‘Pinalsa Toran Laki tan Bii’
“Ontan a say Dios pinalsa to so too ed indengan ton dili, dia ed indengan na Dios sikato so pinalsa to; say laki tan say bii pinalsa to ra.”—GENESIS 1:27.
1. Panon a say katuaan et sakey a bendisyon ed Kristianon lalaki tan bibii?
AGAYLAN makapalikliket so kibilang ed totoo nen Jehova tan pilimogay wala-la’d-edad tan ugugaw a lalaki tan bibii, a say iyuuna ra ed bilay et say pangaro tan itulok ed Dios! Ibubulos itayo met la na katuaan ed saray awawey tan konduktan mamapaermen ed si Jehova a Dios, tan ibabangat to itayo no panon so nepeg a pambilay bilang Kristianos. (Juan 8:32; Colosas 3:8-10) Alimbawa, inerman a pasen et walaan so totoo na saray tradisyon odino ideya ed paraan a pangipatnag na lalaki ed inkalaki ra tan bibii ed inkabii ra. Kasin basta niyanak iray lalaki a laki tan bibii a bii? Odino wala niray arum a sengegan a nepeg a konsideraen?
2. (a) Antoy kaukolan a manetermina ed panmoria tayo ed inkalaki tan inkabii? (b) Antoray nagagawa’d panmoria ed sekso?
2 Parad Kristianos, say Salita na Dios so autoridad a panpapasakopan tayo, antokamay personal, kultora, odino kaugalian iran punto-de-bistan agamoran tayo. (Mateo 15:1-9) Ag-idedetalye na Biblia so amin a nanduruman aspeto na inkalaki tan inkabii. Imbes, inabuloyan toy panduruma, a singa say naromog tayo ed nanduruman kultora. Pian magmaliw ira unong ed impamalsa ed sikara na Dios, nepeg a magmaliw iray lalaki a laki, tan saray bibii a bii. Akin? Lapud niyarum ed inkagawa na laki tan bii a manpanoan ed pisikal a paraan, sikaray ginawa pian manpanoan diad panamegley na kualidades a parad laki tan parad bii. (Genesis 2:18, 23, 24; Mateo 19:4, 5) Ingen, say panmoria ed sekso et nayeyesyes odino napipikewet. Dakel a totoo so sililingon angipasen ed inkalaki a kasimbangay maruksan panagdomina, laki-laki, odino macho. Walaray kultoran mataltalag odino makapabaing so iyakis na laki balanglan diad publiko odino anggan bukor to. Ingen, diad karaklan ed paway na lubok nen Lazaro, “si Jesus so nannangis.” (Juan 11:35) Satan so aliwan agmatukoy parad si Jesus, a say inkalaki to so naspot. Dakel natan so walaan na agbalansin panmoria ed inkabii, ya ipapasen da labat itan a pisikal tan seksual a pakaayatan.
Tuan Inkalaki tan Tuan Inkabii
3. Panon a mandumaan so lalaki tan bibii?
3 Anto, sirin, so tuan inkalaki, tan anto so tuan inkabii? Oniay ibabaga na The World Book Encyclopedia: “Maslak a lalaki tan bibii so mandumaan ed sakey tan sakey aliwa lambengat ed anatomya, noagta ontan met ed walna tan ed saray paninteresan. Arum ed sarayan pandurumaan so nadetermina ed inkagawa tayo. . . . Balet ompatnag a dakel ed pandurumaan ya agnisesengeg ed inkagawa so nibase ed nailaloan a walna lapud sekso ed sakey a sosyedad a naaaralan na kada indibidual. Niyanak iray totoo a laki odino bii, balet aaralen da so pagmaliw a sakey a laki odino sakey a bii.” Nayarin say inkagawa tayo so mangisalaysay ed dakel a bengatla, balet say iyaligwas ed matukotukoy ya inkalaki odino inkabii so mandedependi ed pakaaral tayo ed kakaukolanen na Dios ed sikatayo tan ed desidien tayon gegemtanen ed bilay.
4. Antoy ipaparungtal na Biblia nipaakar ed saray betang na laki tan bii?
4 Ipaparungtal na awaran ed Biblia a say betang nen Adan et say pangidaulo bilang ulo na asawa tan ananak to. Sikato met so kaukolan a manumpal ed linawa na Dios a makmakan so dalin, patuloken itan, tan uleyan so amin ya abebbeban palsa ed dalin. (Genesis 1:28) Say para-biin betang nen Eva ed pamilya et say pagmaliw a “katulongan” tan “kapanoan” nen Adan, manpasakop ed inkaulo to, a mikokoopera’d sikato ed pakasumpal na niyabawag a gagala na Dios ed sikara.—Genesis 2:18; 1 Corinto 11:3.
5. Panon ya aderal so siglaotan ed baetan na laki tan bii?
5 Balet agsinumpal nen Adan so responsabilidad to, tan inusar nen Eva so inkabii to ed makaayat a paraan pian sagyaten si Adan a minonong ed itunganga ed Dios. (Genesis 3:6) Anta amta to lan mauges itan, ginawa to ni, kanian agnipanengneng nen Adan so tuan inkalaki to. Agto atalindegan itan, a deniside ton tumbokey salita na apalikdon akulaw to imbes komon a say imbaga na Ama tan Manamalsa to. (Genesis 2:16, 17) Ag-abayag et asagmak na inmunan sanasawa so anengneng lan inmuna na Dios a pansumpalan na itutunganga. Si Adan, a diad inmuna et diniskribi toy asawa to diad mabilabilay tan maanlong iran termino, natan et matabtabang ya anukoy ed sikato bilang ‘say biin inter mo ed siak.’ Insan say agto la inkayadyari so aneral tan angisuawi la’d inkalaki to, a nanresulta ed ‘panguley’ to ed asawa to. Diad biek a dapag, si Eva so walaan na “panpirawat” ed asawa to, maseguron diad paraan ya alablabas odino ag-asimbang.—Genesis 3:12, 16.
6, 7. (a) Anton inkayesyes ed inkalaki so linmesa sakbay na Delap? (b) Antoy naaralan tayo manlapud situasyon sakbay na Delap?
6 Say agsuston panangusar ed inkalaki tan inkabii so sankabitar a tuloy sakbay na Delap. Saray anghil ya anaynan ed orihinal a posisyon da ed tawen so nankinon-too ta pian panggayagaay pisekso ed bibii. (Genesis 6:1, 2) Sasalambiten na Biblia a lalaki labat so nianak ed saraman ya agnatural ya impirelasyonan. Tan ompatnag a saray ilalak so mistiso, agmakapanilalak. Sikaray akabkabat bilang mabibiskeg, Nephilim, odino Managtumba, lapud intutumba daray arum. (Genesis 6:4, paimano’d-leksab, NW) Mabitabitar a sikaray marawal, agresibo, ya andiay matamoy a panangabagey ed arum.
7 Malinlinew, say pisikal a karakpan, korti na laman, kabaleg, odino kabiskeg ed sikaran dili so agmangipatnag na naabobonan ya inkalaki odino inkabii. Saray anghil a nankinon-too so maseguron maong ya indengan. Tan saray Nephilim so atatagey tan maskulado, balet ta ayesyes so kaisipan da. Pinano na matungangan anghilis tan saray ilalak da so dalin na seksual ya imoralidad tan karawalan. Kanian, impangangga nen Jehova iman a mundo. (Genesis 6:5-7) Balet ag-inekal na saman a Delap so demonikon impluensya, nisay inekal toray resulta na impakasalanan nen Adan. Say inkapikiwet na inkalaki tan inkabii so pinmatnag lamet kayari na Delap, tan walaray naaralan tayon maong tan mauges ya alimbawa manlapud Biblia.
8. Anton maabig ya alimbawa na matukoy ya inkalaki so impanengneng nen Jose?
8 Ipaparungtal na salaysay nipaakar ed si Jose tan say asawa nen Potifar so pakapangibiigan a maong na matukoy ya inkalaki sumpad minumundon inkabii. Lapud pantintindekan na asawa nen Potifar so maong ya indengan a Jose, sinali ton ayaten. Diad saman a panaon et anggapo ni insulat a ganggan a nanlapud Dios a mangisesebel ed pilalawanan odino pikakalugoran. Ingen, imbatikan nen Jose iman ya imoral a bii tan pinaneknekan toy inkasikaton peteg a too na Dios, sakey a mangipapanengneng na inkalakin abobonan na Dios.—Genesis 39:7-9, 12.
9, 10. (a) Panon ya inabuso nen Reyna Vasti so inkabii to? (b) Anton maabig ya alimbawa na inkabii so intarok nen Esther ed sikatayo?
9 Si Ester tan Reyna Vasti so angitarya na makatantandan mandumaan a bibii. Nayarin inisip nen Vasti a sikatoy ontanlan magangana a si Arin Ahasueros so lawas maabuloy ed amin a pirawat to. Balet say gangana to so akinpaway labat, aliling toy maslak a nasasaliw natan ya ipupuyok ed baog. Sikatoy andian na inkasimpit tan inkabii, lapud agto nampasakop ed asawa tan ari to. Sikatoy impulisay na ari tan nampili na talagan tuan bii, diad tua et matakot ed Jehova pian magmaliw a reyna to.—Ester 1:10-12; 2:15-17.
10 Onkakanan maong ya uliran si Ester parad Kristianon bibii. Sikatoy “marakep tan malimgas,” balet impatnag toy parakep na “niamot a too na puso, ya aparakpan na agnaderal a kawes na mauyamo tan mareen ya espiritu.” (Ester 2:7; 1 Pedro 3:4) Agto impasen a manunan bengatla so maparayag a parakep. Impanengneng nen Ester so inkamataktika tan dangka, diad impanpasakop to’d asawa to, si Ahasueros, anggan sanen niiyan ed kapeligroan so bilay na totoo to. Ag-oneseesel si Ester anta makabat itan a gawaen balet andi-takot a nansalita sanen kapilitan la tan duga met lan panaon. (Ester 2:10; 7:3-6) Inawat toy simbawa na matatken lan kapinsan to, si Mardokeo. (Ester 4:12-16) Nidemostra toy panangaro tan katooran to’d totoo to.
Akinpaway ya Itsura
11. Anto so kaukolan tayon ipaslep ed kanonotan no nipaakar ed akinpaway ya itsura?
11 Anto so tombok ed matukoy ya inkabii? Oniay kuan na sakey ya ina: “Say dakep sikato so mamalingo, tan say kalimgasan sikato so apa; balet say bii ya antakot ed Jehova, sikato naani narayew.” (Uliran 31:30) Kanian say mapagalang a takot ed Dios so importanti, tan say maaron-kaabigan, inkamaliket, inkasimpit, tan maulimek a dila so mas ontulong ed pagmaliw na sakey a tuan bii nen say pisikal a gangana.—Uliran 31:26.
12, 13. (a) Makapaermen, antoray pakatandaan ed panagsalita na dakel? (b) Anto so kabaliksan na Uliran 11:22?
12 Makapaermen a tuloy, ta dakel a lalaki tan bibii so agmanguusar ed sangi ra tekep na kakabatan, nisay naromog so maaron-kaabigan ed dila ra. Say panagsalita ra so abusado, makainsulto, mabanday, tan bengatbengat. Isipen na arum a lalaki a say mabanday a panagsalita so tanda na inkalaki, tan arum a bibii so sikukulangkulang a mangaalig ed sikara. Ingen, no say sakey a bii et malimgas balet ta andian na kalakal tan sikato so masangsang, mainsulto, odino mapaatagey, sikato ta so nikonsidera bilang malimgas, talagan bii? “Singa tagikaw a balitok dia ed songot na babuy, ontan so malimgas a bii ya andian na kalakal.”—Uliran 11:22.
13 Say inkalimgas balet ta atekepay marutak a panagsalita, mainsulto, odino andian na kalakal, so agmitunosan ed antokaman a para-biin nipapatnag ya itsura na sakey. Diad tua, saratan ya agmaridios a kondukta et pagmaliwen to ni ingen ya aliwliwa so sakey a toon walaay itsura. Mainomay tayon natebek a say pisikal ya itsura na laki odino bii et agto nibaliwala odino ikatunongan iray ibetag na sanok, paneyag, odino abusadon panagsalita. Nayarian tan kaukolan a gawaen na amin a Kristiano so inkasikara a makaroyroyo ed Dios tan ed kaparan totoo diad panagsalita tan kakikiwas dan nibase’d-Biblia.—Efeso 4:31.
14. Anton nengneng na panamarakep so nidadalangirang ed 1 Pedro 3:3-5, tan antoy liknaan yo nipaakar ed satan?
14 Anggaman say puron inkabii tan inkalaki so nibase’d espiritual a kualidades, say pisikal ya indengan tan itsura, pati say isusulong tayon kawes tan paraan na panagsulong tayo, so mangipapasabi na ag-insalitan nengneng na inkatoo tayo. Agpanduaruwaan a walad kanonotan nen apostol Pedro so pigaran istiloy panagkawes tan panag-ayos nen inmunan-siglo sanen sinimbawa toray Kristianon bibii: “Say parakep da aliwa a say nanengneng ed inkalapir-lapir na buek tan pangikanay alahas a balitok, tan karakpan na kawes, noag saman komon so niamot a too na puso, ya aparakpan na agnaderal a kawes a mauyamo tan mareen ya espiritu, a sikato so mabli ed arap na Dios. Ta onia met nen inmunan agew so panamarakep da ed inkasikara na saray masanton bibii, a nanilalo ra ed Dios, dia ed intutulok da ed saray asawa ra.”—1 Pedro 3:3, 5.
15. Anto so kaukolan a panbanikelan ya ipanengneng na Kristianon bibii ed panangawes da?
15 Naromog tayo met ed 1 Timoteo 2:9, 10 iray komento nen Pablo nipaakar ed panangawes na bibii: “Ontan met so saray bibii a manpales ira na masimpit, a manparakep ira na mabinta tan madangka . . . dia ed saray maabig a gawa (a sikato so matukoy ed saray bibii a labay da so mansimpit).” Indanet to ditan a nakaukolan so pagmaliw a masimpit tan mauksoy a panangawes a mangisisindag na asimbang a nonot.
16, 17. (a) Panon ya agsustoy pakakausar na panagkawes na dakel natan a lalaki tan bibii? (b) Anto so nibaga tayo manlapud simbawan naromog ed Deuteronomio 22:5?
16 Parad sakey a laki odino bii, ya onkiwas odino mankawes a makapaay-ayat so agmangidanet ed tuan inkalaki odino inkabii, tan talagan agmamagalang itan ed Dios. Dakel a totoo ed mundo so onla ni ed punton alablabas a pangiparayag da ed inkasekso ra bilang laki odino bii diad kawes tan ed kondukta. Wadtan met iray mamuburagas ed pandumaan na say sekso lapud imoral iran gagala. Agaylay pisalamat tayo bilang Kristianos ya ipaparungtal na Biblia so kaisipan na Dios! Inyabawag nen Jehova ed kadaanan ya Israel: “Say sakey a bii agto nepeg ya ikana so bengatla ya onkakana ed laki, odino say sakey a laki agto ikawes so kawes na sakey a bii; ta say siopakaman a mangawa ra nia sikato so sakey a kagulgula nen Jehova a Dios mo.”—Deuteronomio 22:5.
17 Nipaakar ed saya et maseguron panggayagaan yon repasoey imbaga na The Watchtower na Agosto 15, 1988, pahina 17: “Say isyu et aliwan say no wala kasi sakey ya istilon alabas lan miuuso noagta no kasin satan so matukoy ed sakey a mankuan a ministro na Dios. (Roma 12:2; 2 Corinto 6:3) Say akulastay odino mapitpitat iran kawes so mamakapoy ed inka-epektibo na mensahe tayo. Saray istilon parungtalan tan sigagagalan pagmaliwen ton bii so lalaki odino pagmaliwen ton laki so bibii so pihon agmanepeg. (Ikompara so Deuteronomio 22:5.) Siempre, nanduruma iray lokal a kaugalian, unong ed kipapasey panaon, saray pankaukolan ed anapan, tan arum nira, ya agkaukolan a say Kristianon kongregasyon so mangigeter na mapeget a totontonen a niyaplika ed sankamundoan ya impanaagi.”
18. Antoran kundang so alaen tayo ta pian niyaplika so konseho na Biblia nipaakar ed panangawes tan panag-ayos?
18 Agaylan balansi tan matukoy a simbawa! Makapaermen, arum a Kristiano, lalaki tan bibii, so agsinononot a manutumbok ed antokaman ya idadalangirang na mundo nipaakar ed panangawes tan panag-ayos ya ag-iisipen no antoy epekto na satan ed si Jehova tan ed Kristianon kongregasyon. Balang sakey ed sikatayo so kaukolan a nawalaan na dilin-panangusisa pian amtaen no kasin naiimpluensyaan itayo na kaisipay mundo. Odino asinggeran tayo so sakey a respetado tan eksperiensiadon agin laki odino bii tan kerewen no antoy naiimano ton uumanen ed istiloy panagkawes tayo tan insan simbangen a maong iray suhestion.
Kristianon Lalaki tan Bibii—Peteg Iran Lalaki tan Bibii
19. Anton agnapanpilalekan ya impluensya so kaukolan tayon labanan?
19 Say dios na sayan mundo et si Satanas, tan nanengneng so impluensya to ed kawewetwet nipaakar ed inkasekso, tan napatnagan ni itan ed saray pamaakaran nilikud ni ed panangawes. (2 Corinto 4:4) Diad arum a daldalin et dakel a bibii so mikompentinsiaan ed lalaki nipakaar ed inkaulo, ya ibabaliwalay prinsipyos na Biblia. Diad biek a dapag, baleg a bilang na lalaki so basta labat mangikaindan ed saray responsabilidad da ed inkaulo, a singa samay ginawa nen Adan. Wadtan met iray manasali ni ingen a salatay pakapatnagan na sekso ra ed bilay manlapud sakey ed sananey. (Roma 1:26, 27) Ag-idadatak na Biblia so antokaman nin alternatibo iran istiloy-bilay ya abobonan na Dios. Tan siopaman, sakbay a nagmaliw a Kristiano, ya awetwet ed no kasin bii odino laki ira, odino no anto so kaliktan dan sekso so makapanmatalek a para’d magnayon a pankaabigan da so panbilay unong ed estandarte na Dios parad lalaki tan bibii, estandarten maseguron naapresya na amin a makadampot ed atooan ya inkayadyari.
20. Antoy nepeg ya epekto na Galacia 5:22, 23 ed panmoria tayo ed inkalaki tan inkabii?
20 Ipapanengneng na Kasulatan a kaukolan a bayuboan tan ipatnag na Kristianon lalaki tan bibii iray bunga na epirituy Dios—aro, gayaga, kareenan, andukey a panagtepel, kaabigan, kamaongan, pananisia, kauyamoan tan dangka. (Galacia 5:22, 23) Diad inkatalonggaring na kakabatan na Dios, napaaligwas na lalaki so inkalaki ra, tan bibii so inkabii ra, diad pamayubo ed saratan a kualidad. Say lakin mangipapatnag na saray bunga na espiritu so mainomay a rispitoen, tan say biin manggagawa ed satan so mainomay ya aroen.
21, 22. (a) Anton padron so impanengneng nen Jesus nipaakar ed istiloy kabibilay? (b) Panon nen Jesus ya impatnag so inkalaki to?
21 Say sankabalgan a toon nambilay ed kapiganman et si Jesu-Kristo, tan say kabibilay to so kaukolan ya aligen na saray Kristiano. (1 Pedro 2:21-23) Singa ginawa nen Jesus, kaukolan a namparan paneknekan na lalaki tan bibii a matoor ira ed Dios tan matulok ed Salita to. Impatnag nen Jesus iray marakep a kualidades a singa say aro, inkatamoy, tan panangasi. Bilang tuan Kristianos, iilaloan itayon sikatoy aligen ta pian napaneknekan a sikatayoray babangatan to.—Juan 13:35.
22 Si Jesu-Kristo so sakey a tuan laki, tan saray para-lakin kualidad to so sankaimano diad panaral tayo’d impanbilay to a nirekord ed Kasulatan. Agton balot angasawa, balet ipapanengneng na Biblia a nanggayagaan toy asimbang ya impilimog ed bibii. (Lucas 10:38, 39) Lawas masimpit tan magalang so relasyon to ed lalaki tan bibii. Sikato so naspot a modelo na inkalaki. Agto inabuloyan so siopaman—laki man odino bii, odino matungangan anghil—a manamsam ed maridios ya inkalaki tan inkamatoor to ed si Jehova. Mabulos ton inawat iray responsabilidad to, tan andi-reklamon sinumpal iratan.—Mateo 26:39.
23. No nipaakar ed betang na saray sekso, panon a nikadkaduman nabebendisyonan iray Kristiano?
23 Agaylan liket so kibilang ed totoo nen Jehova tan pakapilimog ed ugugaw tan wala-la’d-edad a lalaki tan bibii, a say iyuuna ra ed bilay et say pangaro tan itulok ed si Jehova a Dios! Ag-itayo akulong ed panamegley na itutulok ed Salitay Dios. Imbes, sikatayo so nibulos manlapud sayan mundo tan ed saray dalan ton manederal ed karakpan, ed gagala, tan ed nikaduman betang na saray sekso. Naeksperiensia tayo so tuan liket ed panumpal ed inter-Dios a posisyon tayo’d bilay, balanglan sikatayoy sakey a laki odino bii. On, agaylan pisalamatan tayo si Jehova a Dios, say Manamalsa, ed amin a maaron probisyon to diad biang tayo tan lapud pinalsa to itayo bilang laki tan bii!
Panon Yon Ebatan?
◻ Antoran matukoy a betang parad lalaki tan bibii so didiskribien na Biblia?
◻ Panon ya apikewet so inkalaki sakbay na Delap, tan panon a say awawey ed inkalaki tan inkabii so nayeyesyes ed panaon tayo?
◻ Anton simbawa na Biblia nipaakar ed itsura so panggunaetan tayon iyaplika?
◻ Panon a napaneknekan na Kristianon lalaki tan bibii so inkasikaran peteg a lalaki tan bibii?
[Litrato ed pahina 17]
Anggaman sikatoy magangana, nagkalautlan nanononotan si Ester lapud inkasimpit tan say mauyamo tan mareen ya espiritu to
[Litrato ed pahina 18]
Ikdan na makatunongan a panangimano so panag-ayos bangta mas iimanoen a maong so akindalem a kalimgasan