Panamaliket ed Bilay na Pamilya Yo
Kapitulo 8
Betang Yo Bilang Atateng
1-3. (a) Antoy nayarin epektoy kianak na sakey ya ugaw ed saray atateng? (b) Akin a parehon importanti ed ama tan ina a natalosan so betang da bilang atateng?
Diad bilay dakel ya ebento so mangaapekta’d sikatayo ed limitadon sukat. Arum so walaan na baleg tan magnayon ya epekto. Say kianak na sakey ya ugaw so malinew a sakey ed magnayon ya epekto. Parad asawan laki tan bii, say bilay so aglan balot pareho kayari to. Anggaman melmelag, say balon too ed abung so mangipaliknan mismo ed boses tan kiwawala ton agnipukay.
2 Say bilay na atateng so kaukolan a mas mayaman tan mas maliket. Ingen ta talagan mangiprepresenta na sakey ya angat, tan, parad sankaabigan a resulta, satan ya angat so nakaukolan ya abeten na nantupag ya atateng. Kinaukolan to kayon dua pian say ugaw so napawala, tan sikayon dua so manumpal na makanan betang diad ibabaleg na anak yo manlapud kianak to. Say pankaukolan parad masimoon, nankasakey—tan mapaabeba—a kooperasyon so agbalot leglemewen.
3 Say pakatalos ed betang na kada ateng tan no panon a sarayan betang et mantukoyan so ontulong na baleg diad pangapet ed saray pankaukolan na anak yo, a mamawalay makapaliket iran resulta. Nakaukolan so inkasimbang. Anggamano say kanonotan so manggunaet a magmaliw a makatunongan, mabetbet saray emosyon so maneral na inkasimbang. Nayarin onkiling tayon onla’d inkalablabas, manlapud melmelag a tuloy ya anggad balbaleg a tuloy, tan ompawil lamet ed melmelag a tuloy. Kalkaliktan ed ama so pangagamil na inkaulo to, balet, no satan so lablabasen to, sikatoy magmaliw a madomina. Marakep ed ina so pibiang to diad pangipasal tan panisiplina’d ananak, ingen say pangaponi to ed sarayan kimey diad kipuera na ama so mangusbo ed paalagey na pamilya. Say maabig so maabig, balet say maabig a bengatla so magmaliw a mauges no nitarok ed inkalablabas.—Filipos 4:5.
Importantin Betang na Ina
4. Antoray arum a bengatla a kaukolan na sakey ya ugaw manlapud ina to?
4 Sigpot a dependi so kapkapanyanak ya ugaw ed ina to parad tampol iran pankaukolan to. No simamaaron iter to irayan pankaukolan, nalikna na ugaw so kaligenan. (Salmo 22:9, 10) Nepeg a sikatoy napakan a maong tan pansiansiaen a malinis tan ampetang; ingen say pangiter na pisikal iran pankaukolan so agmagenap. Importanti met iray emosyonal a pankaukolan. No say ugaw et agmakaawat na panangaro, magmaliw ya agmaligen. Agmanbayag naaralan na inan ibaga so agaylan peteg a baleg a pankaukolan sano say melag ya anak to so mankaukolan na imano. Balet no saray akis to so naynay ya ag-imanoen, nayarin sikatoy mansakit. No sikatoy nasibletan ed emosyon ed andukey a panaon nayarin sikatoy magmaliw a maletey ed emosyon legay bilay to.
5-7. Unong ed agano nin impansukimat, panoy kaapekta na sakey ya ugaw diad panangaro tan imano na ina to?
5 Saray eksperimento ed dakel a nanduruman pasen so amekder ed sayan katuaan: Mansakit iray ugugaw tan ompatey ni ingen no sikaray nasibletan na panangaro, a singa nibalikas ed panamegley na pansalita tan pangaplos, pangibayes tan pangampopo. (Ipareng so Isaias 66:12; 1 Tesalonica 2:7.) Anggaman saya so nayarin gagawaen na arum, say ina, a say panaganakan to so nilesaay bilay na ugaw tan atagano ed ununa ran bulan na bilay, so agnasuppiat a balot a sikatoy makatunongan a manepeg a manggawa’d saya. Walay natural a maapit a liknaan ed baetan na ina tan anak. Say nianakan ton pilalek a manayakop a maapit ed anak ton kapkapanyanak so asimbangan na nianakan na ugaw a pananap to ed suso na ina to.
6 Impanengneng na impanusisa a say utek na ugaw so aktibon tuloy tan say iyaaligwas na kanonotan so ombulaslas sano saray sentido na liknaan, panagdengel, panagnengneng tan panangangob so nipaliing. No say ugaw so onsuso, natebek toy petang tan angob na baog na ina. Sikatoy onnengneng a ngalngalin tuloytuloy ed lupa na ina legan a sikatoy papasusoen to. Narengel to aliwa labat lan say boses to legan a say ina so mantongtong odino mangansion noagta ontan met ed patok na pusoy ina, say tanol a narengel to legan a sikato ni walad panaganakan. Diad sakey a palapagan ed Norway, si Anne-Marit Duve a sikolohista na ugaw so angikuan:
“Lapud say ikiwas na saray eskuela so malinlinew a mangipapanengneng ed sukat na ikikiwas na utek, marason a sisiaen tayo a say atagey a sukat na panamaliing na baog, mabiskeg a pakadapoan—agleglemewen so pakadapoan a misiglaot ed pamasuso—so mamaliing ed ikiwas na kanonotan, a nayarin mangipaarap ed babaleg a kapasidad na intelihensya diad itatken.”
7 Kanian, no mabetbet a naliknay ugaw so aplos na ina, no sikatoy alaen to, ampopoen to odino amesen tan pamagaen to, say pamaliing a naawat to so walaan na importantin kabiangan ed ibabaleg to tan no antoy pagmaliwan ed saginonor a bilay. Legan a sikatoy ombangon ed labi tan patundaen toy manakis ya ugaw so nayarin aliwan makapaliket ya oras, say pikakabat ed saginonor iran pankaabigan so ombayar ya abalbaleg parad abalang ya ugip.
Panaral na Aro Diad Pakaaro
8-10. (a) Antoy naaralan na sakey ya ugaw manlapud panangaroy ina to? (b) Akin a saya so importanti?
8 Say pakaaro ed ugaw so importati parad emosyonal ya ibabaleg to. Aralen toy mangaro diad pakaaro ed sikato, diad kiparungtal to’d saray ehemplo na aro. Sasalitaey nipaakar ed panangaro na Dios, say 1 Juan 4:19 ibabaga to, “Mangaro itayo, lapud sikatoy inmunan angaro’d sikatayo.” Saray manunan leksion ed panangaro so onsaral a manuna ed ina. Say ina so ondameg ed abay na dukolay ugaw, itapew toy lima to ed pagew na ugaw tan aplosen ton anlemelemek legan ya iyapit toy lupa to ed lupa na ugaw tan kuanto, ‘Anengneng taka! Anengneng taka!’ Say ugaw, siempre, agto kabat iray salita (a talagan aliwa nin lohikal). Balet sikatoy onkiwas tan onsayaksak, ta nabidbir to a say migagalaw a lima tan say tonada na boses so malinlinew a mangibabagay, ‘Inaro taka! Inaro taka!’ Sikatoy napaseguroan tan nalikna toy kaligenan.
9 Saray ugugaw tan ankelag ya ananak ya angipanengnengan na aro so mangapresya ed satan, tan, diad pangalig ed satan ya aro, sikatoy agamilen da, ya ilakap daray angkelag a taklay ed beklew na ina tan mangiter na masayaksak iran angob. Sikaray napaliket ed makapaliket-puson kiwas ed emosyon ya anien da manlapud ina ra bilang nansumpalan. Gapoan dan aralen so makanan leksion a walay lalon liket ed pangiter na aro ontan met ed pangawat ed satan, a diad pangitanem na aro sikatoy anien da met a bales to. (Gawa 20:35; Lucas 6:38) Ipapanengneng na ebidensya a no agnagawa so masakbay a kiyapit ed ina, saginonor nayarin naromog na ugaw a mairap a tuloy so kiyapit tan pangimatalek ed arum.
10 Lapud saray ugugaw so onggapon mangaral a tampol kayari kianak, saray ununan pigaran taon so sankakanaan. Kaleganan na saratan a taon, say panangaro na ina so sankaimportantian. No sikatoy ontalona’d pangipanengneng tan pangibangat na aro—aliwan inkamalukak—nagawaan toy magnayon a kaabigan; no sikatoy onsaew, sikatoy makagaway magnayon a deral. Say pagmaliw a sakey a maabig ya ina so sakey ed saray sankamasubokan tan makatumang iran kimey a nayarin onwala ed sakey a bii. Anggaman ed amin na saray irap tan pankaukolan to, anton “karera a trabaho” ya iyoopresi na mundo so makaasingger ed sikato diad kakanaan tan maandon kapenek?
Say Makanan Betang na Ama
11. (a) Panon so nayarin pangiletneg na ama na betang to diad kanonotan na ugaw? (b) Akin a saya so makana?
11 Natural a diad masakbay ya inkaugaw, say ina so manakbat na lalon prominentin betang ed bilay na ugaw. Balet manlapud kianak na ugaw a mantultuloy, say ama met so kabiangan na mundoy ugaw. Anggan sano say ugaw so mansuso ni, say ama so nayari tan nepeg ya alanor, diad pangomis ed ugaw no maminsan, pigalaw ed sikato, panambayo’d sikato sano onakis. Diad sayan dalan niletneg so ama ed kanonotan na ugaw. Say betang na ama so kalkalnan omproprominenti legan ya onlalabas so panaon. No ipaleen ton mabayag so pangigapo to, nayarin sikatoy gapoan na problema ya onletaw lalo la sano magmaliw lan tin-edyer so ugaw tan say disiplina so magmaliw lan mairap. Say anak a lakin tin-edyer so lalo lan mankaukolan na tulong na ama to. Balet no say maabig a relasyon so agniletneg ya akauna, say baetan ya apawala ed dakel a taon so agnasuldong ed pigaran simba.
12, 13. (a) Antoy betang na ama ed pamilya? (b) Panon a say pananumpal na sakey ya ama ed saray responsabilidad to ed dugan dalan et apektaen toy panmoria na anak ed autoridad?
12 Balanglan say ugaw so laki odino bii, say impluensya na inkalaki ran kualidad na ama so makanan ontulong diad ibaleg ed matibtibukel, asimbang a personalidad. Ipapanengneng na Salitay Dios a say ama so ulo na pamilya. Sikatoy responsablin mangitarya na materyal ed sikara. (1 Corinto 11:3; 1 Timoteo 5:8) Ingen, “aliwan diad tinapay lambengat a say too so manbilay, noagta balang balikas ed sangi nen Jehova a say too so manbilay.” No nipaakar ed saray anak to, aganggan met so ama ya “ituloy to ran pabalegen diad disiplina tan manametek-kanonotan nen Jehova.” (Deuteronomio 8:3; Efeso 6:4) Manwarin say natural a panamabli ed ilalak to so mamakiwas ed sikato, sikato so, manuna’d amin, sakey a responsabilidad ed Manamalsa to a nepeg a mamakiwas ed sikato a manggaway sankaabigan to a manumpal ed madibinon kimey a walad sikato.
13 Tekep na inkaligsa, inkatamoy tan panangabagey ya ibabalikas na ina, say ama so makapangiter na manamaligen ya impluensya, sakey a walaan na biskeg tan makabat a panangidirehi. Say paraan na panangimaton to ed inter-Dios ya asainmin so walaan na atandaan ya epekto ed saginonor ya awawey na saray anak to nipaakar ed autoridad, namparan diad too tan madibino, ed no kasin sikatoy respetoen da tan no panon so pakapankimey dan maong ed leksab na panangidirehi sananey ya anggapoy ingongot odino irerebelde.
14. Antoy epekto na maabig ya ehemploy ama ed anak ton laki odino bii?
14 No sikatoy walaan na ilalak a laki, say ehemploy ama tan say panamakurang to’d bengabengatla so mandeterminan maong no kasin say ugaw so ombaleg a maletey, toon liganligan, odino sakey a talagan laki, maligen, mangipanengneng na tepel na pananisia tan bulos-linawan manakbat ed responsabilidad. Apektaen toy nengneng na asawan laki odino ama a kalkalnan pagmaliwan na anak—mapeget, agmakatunongan, mapasang, odino sakey ya asimbang, makatebek tan mapangasi. No walay anak a bii ed pamilya, say impluensya na ama to tan siglaotan so mangapekta ed interon panmoria to ed lalaki tan balanglan satan so ontulong odino mangamper ed itatalona na panamaley to diad arapen. Say epekto na sayan inaaman impluensya so onggapo manlapud inkaugaw.
15, 16. (a) Anton responsabilidad na panagbangat so impabtang na Biblia ed ama? (b) Panon so nayarin panumpal ed saya?
15 Say ikamanatnat na responsabilidad na ama a manbangat so nipanengneng ed saray bilin na Dios ed katooan to diad Deuteronomio 6:6, 7: “Sarayan salita ya igaganggan ko’d sika natan so nepeg ya ontatak ed pusom; tan sikaray nepeg mon ipurek ed anak mo tan sikaray salitaen mo sano manyudyurong ka’d abung mo tan sano manakar ka’d dalan tan sano ondukol ka tan sano ombangon ka.”
16 Aliwa lambengat a saray salitan mismo a naromog ed Salitay Dios noagta ontan met ed mensahe ya itutulor to so nepeg a nipasepsep ya inagew-agew ed kanonotan na ugaw. Naynay a wadtan iray pankanawnawa. Karosasan ed harden, bigibigis ed dagem, manomanok odino squirrel ed kakiewan, balebaley ed baybay, bungabunga na saleng ed kapalandeyan, mankidkidiam a bibitewen ed tawen no labi—amin na sarayan pakelaw sasalitaen toy nipaakar ed Manamalsa, tan nepeg mo ran isalaysay ed saray anak mo so kabaliksan na saray balikas da. Ibabagay salmista: “Iyaabawag na katawenan so gloria na Dios; tan say liwang ipaparungtal toy gawa na limalima to. Inagew-agew gawaen ton ombesngaw so salita, tan labi-labi ipapanengneng toy pikakabat.” (Salmo 19:1, 2) Diad pagmaliw ya aliston mangusar ed sarayan bengatla, tan nagkalautla diad pangaon ed agew-agew iran nagagawa’d bilay diad pangiyilustra tan pangidanet ed maptek iran prinsipyo tan diad pangipanengneng na kakabatan tan pankaabigay konsehoy Dios, sarag na aman ipaalagey ed kanonotan tan puso na anak to so sankamakanaan a letnegan parad arapen: say pananisia ya aliwa labat lan say Dios so wala, noagta ‘tumangan to iraman so mapetepet a mananap ed sikato.’—Hebreos 11:6.
17, 18. (a) Panoy nepeg a pandisiplinay ama ed saray anak to? (b) Antoy lalon epektibo nen say panggawa na dakel iran totontonen?
17 Say disiplina so parte met ed betang na ama. “Siopa ta so anak ya agdisiplinaen na sakey ya ama?” so tepet a nitepet ed Hebreos 12:7. Balet ta saya so obligasyon ton gawaen ed paraan ya ag-onsabi’d inkaalablabas, subran panangorihe ya anggad punton isanok odino paaburidoen. Parad kaamaan, ibabaga na Salitay Dios, “Agyo pasasanoken iray anak yo, ta pian sikaray agnadismaya.” (Colosas 3:21) Saray panameget so nakaukolan, balet no maminsan et saray totontonen so naparakel tan napalaknab tayo ya anggad sikaray magmaliw a makapabelat tan makapadismaya.
18 Saray Fariseos nen inmunan panaon so manangaro’d saray totontonen; sikaray nanlusbo’d saratan tan amawala ray bungabunga na pansimpisimpitan. Sakey a lingo so panisip na too a saray problema so nayarin nasolbar labat diad panggaway kaaruman iran totontonen; balet saray eksperiensia ed bilay a say pakasabi ed puso so peteg a tombok. Kanian lasayan iray totontonen; imbes salien ya ipurek iray prinsipyo, ipuntirya ed kipaarapan a ginaway Dios a mismo: “Ikargak iray ganggan ko ed kanonotan da, tan isulat ko ra ed kapusoan da.”—Hebreos 8:10.
Saniba so Ama tan Ina
19. Antoy nayarin gawaen pian nipaseguro so maabig a pantatalosan ed abung?
19 Gendagendat a say ama so mangitaryay pambilay, tan sano sikatoy onsempet manlapud trabaho nayarin sikatoy naksawan, tan siansia nin wala ray kimey a gawaen to. Balet nepeg a walay panaon to ed asawa to tan diad anak to. Nakaukolan toy mitalosan ed pamilya to, igana toy panaon parad tongtongan na pamilya tan proyekto na pamilya, parad panliliket odino panagpasyar na pamilya. Diad sayan dalan say pankakasakey tan uksoy na pamilya so nipaalagey. Anganko sakbay a niwala ray anak sikato tan say asawa to so angusar na dakel a panaon ed paway na abung. Ingen say pangitultuloy da ed ontan, ombatik dia tan diman tan nayarin onsempet ed atrasado ran oras, so agmanasakbat ed responsabilidad na inkaateng. Sikatoy aliwan maabig a tuloy ed saray ilalak da. Agmanbayag, anien da so kakapuyan lapud kakulangan da ed katooran tan responsabilidad. Singa saray wala la’d edad, maong so pansumpalan na ugugaw no say bilay da so walaan na manunan kaligenan tan kauksoyan; saya so ontulong ed kiwalay bunigas na kanonotan, pisikal tan emosyonal. Say inagew-agew a telek na bilay na pamilya so walaan na saray panaon na itatalona tan insasaew ya agnepeg lan aruman na atateng iraya.—Ikompara so Mateo 6:34; Colosas 4:5.
20. No nipaakar ed panagdisiplina’d ugugaw, antoy nayarin gawaen na atateng ta pian sikaray makapankakasakey ed saray sagpot da?
20 Say ama tan ina so nepeg a mikoopera diad pidedeneng da’d ananak, ibangat da ra, idatak da ray geter ed sikara, disiplinaen da ra, aroen da ra. ‘Say sakey ya abung a naapag ed inkasikaton dili so agmakaalagey.’ (Marcos 3:25) Maabig no isalaysay na atateng so disiplinan nepeg a tumboken; diad ontan napaliisan day pakatasi na ananak da ed anggan anton agpankakasakey ed panagdisiplina. No satan so aggawaen, nasagyat labat iray ugugaw a manalin ‘mangapag tan ontalona.’ Tua, nayarin nagawa a no maminsan say sakey ya ateng so onalinsuag a tamtampol odino onsanok tan ipakurang toy disiplina ya alablabas, odino, sano amin daray katuaan so nakonsidera, anganko peteg ya agbalot nakaukolan. Nayarin posibli parad atateng so panongtong ed satan a maamot tan insan say ateng a kinmiwas ya aliwan makabat so nayarin personal a pilien ton patunongen iray bengatla ed anak. Odino, no sayan pribadan pantotongtong so aliwan posibli, say ateng a pilaan toy asawa to et kabaliksan toy ipila ed ag-inkahustisya so nayarin ibaga to ya, ‘Atalosan ko no akin a sikay sinmanok, tan ontan met so liknaan ko. Ingen ta nayarin walay bengatlan agmo kabat, tan sikato so . . . ’ kayari to palinewen so antokaman a nayarin agnaimano. Saya so walaan na panamakalmadan impluensya ya ag-ipapanengneng so inkaapag odino agpanpapakna diad arapan na didisiplinaen ya ugaw. A singa ibabagay proverbio: “Diad inkamapasang pansengegan labat na sakey so kolkol, balet diad saraman so mantutuplegan a mankakasakey walay kakabatan.”—Uliran 13:10; nengnengen met so Eclesiastes 7:8.
21. Kasin say panagdisiplina so ipasakbat labat ed sakey ya ateng? Akin odino akin ya andi?
21 Ipanengneng na Hebreon Kasulatan a say panagdisiplina so nankaduan betang: “Talineng ka, anako, ed disiplina nen amam, tan agmo ikaindan so bilin nen inam.” Ontan met so ibabagay Kristianon Griegon Kasulatan: “Ugugaw, ontulok kayo ed atateng yo unong ed Katawan, ta saya so matunong.” No maminsan moriaen na ama a say panagdisiplina ed ananak so kimey nen awasa to. Odino, nayarin alaen na asawan bii so kasuniyan a panmoria tan say gawaen to labat so say pamagyaw to ed batingol ya ugaw ed ‘Onsabin siansiay amam!” Balet ta pian walay liket na pamilya, tan balang ateng so makaawat ed aro na ananak tan respeto, say kimey so nepeg a pannabangan.—Uliran 1:8; Efeso 6:1.
22. Antoy nepeg a paliisan sano piarapan so kerekerew na sakey ya ugaw, tan akin?
22 Nakaukolan na ananak a nanengneng so nankakasakey a kooperasyon na atateng da ed saya tan say liket na balang sakey a manakbat na responsabilidad to. No say onkekerew ya anak so lanang a narengel toy ama ton mangibaga, ‘Si inam so pikerewan mo,’ odino ipuliktar na ina so desisyon ed ama, sirin say ateng a naromog ton say kerew et mankaukolan ed sikaton onebat na “Andi” so omparungtal a nataldegan. Siempre, walaray sirkumstansya a nayarin ibaga na ama so, ‘On, paway ka sirin a magano—balet singger kan onuna ed inam tan nengnengen mo no akaparaan lay pangdem.’ Odino nayarin nalikna na ina no maminsan a, manwarin arum iran kerew so ompatnag ya aliwan sumlang ed sikato, ibalikas na asawa ton laki so inkasikato ed pamaakaran. Balet sikaran duay aliston onnengneng ya agdan balot ipaseseg odino abuloyan so ugaw a panlaslasanen toy sakey ya ateng sumpad sananey pian nagungguna toy getma to. Bantayan met na asawan bii so agto pangusar na biang to’d pakauley diad pilaslasan, a salien ton gamoran so babaleg a panangaroy anak ed sikato diad pangigalpong to’d asawa to.
23. Diad sakey a pamilya, kasin say panagdesisyon so nepeg ya igeter labat ed ama?
23 Diad tua, diad saray panagdesisyon ed pamilya, balang membro so nayarin walaan na lugar a say desisyon na laki so mankanepegan na nikabiig a konsiderasyon. Walad ama so responsabilidad na pandeside ed saray tepet a lalanoren toy interamentin kaabigan na pamilya, mabetbet a saraya so desidien to kayari pangisalaysay to’d arum tan pangiter toy konsiderasyon ed saray kaliktan tan labalabay da. Nayarin gawaen na ina iray desisyon nipaakar ed kusina tan arum niran pamaakaran ed sankaabungan. (Uliran 31:11, 27) Kaleganay ibabaleg da, nayarin naabuloyan iray ugugaw a mandesisyon nipaakar ed pasen na panggalawan da, pilien dan kawes, odino personal iran bengatla. Ingen ta nepeg a walay magenap a panangimaton na ateng a nengnengen da a natutumbok iray maptek a prinsipyo, agniiyan ed kaatapan so kaligenan na ugaw tan saray kanepegan na arum so agnasumlang. Saya so mangiter ed ananak na mankalkalnan gapo ed panaggaway-desisyon.
Kasin Mainomay so Pamagalang ed Sikayon Atateng?
24. Say katuaan a saray ananak so mamagalang ed ama tan ina ra so mangipapasen na anton responsabilidad ed atateng?
24 Nibaga’d ugugaw, “Igalang moy amam tan say inam.” (Efeso 6:2; Exodo 20:12) Say pangunor da’d saya so panangigalang met ed ganggan na Dios. Kasin paiinomayen yo itan ed sikara? Asawan bii, nibaga’d sika ya igalang tan respetoen moy asawam. Kasin mairap mon tuloy a gawaen so ontan no say asawam et samet so ikikiwas to odino anggapon balot so sagpot ton manbilay tukoy ed kaukolanen na Salitay Dios ed sikato? Asawan laki, paliketen tan pagalangan moy asawam komo inad-arom a katulongan. Agta satan so mairap, no say bii et aliwan matulong? Gawaen yon mainomay sirin ed ananak yo so pangunor da’d ganggan na Dios a pagalangan da kayo, ya atateng da. Gamoran yoy respeto ra diad pangitarya yoy mareen ya ayaman, sakey a maabig a datak na estandarte, maabig iran ehemplo na dilin kondukta yo, marakep a bangat tan panangipasal, tan maaron disiplina sano nakaukolan.
25. Antoran problema so nayarin onlesa sano saray atateng so agnankasakey ed no panon so kipasal na ananak?
25 “Magmaong so duara nen say sakey,” so naimatonan nen Arin Solomon, “lapud sikaray walaan na maabig a tumang nisengeg ed impasyan kimey da.” (Eclesiastes 4:9) Sano manulop a manakar so duaran too tan say sakey so natiror, samay sakey so wadman a mamangon ed sikato. Ontan, met, diad pamilya sarag na asawan laki tan bii a suportaan tan pasesegen so balang sakey diad saray niganan betang da. Diad dakel a tuloy a kaso na inkaateng, a saratan ya inkabetang so mantulongan, tan saya so maabig parad pankakasakey na pamilya. Nepeg a panapiten na ugugaw iray atateng, a pankasakeyen da ra ed parehon panangipasal a kimey. Balet no maminsan nayarin onlesa ray manangapag iran suppiatan ed no panon so kipasal tan kadisiplinaan na ugaw. No maminsan ipanengneng na asawan bii so malaem ya imano ed ugaw bang say asawa to so manliknan sikatoy papaulianan, a walaay sakit-na-linawa ni ingen. Saya so mangapektay awawey to ed ugaw. Nayarin sikatoy ambetebetel ed ugaw, odino nayarin, imbes, ipanengneng toy panangaro to ed ugaw balet paraisetan toy imano to’d asawa ton bii. Baleg so perdin pansumpalan no magmaliw ya ag-asimbang so asawan laki odino asawan bii.
26. Antoy nayarin nagawaan pian agliknaen na matatatken ya ugaw so pangimon sano nepeg na inan ideboto so dakel a panaon to ed kapanyanak ya ugaw?
26 Ingen sananey nin problema so nayarin onlesa sano ompaway lay balon ugaw tan wala lay akaunan anak. Nepeg ya usaren na ina so dakel a panaon ed balon ugaw. Pian agliknaen na matatatken ya ugaw a sikatoy apaulian tan mangimon, nayarin iter na ama so malaem ya imano ed sikato.
27. No say asawa na sakey et agmananisia, panon so nayarin pakatulong ed ananak diad espiritual?
27 Peteg a magmaong so duara nen say sakey, balet say sakey so magmaong nen say anggapo. Nayari pa lagin say ina so sakey ya, unong ed sirkumstansya, nepeg ton pabalegen iray anak ya anggapoy tulong na ama. Odino, nayarin say ama so onarap ed sayan parehon angat. Maslak a saray kaabungan so naapag na relihyon, a say sakey ya ateng, bilang sakey ya aripen nen Jehova a Dios, so walaay nagnap a pananisia ed konseho na Biblia, bang say sananey ya ateng so andi. No say dedikadon Kristiano et say asawan laki, sikato, komo ulo na pamilya, so walaay malaglaem a panangontrol ed kurson tumboken diad panangipasal tan panagdisiplina ed ananak. Anggaman kuan, nakaukolan ton ipanengneng so baleg ya anos, dangka tan panagsungdo; kaukolan a sikatoy mapekder sano onlesa iray seryoson isyu, ingen ta makatunongan tan mapangasi anggano diad leksab na pamasanok, tan manatnat inerman ya abuloyan na sirkumstansya. No say mananisia et say asawan bii, tan sirin pauleyan ed masiken to, say paraan na pangigapo to so mandependin tuloy ed awawey na masiken to. Kasin sikato lambengat lay aliwan interesado ed Biblia, odino kasin susumpaen toy pangaagamil na asawa to ed pananisia to tan saray gunaet ton pangibangat ed sikara diad saray ananak? No sumpaen na laki so asawa to, kaukolan a sikatoy onsaral ed kurson indatak na apostol: Diad maabig ya ehemplon panangasikaso na asawan bii ed saray kimey to tan marespeton kiwas, say asawa to so “nayarin natangguyor ya andi salita.” Usaren to met itan iran pankanawnawa a walad sikato diad pangisanay to’d ananak to ed saray prinsipyos na Biblia.—1 Pedro 3:1-4.
(Ituloy ed ontumbok a paway.)