Lydia​—Maparawes a Managdayew na Dios

MANLAPULAD kadaanan a panaon, nabibidbiran so tuan ariripen na Dios diad inkamaparawes da. (Genesis 18:1-8; 19:1-3) Naukeran bilang “aro ed, panangaro parad, odino kaabigan ed saray dayo,” say panamarawes a manlalapud masimoon a puso so tanda na tuan Inkakristiano ya anggad natan. Diad tua, kakaukolanen itan ed amin a mandayew ed Dios diad naabobonan a paraan.​—Hebreos 13:2; 1 Pedro 4:9.

Say sakey a toon angipanengneng na panamarawes ed mauliran a paraan et si Lydia. ‘Pinilit to’ a mansiansia ed ayaman to iray Kristianon misionero ya ombibisita ed Filipos. (Gawa 16:15) Anggaman antikey labat so impakasalambit ed si Lydia ed Kasulatan, say samet a nibaga ed sikato so makapanpaseseg ed sikatayo. Diad anton dalan? Siopa si Lydia? Antoy amta tayo nipaakar ed sikato?

“Managlako na Kawes a Purpura”

Nanayam si Lydia ed Filipos, say manunan syudad na Macedonia. Balet, sikatoy taga-Tiatira, sakey a syudad ed rehyon na Lydia, diad mamasagur ya Asia Minor. Lapud saya et arum so mangisusuheri a “Lydia” so pananawag ed sikato diad Filipos. Diad sananey a panangibaga, sikato imay “taga-Lydia,” a no panon a say biin pinulongan nen Jesu-Kristo et tinawag a “say bii a Samaritana.” (Juan 4:9) Nanlako si Lydia na “purpura” odino bengabengatlan kinoloran na onia. (Gawa 16:12, 14) Say kiwawala na managgaway dyubos a namparan diad Tiatira tan diad Filipos so papaneknekan na saray niukit a sulsulat ya akotkot na saray arkeologo. Posibli a si Lydia so inmalis lapud anapan to, balanglan pian itultuloy toy dili ton anapan odino sakey a manangilaman na sakey a kompanya na taga-Tiatira a managkolor.

Nayarin nanlapud nanduruman lugar so purpuran dyubos. Say sankamablian so inala manlapud arum a klase na marine mollusks. Unong ed say inmunan-siglon Romanon manag-anlong a si Martial, say sakey ya akinpaway a kawes a sankaabigan a purpura na Tiro (sananey nin sentro a panggagawaan na sayan substansya) so nayarin manbili anggad 10,000 sesterse, odino 2,500 denaryo, say kasimbangan na upay trabahador diad 2,500 ya agew. Malinew, say ontan iran abel so ankablin bengabengatla a pigpigara lambengat so makasabi. Kanian nayarin maong a tuloy so bilay nen Lydia. Diad anggan dinanman a pamaakaran, sikatoy akapangiyopresi na panamarawes ed si apostol Pablo tan saray kakaiba to​—si Lucas, Silas, Timoteo, tan nayarin arum ni.

Say Panagpulong nen Pablo ed Filipos

Ngalngali ed taon 50 K.P., inmunan nambaroy si Pablo ed Europa tan ginmapon nampulong ed Filipos.a Sano akasabi la ed sakey a balon syudad, niugali nen Pablo ya ombisita ed sinagoga pian manpulong nin unona ed saray Judio tan proselita a nandaragup diman. (Ikompara so Gawa 13:4, 5, 13, 14; 14:1.) Anggaman ontan, unong ed arum et sinebelan na Romanon ley iray Judio manlapud panangagamil ed relihyon da diad loob na “sagrado iran ketegan” na Filipos. Kanian, kayari impangusar na “pigaran agew” diman, diad agew na Sabbath et akaromog na pasen iray misionero ed abay na ilog ed paway na syudad ya ‘inisip dan kawalaay pasen na panagpikasian.’ (Gawa 16:12, 13) Mapatnag a saya imay Ilog Gangites. Say asabian na saray misionero diman et saray bibii labat, a sakey ed sikara et si Lydia.

“Sakey ya Angigalang ed Dios”

Si Lydia so “sakey ya angigalang ed Dios,” balet nayarin sikatoy sakey a proselita ed Judaismo a manaanap na relihyoson katuaan. Anggaman maong so anapan to, si Lydia so aliwan materyalistiko. Imbes, sikatoy angigana na panaon parad espiritual iran pamaakaran. “Nilukasan na Katawan so puso to, pian imatonan to so saray sasalitaen nen Pablo,” tan si Lydia so angawat ed katuaan. Diad tua, “abinyagan a pati saray kaamong to.”​—Gawa 16:14, 15.

Ag-idedetalye na Biblia no sioparamay arum a kabiangan na sankaabungan nen Lydia. Lapud ta anggapoy asalambit ya asawa to, nayarin sikatoy walad kasuloan odino abalo. Anganko ta tugyopen na kakanayon to so “kaamong to,” balet say termino so nayarin mangisusuheri met ed ariripen odino saray katulong. Diad anggan dinanman, siseseseg ya impanabang nen Lydia ed saramay akiayam ed sikato iray bengatlan naaralan to. Tan agaylan gayaga so maseguron alikna to sanen sinisia tan inabrasa ra so tuan pananisia!

‘Pinilit To Kami’

Sakbay ya akabat si Lydia, anganko ta saray misionero so kaukolan a mankontento ed saray pundoan ya aabangan ed dili ran gastos. Balet ta sikatoy maliket a mangiyopresi na arum iran napanpundoan. Anggaman ontan, say katuaan balet kaukolan ton ipilit, so mangisusuheri a diad inmuna et ag-inmabuloy si Pablo tan saray kaiba to. Akin? Kaliktan nen Pablo a ‘gawaen ya anggapoy bayar na ebanghelyo, tan agamilen ya ag-onlabas ed pakauley to’ tan agmagmamaliw a pabelat ed siopaman. (1 Corinto 9:18; 2 Corinto 12:14) Balet inyarum nen Lucas: “Sanen abinyagan a pati saray kaamong to, akikasi ed sikami a nankuan: ‘No inisip yo a mananisia ak ed Katawan, loob kayo ed abung ko, tan ondawes kayod man.’ Et pinilitan to kami.” (Gawa 16:15) Si Lydia so nagkalautlan mapaga nipaakar ed pagmaliw a matoor ed si Jehova, tan say panangiyopresi na panamarawes so mapatnag ya ebidensya na pananisia to. (Ikompara so 1 Pedro 4:9.) Agaylan ekselentin alimbawa! Kasin uusaren tayo so kaykayarian tayo pian iyalibansa so intereses na maong a balita?

Saray Agagi ed Filipos

Sanen nibulos si Pablo tan Silas manlapud prisoan kayari na inkagawa a mangilalanor ed aselepay-demonyon aripen a marikit, sikara so pinmawil ed ayaman nen Lydia, ya akaromogan da ed pigaran agagi. (Gawa 16:40) Nayarin inusar na saray mananisia ed balo nin aporman kongregasyon na Filipos so ayaman nen Lydia bilang regular a pandaragupan. Makatunongan ya isipen a say ayaman to so nantultuloy a sentro na teokratikon aktibidad diad syudad.

Say inmunan maligsan panamarawes ya impanengneng nen Lydia so apaneknekan a pakabidbiran na interon kongregasyon. Anggaman ed inkaruka ra, diad pigaran inkagawa et saray taga-Filipos so angipawit na saray bengatlan nakakaukolan nen Pablo, tan misalsalamat so apostol.​—2 Corinto 8:1, 2; 11:9; Filipos 4:10, 15, 16.

Ag-asalambit si Lydia ed sulat ya impawit nen Pablo ed saray taga-Filipos ngalngali 60-61 K. P. Ag-ipaparungtal na Kasulatan no anto so agawa ed sikato kayari na saray ebenton nisalaysay ed Gawa kapitulo 16. Anggaman ontan, say antikey ya impanalambit ed sayan maligsan bii so mamapakiwas ed sikatayon “tumboken so panagparawes.” (Roma 12:13) Agaylan pisalamat tayo so pakawalaan ed limog tayo na saray Kristianon singa si Lydia! Baleg so nagagawa na awawey da pian gawaen iray kongregasyon a maligsa tan makaaro, diad kigloria nen Jehova a Dios.

[Paimano ed leksab]

[Kahon ed pahina 28]

Kabibilay na Judio ed Filipos

Say kabibilay ed Filipos so nayarin agnagmaliw a mainomay parad saray Judio tan proselitas ed Judaismo. Nayarin walaray pigaran sumpad-Judion liknaan, ta agano ni sakbay na ibibisita nen Pablo et pinataynan nen Emperador Claudius iray Judio manlapud Roma.​—Ikompara so Gawa 18:2.

Makatantanda, si Pablo tan Silas so inggayugoy ed arap na saray mahistrado kayarin pinaabig so aripen a marikit ya aselepay espiritu na panagparles. Saray amo to, a natan et naandian la na baleg a pakalmoan, so anugsug ed saray panangidumaduma na kapara ran mibabaley diad impangidanet: “Sarayan totoo, anta Judio ra, guguloen dan tuloy so syudad tayo. Et ibabangat da so saray ugali ya agmanepeg ed sikami ya akoen tan gawaen, lapu ed Romano kami.” Bilang resulta, si Pablo tan Silas so nilewet tan nipisok. (Gawa 16:16-24) Diad ontan a kipapasen, kaukolan so inkakpel diad mapalaway a pandayew ed si Jehova, say Dios na saray Judio. Balet mapatnag ya imbaliwala nen Lydia so pagmamaliw a duma.

[Saray litrato ed pahina 27]

Saray geba ed Filipos