a laki. Pigaran taon ed saginonor sikato met so naikdan na madibinon tulong sanen sinalot na pitoy-taon ya eras so dalin. Sayan makapatenyeg a salaysay so mangipapanonot ed sikatayo a say kaabigan ya ipapanengneng tayod ariripen na Dios so agbalot naliwatan na mangatatawen ya Ama tayo.​—2 Arari 4:13-37; 8:1-6; Hebreos 6:10.

Duaran Importantin Panlalaban

Anggaman natandaan so Sunem bilang ayaman na sarayan duaran matoor a bibii, nanengneng met ditan so duaran panlalaban ya anguman ed kurang na awaray Israelita. Wala ditan so matukoy a pasen na panlabanan ya agtanton arawi​—say patar ed baetan na saray pukdol na Moret tan Gilboa. Saray komandanti na militar ed panaon na Biblia so naynay a mankakampo ed saray lugar a kawalaay magenap a suplay na danum, nipukpukdol a pasen parad proteksion, tan, no posibli, sakey a nipatagey a posisyon a nausdongay amagan patar a lawak a walaan na magenap ya ispasyon pangimaneobraan ed kimuyekyek a tropa, kabayo, tan saray karwahe. Saratan so bentaha na Sunem tan Gilboa.

Diad panaon na uko-ukom, nankampamento so armada na 135,000 a Midianita, Amalekita, tan arum nira diad patar ed arap na Moret. Saray kamelyo ra so “singa say buer a wala ed gilig na dayat ed karakel.” (Uko-ukom 7:12) Nipaarap ed sikara so nibaliw a patar, ed abay na bobon nen Harod ed leksab na Palandey Gilboa et wadtan iray Israelita diad panangidaulo nen Ukom a Gideon, a walaan labat na 32,000 a sundalo.

Diad saray agew sakbay na sakey a panlalaban, sinali na balang dapag so manpapagyawan. Saray kimuyekyek a makantiaw a tropa, para-bakal iran kamelyo, saray karwahe, tan saray kabayo so makapanaktakot ed saray manaakar labat a sundalo. Andi-duaruwa, saray Midianita​—so akapuesto la leleg a natitipon ni labat iray Israelita​—et tuan makapataktakot a nengnengen. Sanen tinmepet si Gideon, ‘Siopa so antakot tan sigigiwgiw?’ duaran kakatlo ed armada to so kinmiwas diad intaynan ed pasen panlalaban a pasen.​—Uko-ukom 7:1-3.

Say walad basil a patar et 10,000 labat ya Israelitan tropa, natan ya akaarap ed 135,000 a kakabusol a sundalo, insan agnambayag et pinaraisetan nen Jehova so bilang na saray sundalon Israelita ed 300 labat. Bilang itutumbok ed kaugaliay Israelita, sayan melag a grupo so pinankatlo. Diad kabilungetan, tinmayak tan pinmosisyon ira ed taloran dapag na kampoy kabusol. Insan diad impangiganggan nen Gideon, binetag na 300 iray buyog ya akaamotay banuot da, intagey da iraman a banuot, insan inmeyag, “Say kampilan nen Jehova tan si Gideon!” Pinaknol daray tambuyog da tan tuloytuloy a papaknolen. Diad kabilungetan, inisip na saray atarantan alaok ya ulop iran sundalo a sikaray aatakien na 300 ya ulop. Pinanlalaban ira nen Jehova, et “amin ya ehersito binmatik; et inmeyag ira, tan sikara so pinabtik da.”​—Uko-ukom 7:15-22; 8:10.

Agaway komaduan panlalaban diad asingger na Sunem ed panaon nen Arin Saul. Irereport na Biblia a “saray Filisteos nantitipon ira, tan linma ra tan nanpakalso ra ed Sunem; et si Saul tinipon to so amin ya Israel, tan nanpakalso ra ed Gilboa,” a singa ginawa na saray armada nen Gideon ed pigaran taon lay apalabas. Balet si Saul, aliwan singa si Gideon, et samet so panagmatalek to’d si Jehova, lablabayen to ni ontupleg ed espiritun medyum ed En-dor. Sanen anengneng to so kampamento na Filisteos, “[sikatoy] tinmakot, tan say puso to ginmiwgiw na abalbaleg.” Diad tinmumbok a panlalaban, kibatiktik iray Israelita tan ataltalo ira. Di Saul tan Jonatan so inatey.​—1 Samuel 28:4-7; 31:1-6.

Kanian satan so rason a say awaran na Sunem so atandaan na namparan aro tan karawalan, panagmatalek ed si Jehova tan isasaral ed saray demonyo. Diad sayan patar a lawak, impanengneng na duaran bibii so agnagiing a panangaro tan panagparawes, tan determinadon akibakal so duaran Israelitan lider. Ililitrato na amin ya apatiran alimbawa so kaimportantian na panagmatalek ed si Jehova, ya agbalot onsaew a manumang ed saramay manlilingkor ed sikato.

[Litrato ed pahina 31]

Kaplesan a purok na Sulam ed datin pasen na Sunem, tekep na Moret ed bandad beneg

[Credit Line]

Pictorial Archive (Near Eastern History) Est.