Saray Milagro—Mipakna Kasi Iratan ed Saray Natural a Ganggan?
SARAY milagro et agawgawan mamaliing na pankelaw odino pandinayew; saray epekto ed pisikal a mundo ya anaeg ed amin a kabkabat a pakayari na too odino natural tan sirin et ipapasen a pinawala na supernatural a biskeg. Diad Hebreon Kasulatan say salitan moh·pheth’ sano maminsan et nipapatalos a “milagro,” so mankabaliksan met a “pankelawan,” “tongol,” tan “pauna-a-tanda.” (Deuteronomio 28:46; 1 Awaran 16:12, paimanod-leksab, NW) Mabetbet itan a nauusar a misiglaot ed Hebreon salitan ’ohth, a say kabaliksan to et “tanda.” (Deuteronomio 4:34) Diad Griegon Kasulatan et nipatalos so salitan dy’na·mis, “pakayari,” diad “makapanyari iran gawa,” “abilidad,” “milagro.”—Mateo 25:15; Lucas 6:19; 1 Corinto 12:10, AT, KJ, NW, RS.
Say milagro, a makapakelkelaw ed pakanengneng na maniimaton, so bengatlan agto nayarian a gawaen odino anggan nagnap a natalosan. Sakey met itan a makapanyarin gawa, a mankakaukolan na babaleg nin pakayari odino pikakabat nen say walad sikato. Balet diad punto-de-bista na samay panlalapuan na ontan a pakayari, aliwa itan a sakey a milagro. Natatalosan to tan sikatoy walaay abilidad a manggawa ed satan. Sirin, dakerakel ed saray gawa na Dios so makapakelkelaw ed totoon akaimaton ed saratan balet pangaagamilan to lambengat iratan na pakayari to. No panisiaan na sakey a too so sakey a dios, nagkalautla ed Dios na palsa, agto nayarian a tuloytuloy ya iburi so pakayari na Dios a nanggawa ed bengabengatlan makapadinayew ed imaton na totoo.—Roma 1:20.
Diad panamegley na panagaral tan obserbasyon, nibiig na saray managsukimat so nankakapiga iran manuulibayan ya iyaandar na saray bengatla ed talba tan naamtaan daray ganggan a manasalanib ed ontan a panuulibayan ed natural iran nagagawa. Sakey ed satan et say ‘ganggan na grabidad.’ Aaminen na saray sientista so inkasuliwet balet ta inkanapanmatalkan na sarayan ganggan, tan say panatawag ed saratan a “saray ganggan” so mangipapatnag ed kiwawala na Sakey a mangipapakurang ed saratan a ganggan. Momoriaen na saray manduaruwa a sumlang so milagro ed saray ganggan ya aawaten da bilang natural, agnasalatan, agnagiing; sirin, ikuanda, ya anggapo nin balot so agawan milagro. Magmaong a tandaan ed kanonotan a say awawey da et no agtayo natalosan tan nisalaysay unong ed pakasarag tayon natebek iratan a ganggan, ag-itan nayarin nagawa.
Anggaman ontan, nagmamaliw a maalalwar iray makayarin sientista nipaakar ed panangibagan say sakey a bengatla et imposibli. Oniay imbaga nen Propesor John R. Brobeck na University of Pennsylvania: “Agla nayarian a nibaga na sakey a sientista ya imposibli so sakey a bengatla. Nibaga to lambengat ya arawin nagawa. Balet nayarian ton ibaga a say sakey a bengatlan imposiblin ipaliwawa no asunto ed kaplesan a pikakabat tayo. Agnibaga na siensian amta la natan so amin ya impakatugyop na materya tan amin a porma na enerhiya. . . . [Parad sakey a milagro] sakey a bengatla a kaukolan ya iyarum et say panlalapuan na enerhiya ya agtayo ni amta ed biolohikal tan siyolohikal iran siensia tayo. Diad Kasulatan tayo et say panlalapuan na sayan enerhiya so nipapaamta bilang say pakayari na Dios.” (Time, Hulyo 4,1955) Nanlapulad inkipalapag na saya, nidanet ni iya na kaaruman a sientipikon aligwas.
Ag sigpot a natukor na saray sientista so impakatugyop na petang, liwawa, say iyaandar na atomiko tan nuklear, elektrisidad, odino antokaman ed saray porma na materya anggan diad silong na normal iran kipapasen. Lalon agmagenap ni ingen so pakatalos da ed sarayan impakatugyop ed silong na ag-ordinaryo odino ag-normal iran kipapasen. Alimbawa, agano nin tuloy a ginawa so malaknab ya impansukimat ed silong na saray kipapasen na pirmin betel, balet diad sayan agangganon panaon, naobserbaan so dakel a dumaruman reaksion na saray elemento. Say tanso, a sakey ya agmarakep a konduktor na koryenti, so ilereg ed likidon helium a pinabetel ed temperaturan –271°C. (–456°F.) et makapakelkelaw a nagmaliw a sakey ya alay abig a konduktor tan sakey a mabisbiskeg ya electromagnet sano iyaabay ed sakey a magneto. Diad ontan ya ambebetel a temperatura, et say helium a mismo so ompapatnag ya onkokontra ed ganggan na grabidad diad ikakalab ed gilig na baso ya anggad sangab, ya oniibong mismo ed baso.—Matter, Life Science Library, 1963, pp. 68, 69.
Sakey iyan impakadiskobre ya amakelaw ed saray sientista, a kuanmono amaliktad ed dati iran ideya ra. Sirin, panon a nibaga na sakey a sinumlang na Dios so dili to iran ganggan diad impanggawa ed saray makapanyarin gawa a makapakelaw tan mamilagro ed totoo? Petepeteg a say Manamalsa na pisikal a talba so walaan na naspot a panamanlong ed pinalsa to tan nipakurang to irayan bengatla diad loob na inkasangal na saray ganggan a nisipor ed saratan. (Job 38) Napawala toy kipapasen a kaukolan pian nagawa irayan gawa; napapeles to, napatantan to, nauman to, odino napugeran toray reaksion. Odino saray anghel, a mas makapanyari nen say too, bilang pansumpal ed linawa nen Jehova.—Exodo 3:2; Salmo 78:44-49.
Maseguron agpa sasalatan odino palulumbasan na sientista so pisikal iran ganggan sano sikatoy mangaarum na petang odino betel, odino oksihina, tan arum ni, pian papelesen odino patantanen so sakey a kemikal a proseso. Balet, aangaten na saray manduaruwa iray milagro ed Biblia, pati say “milagro” na palsa. Diad ontan et pepekderan na sarayan manaangat, a sikaray makapikabat ed amin a kipapasen tan proseso ya agawa ed kapiganman. Ipipilit dan say kiwas na Manamalsa so nepeg a nageteran labat ed sakop na makisir a pakatalos da ed saray ganggan a mamapaandar ed pisikal iran bengatla.
Sayan kakapuyan ed biang na saray sientista so binidbir na sakey a Suekon propesor ed plasma physics, so nankuan: “Anggapoy makasuppiat ed iyuunor na liwang na dalin ed saray ganggan na mechanics tan atomic physics. Anggaman ontan, nayarin mairap a tuloy parad sikatayo a determinaen no panon so iyaandar na sarayan ganggan no nipaakar ed antokaman ya inggetar a situasyon a mangilalanor ed saray nagagawa ed atmospera.” (Worlds-Antiworlds, nen H. Alfvén, 1966, p. 5) Inyaplika na propesor iyan kaisipan diad gapoan na talba. Inletneg na Dios iray pisikal a ganggan a mamapagalaw ed dalin, agew, tan bulan, tan diad loob na inkasangal da et akapanggawa so totoo na makapakelaw iran bengatla. Petepeteg a nausar na Dios iray ganggan ta pian mamawalay sakey a resultan ag-iilaloan na totoo; aliwan problema ed sikato so pamelsay ed Ambalangan Dayat pian “saray danudanum singa ra pader” ed nantupag. (Exodo 14:22) Anggaman, diad too, et makapadinayew ya itatalona so pakapanakar ed tapew na danum, agaylan kainomay iyan nagawa diad panamegley na pakayari na “Sakey . . . a mangibuskag na saray tawen a singa sakey a kobongkobong, tan mangibilkag ed sikara a singa sakey a tolda a panayaman.” Sakey ni, adeskribe so Dios bilang mamapalsa, tan walaan na panamanlong ed, amin a bengatla ed katawenan, tan nibagan “lapud kabaleg a tuloy na biskeg to ed pakapanyari, tan lapud mabiskeg ed pakayari anggapo so kulang anggan sakey.”—Isaias 40:21, 22, 25, 26.
Lapud say panamidbir ed kiwawala na ganggan, a singa say ganggan na grabidad, so mamapapaway a walay sakey a managgaway ganggan ya agnaparaan, labas nen say toon intelehensia tan pakayari, akin a suppiaten so abilidad ton manggaway makapakelaw a bengabengatla? Akin a salien a geteran so pamapakurang to ed melmelanting a sukat na pikakabat tan eksperiensia na too? Dedeskribien na patriarkan Job so kabilungetan tan kakulangkulangan ya inyabuloy na Dios ed saramay milalaslasan ed karunongan to.—Job 12:16-25; ikompara so Roma 1:18-23.
Say Pananumbok na Dios ed Moral a Ganggan To
Say Dios na palsa et aliwan sakey ya oyo-oyon Dios, ya agnapanpiyaan a manusumpal ed dili toran ganggan. (Malaquias 3:6) Nanengneng iyan bengatla diad impanumbok na Dios ed saray moral a ganggan to, a mitunosan ed pisikal iran ganggan to balet ta mas atagtagey tan babaleg nen say saratan. Lapud inkahustisia et agto nayarian a konsintien so ag-inkatunong. Onia so kuan na propeta to: “Sika ya walaan na malinlinis a mata nen say kanenengneng so agonkanepegan.” (Habacuc 1:13; Exodo 34:7) Imbalikas toy ganggan to’d Israel: “Say bilay bayaran na bilay, say mata tan mata, ngipen tan ngipen, lima tan lima, sali tan sali.” (Deuteronomio 19:21) Sanen kinaliktan ton perdonaen iray pakaskasi, magbabawin totoo lapud kasalanan a sengegan na ipapatey da, kaukolan na Dios so sakey a legal a basiyan pian natumbok to so ganggan to. (Roma 5:12; Salmo 49:6-8) Pinaneknekan ton mapeget ton tinumbok so ganggan to, ya inmabot anggad punton insakriprisyo toy bogbogtong ya anak to bilang sakey a dondon ed kasalanan na sankatooan. (Mateo 20:28) Sinaglawi nen apostol Pablo a, “lapud inkarondon a wala ed Kristo-Jesus,” agawaan nen Jehova so “nipaakar ed tunong to . . . pian sikato a dili so matunong, tan sikato met so manamatunong ed saray wala ed pananisia ed Jesus.” (Roma 3:24, 26) No natatalosan tayo a say Dios, bilang manrerespeto ed saray ganggan to ed moral, tan ag-angikibot ed impangisakripisyo to ed inadaro ton Anak, maseguron nikatunongan tayo ya agto kaukolan a “sumlangen” iray pisikal a ganggan to pian gawaen labat so antokaman a kinaliktan to diad loob na pisikal a palsa.